خبرگزاری علتبورس24 : صنعت داروسازی کشور طی سال‌های اخیر یکی از پرتنش‌ترین ادوار تاریخی خود را پشت سر گذاشته است. از یک‌سو پیامدهای ناشی از حذف ارز ترجیحی و اصلاحات زنجیره پرداخت، نیاز به نقدینگی را در شرکت‌های تولیدکننده به شدت افزایش داده و از سوی دیگر، چالش‌های ساختاری شبکه توزیع، قفل شدن منابع مالی در شبکه بیمارستانی و انسدادهای لجستیکی ناشی از شرایط منطقه‌ای، حاشیه سود بنگاه‌ها را زیر فشار قرار داده است. در این میان، شرکت داروسازی پارس‌دارو با نماد بورسی دپارس، از شرکت‌های محوری هلدینگ دارویی تامین (تیپیکو) و شستا، در شصت‌وششمین سالروز تاسیس خود، سه شنبه 5 آبان طی یک نشست خبری با اصحاب رسانه، گزارشی تازه از داده‌ها و چرخش‌های بنیادین در صورت‌های مالی و فرآیندهای عملیاتی ارایه داد.
طی این نشست سهیل احمدی، مدیرعامل پارس‌دارو، از تغییر پارادایم مدیریتی در این شرکت قدیمی خبر داد؛ الگویی که در آن، سرعت چرخش دارایی‌ها، خروج از باتلاق رکود مطالبات و شیفت به سمت محصولات تخصصی، این مجموعه را با جهشی تاریخی به سمت عبور از اهداف بودجه‌ای سوق داده است.
سقوط زمان خواب پول از 359 به 156 روز
حیاتی‌ترین چالش ساختاری در اقتصاد داروی ایران، شکاف زمانی طولانی میان ارسال محموله تا وصول ریالی وجه آن است. طبق الزامات بالادستی و ضوابط سازمان غذا و دارو، شرکت‌های داروسازی مجاز به فروش مستقیم به مراکز درمانی، داروخانه‌ها و بیمارستان‌ها نیستند و موظفند تمام جریان عرضه را از طریق شرکت‌های پخش سراسری مدیریت کنند. ناترازی مالی بیمارستان‌های دولتی و بدهی سنگین بیمه‌ها، شرکت‌های پخش را با کمبود منابع مواجه ساخته و این بحران مستقیما به ترازنامه شرکت‌های تولیدکننده سرریز شده است.
در چنین بستری، مهم‌ترین سیگنال مالی دپارس به بازار سرمایه، کاهش چشمگیر دوره وصول مطالبات ( DSO ) بوده است. طبق صورت‌های مالی و گزارش عملکرد میان‌دوره‌ای، دوره وصول مطالبات شرکت که در سال مالی گذشته 359 روز به ثبت رسیده بود، در عملکرد شش‌ماهه سال 1405 به 156 روز تقلیل یافته است. این کاهش 203 روزه به معنای آزاد شدن حجم قابل‌توجهی از جریان نقدینگی محبوس در شبکه توزیع است.
خروج از تله زمانی یک‌ساله و دریافت منابع در بازه حدود پنج ماهه، ترازنامه دپارس را از ریسک انباشت تسهیلات گران‌قیمت بانکی تا حدودی تفکیک کرده و سرمایه در گردش شرکت را فعال نگاه داشته است.
اصلاح ساختاری مویرگی از 9 ماه به 40 روز
هم‌راستا با فشرده‌سازی بازه وصول وجه، دگرگونی بنیادینی در عمق شبکه پخش رخ داده است. در نظام سنتی صنعت دارو، محصولات تولیدی غالبا به مدت چندین ماه در انبارهای میانی خاک می‌خوردند تا توزیع تدریجی آن آغاز شود؛ رویکردی که افزون بر تحمیل هزینه‌های سنگین خواب سرمایه، خطر فساد محصول یا افت کیفیت ظاهری بسته‌بندی را افزایش می‌داد و صورت‌های مالی را به سمت ذخیره‌گیری‌های احتیاطی سوق می‌داد.
بر اساس اظهارات مدیرعامل دپارس، میانگین توقف و دپوی اقلام تولیدی این شرکت در انبارهای شرکت‌های پخش از 9 ماه به حدود 40 روز سقوط کرده است. این شتاب معنادار، برآیند چند اقدام هم‌زمان بوده است:
1. خروج پروژه‌ها و داروهایی که فاقد کشش مناسب تقاضا در سطح بازار بودند و توجیه اقتصادی و سهم بازار پایدار برای بنگاه ایجاد نمی‌کردند.
2. بازآرایی سبد تولید متناسب با نیاز لحظه‌ای نظام درمانی و تمرکز حداکثری بر خطوط پرتقاضا.
