بورس24 : در روزهایی که تلاطم‌های اقتصادی و سایه تنش‌های نظامی، ثبات بازارهای مالی را به لرزه درآورده بود، مجتبی عزیزیان، مدیرعامل «تنوین»، در نشست خبری دوشنبه 25 آبان ماه از حقیقتی متفاوت پرده برداشت. او در حالی که از اعداد خیره‌کننده رشد درآمدهای کارمزدی و سود خالص شرکت در نیمه نخست سال می‌گفت، از یک تغییر نقشه استراتژیک رونمایی کرد؛ عبور موفق از سنت وابستگی به ابرمشتریان حقوقی و آغوش باز کردن به روی 1.2 میلیون سرمایه‌گذار خرد. عزیزیان با لحنی که ترکیبی از اعتمادبه‌نفس حاصل از عبور از بحران‌های نقدینگی و نقد صریح به انفعال نظام بانکی بود، ادعایی جسورانه را روی میز خبرنگاران گذاشت: اینکه تامین سرمایه نوین، با تکمیل زنجیره خدمات، دیگر صرفا یک نهاد تامین سرمایه نیست، بلکه اکنون قامت اولین «بانک سرمایه‌گذاری» کشور را به تن کرده است.

عملکرد شش‌ماهه تامین سرمایه نوین از رشد درآمد، سود و دارایی‌های تحت مدیریت حکایت دارد. با این حال، اختلاف در ارقام اعلام‌شده برای رشد سود خالص و ضرورت تفکیک درآمدهای پایدار از آثار شرایط بازار، ارزیابی دقیق‌تر این عملکرد را به انتشار جزئیات مالی وابسته می‌کند.

تامین سرمایه نوین در نیمه نخست سال، هم‌زمان با رشد شاخص‌های مالی، از تغییر در راهبرد جذب سرمایه‌گذار و توسعه ابزارهای مالی خبر داده است. داده‌های ارائه‌شده از رشد 87 درصدی درآمد، 107 درصدی درآمدهای سرمایه‌گذاری، 53 درصدی درآمد حاصل از ارائه خدمات مالی و 147 درصدی درآمد کارمزد مدیریت صندوق‌ها حکایت دارد. مجتبی عزیزیان، مدیرعامل شرکت، همچنین از رشد 50 درصدی ارزش دارایی‌های تحت مدیریت نسبت به پایان سال گذشته و حضور حدود 1.2 میلیون دارنده واحد سرمایه‌گذاری سخن گفته است.

این مجموعه ارقام، تصویری از گسترش فعالیت «تنوین» ترسیم می‌کند؛ اما تصویر کامل عملکرد شرکت تنها با کنار هم گذاشتن نرخ رشد، مبلغ واقعی درآمدها، ترکیب سود و وضعیت تعهدات آن به دست می‌آید. به‌ویژه آنکه در اطلاعات منتشرشده از این نشست، رشد سود خالص یک‌بار 131 درصد و بار دیگر 150 درصد اعلام شده است. تا زمان روشن‌شدن مبنای این دو عدد، نمی‌توان یکی را جایگزین دیگری کرد.

رشد درآمد؛ سهم فعالیت‌های مختلف چقدر است؟

بر اساس آمار ارائه‌شده از عملکرد شش‌ماهه تامین سرمایه نوین، درآمد شرکت نسبت به دوره مقایسه 87 درصد افزایش یافته است. در همین دوره، درآمدهای سرمایه‌گذاری رشد 107 درصدی و درآمد حاصل از ارائه خدمات مالی رشد 53 درصدی داشته‌اند. درآمد کارمزد مدیریت صندوق‌ها نیز 147 درصد بیشتر شده است.

رشد هم‌زمان این سرفصل‌ها نشان می‌دهد افزایش درآمد صرفا به یک فعالیت محدود نبوده است. با این همه، نرخ رشد به‌تنهایی وزن هر بخش را در عملکرد شرکت مشخص نمی‌کند. برای نمونه، ممکن است یک فعالیت رشد درصدی بالایی ثبت کند، اما سهم آن از کل درآمد همچنان کمتر از سایر فعالیت‌ها باشد. ازاین‌رو، بررسی کیفیت رشد درآمدی تنوین به مبلغ هر سرفصل و تغییر سهم آن در ترکیب درآمد شرکت نیاز دارد.

در نشست خبری، رشد 300 درصدی «کارمزد شش‌ماهه» نیز مطرح شده است. این عدد را نباید با رشد 147 درصدی «درآمد کارمزد مدیریت صندوق‌ها» یکسان دانست. عنوان دو شاخص متفاوت است و اطلاعات ارائه‌شده، اجزای رقم کارمزد شش‌ماهه را به‌طور کامل مشخص نمی‌کند. روشن‌شدن دامنه هر سرفصل، برای تحلیل سهم فعالیت‌های کارمزدی در سودآوری شرکت ضروری است.

سود خالص؛ دو روایت از یک دوره

در یکی از گزارش‌های منتشرشده، رشد سود خالص تنوین در نیمه نخست سال 131 درصد اعلام شده؛ در گزارشی دیگر از اظهارات مدیرعامل، این رشد 150 درصد عنوان شده است. هر دو عدد از بهبود قابل‌توجه سودآوری حکایت دارند، اما اختلاف آنها برای گزارشگری مالی مهم است. بدون دسترسی به مبنای محاسبه و دوره دقیق مقایسه، نمی‌توان علت اختلاف را تعیین کرد.

این ابهام از اهمیت بررسی عملکرد شرکت نمی‌کاهد؛ بلکه نشان می‌دهد تحلیل سودآوری باید بر ارقام صورت‌های مالی و توضیح سرفصل‌های اثرگذار استوار باشد. پرسش اصلی برای سهامداران این است که چه میزان از رشد سود، حاصل توسعه فعالیت‌های تکرارشونده مانند مدیریت صندوق‌ها و ارائه خدمات مالی است و چه میزان به درآمدهای سرمایه‌گذاری یا شرایط دوره مورد بررسی ارتباط دارد.

رشد سود زمانی برای ارزیابی آینده شرکت معنادارتر می‌شود که پایداری منابع ایجادکننده آن نیز روشن باشد. بنابراین، در کنار نرخ رشد سود خالص، باید مبلغ سود، روند حاشیه سود و سهم هر فعالیت از نتیجه نهایی شرکت بررسی شود. اطلاعات منتشرشده تاکنون جهت حرکت شاخص‌ها را نشان می‌دهد، اما برای پاسخ قطعی به پرسش پایداری سود کافی نیست.

رشد 50 درصدی دارایی‌های تحت مدیریت

عزیزیان اعلام کرده است ارزش دارایی‌های تحت مدیریت تامین سرمایه نوین، یا AUM ، در عملکرد شش‌ماهه نسبت به پایان سال گذشته 50 درصد افزایش یافته است. این شاخص برای شرکتی که بخشی از درآمد آن به مدیریت صندوق‌ها وابسته است، اهمیت دارد؛ زیرا افزایش مقیاس دارایی‌های تحت مدیریت می‌تواند ظرفیت کسب درآمد کارمزدی را تقویت کند.

با وجود این، رشد AUM الزاما به معنای ورود منابع جدید به همان میزان نیست. تغییر ارزش دارایی‌های موجود و جریان ورود و خروج سرمایه نیز بر این شاخص اثر می‌گذارد. برای سنجش دقیق‌تر عملکرد جذب منابع، لازم است تغییرات دارایی‌های تحت مدیریت در کنار خالص ورود پول و ترکیب صندوق‌ها بررسی شود.

رشد 50 درصدی AUM در کنار افزایش 147 درصدی درآمد کارمزد مدیریت صندوق‌ها، یکی از محورهای مهم عملکرد تنوین است. بااین‌حال، از مقایسه مستقیم این دو نرخ نمی‌توان نتیجه گرفت که بازده یا نرخ موثر کارمزد مدیریت به چه میزان تغییر کرده است؛ زیرا ترکیب صندوق‌ها، زمان جذب منابع و مبنای شناسایی درآمد در این مقایسه نقش دارند.

تنوین است. بااین‌حال، از مقایسه مستقیم این دو نرخ نمی‌توان نتیجه گرفت که بازده یا نرخ موثر کارمزد مدیریت به چه میزان تغییر کرده است؛ زیرا ترکیب صندوق‌ها، زمان جذب منابع و مبنای شناسایی درآمد در این مقایسه نقش دارند.