3. پرهیز مطلق از استراتژی دپوی انبار برای دستاوردهای آماری کاذب؛ به طوری که تمام حجم محصولات تولیدشده بلافاصله وارد شبکه مویرگی بازار شده و نیاز به ذخیره‌سازی راکد به صفر رسیده است.
جهش فروش ماهانه به 910 میلیارد تومان
یکی از جذاب‌ترین فرازهای آماری نشست خبری، بازتاب عملکرد فیزیکی و ریالی دپارس در مقیاس کشوری بود. بر اساس آمار اعلام‌شده، تولید واقعی این مجموعه با رشد 400 درصدی همراه شده است؛ رقمی کم‌سابقه که به گفته مدیران شرکت، ماهیت تورمی نداشته و نمایانگر جهش خالص حجم و تعداد واحدهای تولیدی است.
این پیشتازی عملیاتی، جایگاه تجاری پارس‌دارو را در کل اکوسیستم داروسازی کشور متحول ساخته است:
- ارتقای رتبه فروش ریالی: جهش چشمگیر از جایگاه بیست‌وچهارم به رتبه دهم در میان کل شرکت‌های دارویی فعال در کشور.
- رتبه تولید فیزیکی: تثبیت جایگاه شرکت در جمع 7 تولیدکننده برتر صنعت داروی ایران از منظر تیراژ خروجی.
- ثبت رکوردهای فروش ماهانه: پرش درآمد فروش از 230 میلیارد تومان در مرداد سال گذشته به رقم کم‌نظیر 910 میلیارد تومان در مرداد سال جاری.
روند افزایشی در ماه‌های بعد نیز استمرار یافت؛ به گونه‌ای که با وجود توقفات مقطعی ناشی از اورهال و به‌روزرسانی ماشین‌آلات در شهریورماه، درآمد این ماه به 401 میلیارد تومان رسید و رکورد فروش مهرماه نیز از رکورد پیشین مردادماه عبور کرد.
هدف‌گذاری فروش بالای 7 همت
چرخش درآمدی دپارس، مدیران و ناظران مالی شرکت را به بازنگری اساسی در بودجه‌های عملیاتی سال 1405 واداشت. بررسی اسناد پیش‌بینی درآمدی حاکی از زنجیره‌ای از تعدیل‌های مثبت پیاپی است:
بودجه اولیه و مصوب آغاز سال 1405، دستیابی به فروش کل 3 هزار و 100 میلیارد تومانی را هدف‌گذاری کرده بود. اما عملکرد شتابان کارخانجات موجب شد تا شرکت تنها در پایان شش‌ماهه نخست سال به رقم فروش 3 هزار و 400 میلیارد تومان (و طبق برخی گزارش‌ها 3 هزار و 485 میلیارد تومان) دست یابد؛ رقمی که در همان نیمه ابتدایی سال، کل بودجه اولیه مصوب 12 ماهه را درنوردید.
در پی این جهش، هیئت‌مدیره در تیرماه اقدام به بازنگری بودجه کرده و تارگت فروش را به 4 هزار و 100 میلیارد تومان افزایش داد. با این حال، در پایان شهریورماه مشخص شد که بیش از 80 درصد از این بودجه تعدیل‌شده جدید نیز محقق شده است.
با توجه به این شتاب خیره‌کننده، شرکت چشم‌انداز درآمدی پایان سال مالی 1405 را بیش از 7 هزار میلیارد تومان (7 همت) برآورد کرده است؛ رقمی که بیش از دو و نیم برابر رقم مصوب اولیه در ابتدای سال به شمار می‌رود.
در بخش تراز سودآوری نیز دستاوردها ابعادی فراتر از انتظارات اولیه یافته است:
- سود تحقق‌یافته در شش‌ماهه ابتدایی به بیش از 1.2 همت (هزار و 200 میلیارد تومان) رسیده است.
- طبق برآوردهای رسمی مدیریت، سود عملیاتی سالانه از مرز 2 همت عبور خواهد کرد.
- سود خالص تلفیقی مجموعه برای کل سال مالی 1405 با احتساب راندمان خطوط و بازده سرمایه‌گذاری‌ها بیش از 3 همت هدف‌گذاری شده است.
168 پروانه و انحصار خطوط سفالوسپورین
بخش فنی و مهندسی داروسازی پارس‌دارو دارایی‌های نامشهود و پروانه‌های مولکولی متعددی در اختیار دارد. هم‌اکنون این شرکت دارای 168 فقره پروانه رسمی ساخت دارو است که از این میان، 133 فقره پروانه به فاز فرمولاسیون صنعتی رسیده و محصولات حاصل از آن‌ها به طور پیوسته در بازار داروخانه‌ای و درمانی کشور و کشورهای پیرامونی توزیع می‌شوند.
سبد دارویی دپارس گستره وسیعی از نیازهای بیماران را پاسخ می‌دهد:
- داروهای قلبی و عروقی، به‌ویژه آسپرین که شرکت سهم بازار بسیار بالایی در آن دارد.
- داروهای پوستی و واژینال، شامل کرم‌ها، ژل‌ها و پمادهای نوین.
- داروهای مسکن و ضدالتهاب، خطوط اعصاب و روان و طیف وسیعی از داروهای کنترل فشار خون.
- فرمولاسیون‌های خوراکی آنتی‌بیوتیک، به ویژه گروه راهبردی سفالوسپورین‌ها.
یکی از نکات مورد تاکید در خطوط تولید جامدات، فرآیند ساخت کپسول سفالکسین است. این مولکول اگرچه در دسته عمومی داروهای جامد خوراکی رده‌بندی می‌شود، اما به دلیل ریسک‌های بیولوژیک و حساسیت‌های کراس‌کانتامینیشن (آلودگی متقاطع)، نیازمند استانداردهای فوق‌العاده سخت‌گیرانه است. به همین علت، دپارس فرآیند تولید این دارو را به سه خط ساخت کاملا مجزا و ایزوله منتقل کرده تا سلامت و یکنواختی فیزیکی و شیمیایی کپسول‌ها به حداکثر ممکن برسد.
سال گذشته مجوز بهره‌برداری بخش مستقل سفالوسپورین‌ها دریافت شد و پس از یک سال فعالیت پیوسته، تقاضای صدور گواهی مستقل تطابق با استانداردهای بهینه تولید ( GMP ) برای آن به سازمان غذا و دارو ارسال شده که به زودی نهایی می‌شود.
مدیریت شوک تامین آسپرین
بررسی عملکرد دپارس در شرایط بحرانی، شاخصی مهم از توان انطباق این بنگاه با شوک‌های سیستماتیک ارائه می‌دهد. در شرایطی که ناآرامی‌های ژئوپلیتیک و تهدیدات منطقه‌ای بسیاری از خطوط را به تعطیلی کشاند، فرآیند تولید در کارخانجات پارس‌دارو حتی برای یک ساعت متوقف نشد و هیچ‌یک از اقلام حیاتی تعهدشده توسط این شرکت دچار کمبود یا خلاء بازار نشد.
بارزترین نمونه این تاب‌آوری، در مدیریت شوک واردشده به بازار آسپرین نمایان شد. در اسفندماه سال گذشته، شرکت پیشتاز تولیدکننده ماده اولیه آسپرین در اصفهان مورد تهاجم قرار گرفت و روند تامین داخلی این مولکول حیاتی با اختلال شدید روبه‌رو شد. با این حال، پارس‌دارو نه‌تنها اجازه نداد خطوط تولید این داروی پرمصرف کند شود، بلکه با تنوع‌بخشی به مسیرهای ورودی و استفاده از کریدورهای جایگزین، توانست مواد اولیه مورد نیاز را بدون وقفه جذب کند؛ اقدامی که به رشد 30 درصدی تولید آسپرین در این شرکت انجامید و مانع از بروز بحران ملی در این داروی قلبی شد.
معماری ارزی بدون یارانه ترجیحی
در مقوله تامین مواد موثره دارویی ( API )، دپارس از مسیرهای دریایی و زمینی چندگانه شامل خلیج‌فارس، امارات متحده عربی و بندرعباس بهره می‌برد. گرچه این مسیرهای ترانزیتی جدید هزینه‌های حمل را بالا برده و زمان تحویل را طولانی‌تر کرده‌اند، اما تداوم جریان مواد را تضمین کرده‌اند؛ به گونه‌ای که با انبارهای تامین‌شده فعلی، تا پایان سال هیچ‌گونه ریسکی از منظر کمبود مواد اولیه متوجه شرکت نخواهد بود و خریدهای انجام‌شده، فرآیندهای تولید سال آینده را نیز پوشش می‌دهد.
از نقطه نظر معادلات ارزی، ساختار مالی پارس‌دارو در وضعیتی کاملا متفاوت با ادوار گذشته اداره می‌شود:
- شرکت هیچ‌گونه ارز ترجیحی دریافت نمی‌کند؛ امری که ریسک رانت، عدم شفافیت و مداخلات دستوری را در ترازنامه آن پاک کرده است.
- تامین ارز شرکت تماما بر مبنای سازوکار مرکز مبادله طلا و ارز ایران و در برخی مقاطع اضطراری از بازار آزاد انجام می‌شود.
- به دنبال جهش‌های ناشی از حذف ارز یارانه‌ای و رشد بهای تمام‌شده، سازمان غذا و دارو سامانه‌ای اختصاصی برای پایش درخواست‌ها دایر کرده است. با صدور مجوزهای رسمی، میانگین نرخ فروش محصولات پارس‌دارو از اسفندماه تاکنون حدود 120 درصد تعدیل مثبت داشته که توانسته است افزایش هزینه مواد اولیه، پرسنلی و لجستیک را جبران کند.
عبور از سد کشورهای همسایه به عمق آفریقا
در شرایطی که مداخلات قیمتی در داخل، حاشیه سود برخی اقلام را محدود می‌سازد، صادرات رسمی به عنوان موتور محرک جدید سودآوری دپارس ظاهر شده است. در حالی که صادرات کل این شرکت دارویی در سال گذشته معادل 1 میلیون دلار ثبت شده بود، این رقم تنها در شش‌ماهه نخست سال 1405 به 1.2 میلیون دلار رسید که فراتر از عملکرد کل سال قبل است.
جغرافیای صادراتی شرکت به شرح زیر صورت‌بندی شده است:
1. بازار کشورهای دارای مرز مشترک: افغانستان، عراق و تاجیکستان به عنوان بازارهای اولویت‌دار و سنتی تثبیت شده‌اند. اعتماد بالای جامعه پزشکی و درمانی منطقه به نشان‌های دارویی ایرانی، برتری تجاری ملموسی در برابر رقبای منطقه‌ای نظیر هند، پاکستان و ترکیه برای دپارس پدید آورده است.
2. نفوذ در قاره آفریقا: با پیگیری فرآیندهای تطابق بین‌المللی، 4 محصول اختصاصی این شرکت دارویی در کشور سنگال با موفقیت به ثبت رسیده‌اند تا دروازه نفوذ به اقتصاد غرب آفریقا گشوده شود.
نقشه راه تجدید ارزیابی دارایی‌ها
با وجود رکوردهای متعدد در بخش عملیات، شرکت با دو چالش اساسی مالی دست‌به‌گریبان است:
نخست، انقباض تسهیلاتی و رشد هزینه‌های مالی: به دلیل سیاست‌های کنترل ترازنامه توسط بانک مرکزی، حجم تسهیلات اعطایی شبکه بانکی به 15 شرکت بزرگ داروسازی از جمله پارس‌دارو به شدت کاهش یافته و بانک‌ها اعتبارات خود را عمدتا به شرکت‌های زیرمجموعه خود تخصیص می‌دهند. با وجود همراهی نهادهایی همچون بانک رفاه کارگران و بانک توسعه تعاون، نیاز شدید صنعت به سرمایه در گردش باعث صعود هزینه‌های مالی دپارس شده است. مدیران شرکت خواستار احیای ابزارهای نوین مالی، از جمله تکرار تجربه موفق انتشار اوراق ارزی بانک مرکزی برای گره‌گشایی از نقدینگی شرکت‌های داروسازی هستند.
دوم، بن‌بست موقت در افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی: فرآیند تجدید ارزیابی دارایی‌های شرکت در دستور کار قرار گرفت و تشریفات کارشناسی آن برای عرصه زمین‌ها انجام شد، اما به دلیل عدم احتساب ارزش بناها و ساختمان‌های قدیمی در پرونده ارسالی، سازمان بورس و اوراق بهادار با ساختار فعلی موافقت نکرد. در حال حاضر، شرکت با پیگیری امور حقوقی توانسته است سند تک‌برگ 24 هزار متر مربع از اراضی و تاسیسات خود را اخذ کند تا پس از تکمیل اسناد مهندسی و لحاظ کردن ارزش ساختمان‌ها، پرونده افزایش سرمایه جذاب از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها مجددا به جریان بیفتد.
ثبات سودآوری در فاز بلوغ
در پایان می توان اذعان داشت که تصویر نهایی داروسازی پارس‌دارو در شصت‌وششمین سالروز حیات خود، بنگاهی است که توانسته خود را از بحران بدهی‌های مزمن شبکه پخش رها سازد. کاهش دوره وصول مطالبات به 156 روز، افت ماندگاری انبار به 40 روز، رشد 120 درصدی نرخ‌ها متناسب با بهای تمام‌شده و پیش‌بینی سود خالص بالای 3 هزار میلیارد تومانی برای سال 1405، همگی متغیرهایی هستند که دپارس را به نمادی دارای پایداری بازده در بستر صنعت سلامت ایران تبدیل کرده است. در صورت گره‌گشایی از خطوط تامین مالی بانکی و گشایش پرونده تجدید ارزیابی دارایی‌ها، این شرکت پتانسیل جهش بالاتری در تابلوی معاملات بازار سرمایه پیش‌رو خواهد داشت.
منبع: بورس۲۴
نظر شما