تغییر راهبرد؛ از مشتریان بزرگ به منابع متنوع‌تر

عزیزیان می‌گوید افزایش رقابت در صنعت تامین مالی، جذب مشتریان بزرگ را برای شرکت‌های تامین سرمایه مستقل دشوارتر کرده است. به گفته او، بسیاری از گروه‌های بزرگ اقتصادی اکنون نهادهای مالی و سرمایه‌گذاری اختصاصی خود را دارند. در چنین فضایی، تنوین راهبرد خود را به سمت جذب مشتریان کوچک‌تر و متنوع‌تر تغییر داده است.

مدیرعامل شرکت گفته است تنوین در گذشته مشتریانی با منابع بیش از یک‌هزار میلیارد تومان داشته، اما اکنون مشتری‌ای با سرمایه بیش از این میزان در صندوق‌های خود ندارد. هدف اعلام‌شده از این تغییر، کاهش ریسک تمرکز است؛ ریسکی که هنگام خروج یک سرمایه‌گذار بزرگ می‌تواند صندوق را با فشار ناگهانی برای تامین وجه ابطال روبه‌رو کند.

این راهبرد، در کنار مزیت کاهش وابستگی به مشتریان بزرگ، نیازمند توان عملیاتی گسترده‌تری نیز هست. خدمت‌رسانی به شمار بالای سرمایه‌گذاران، حفظ کیفیت پاسخ‌گویی و مدیریت جریان‌های متعدد ورود و خروج منابع، به اندازه جذب سرمایه اهمیت پیدا می‌کند.

تاب‌آوری در برابر خروج منابع

یکی از محورهای نشست خبری تنوین، نحوه مدیریت خروج منابع در جریان جنگ 12روزه بود. عزیزیان اعلام کرد در این دوره بیش از 11 درصد منابع صندوق‌های شرکت خارج شد و تنوین توانست وضعیت را مدیریت کند. در روایت دیگری از همین اظهارات، میزان خروج منابع 11.7 درصد ذکر شده است. او همچنین از تجربه خروج 20 درصدی منابع در دو مرحله سخن گفته است.

این ارقام نشان می‌دهد صندوق‌های شرکت در مقطعی با فشار قابل‌توجه درخواست ابطال روبه‌رو بوده‌اند. بااین‌حال، درباره رقم 20 درصد، اطلاعات منتشرشده به‌روشنی مشخص نمی‌کند که منظور خروج تجمعی در دو مرحله است یا میزان خروج در هر مرحله. تحلیل دقیق تاب‌آوری شرکت به زمان‌بندی خروج منابع، اندازه صندوق‌های درگیر و شیوه تامین نقدینگی در آن دوره نیاز دارد.

مدیرعامل تنوین در مقایسه با شبکه بانکی گفته است خروج بیش از 5 درصد منابع می‌تواند بانک‌ها را با خطر جدی مواجه کند. این گزاره باید در چارچوب اظهارات او خوانده شود، نه به‌عنوان آستانه‌ای یکسان برای همه بانک‌ها؛ زیرا وضعیت نقدینگی و ساختار دارایی و بدهی بانک‌ها با یکدیگر تفاوت دارد. نکته قابل بررسی در عملکرد تنوین این است که شرکت چگونه درخواست‌های ابطال را پاسخ داده و این فشار چه اثری بر ترکیب دارایی و تعهدات صندوق‌ها گذاشته است.

صندوق‌های درآمد ثابت و مسئله خط اعتباری

عزیزیان برای کاهش فشار نقدشوندگی صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار با درآمد ثابت پیشنهاد کرده است بانک‌ها برای این صندوق‌ها خط اعتباری در نظر بگیرند. کارکرد چنین سازوکاری، از نگاه او، کمک به مدیریت نقدینگی در زمان افزایش درخواست ابطال و خروج منابع است. به گفته مدیرعامل تنوین، این پیشنهاد تاکنون به حمایت عملی بانک‌ها منجر نشده است.

تفاوت تامین سرمایه‌ها با بانک‌ها در مدیریت کسری

مدیرعامل تنوین در توضیح دشواری مدیریت منابع در شرکت‌های تامین سرمایه، به تفاوت ساختاری این نهادها با بانک‌ها اشاره کرده است. به گفته او، بانک‌ها در شرایط کسری منابع ممکن است از امکان اضافه‌برداشت از بانک مرکزی برخوردار باشند، اما شرکت‌های تامین سرمایه چنین دسترسی‌ای ندارند و باید منابع موردنیاز خود را از مسیرهای دیگر تامین کنند.

این تفاوت، مدیریت هم‌زمان نقدشوندگی و تعهدات را برای نهادهای مالی بازار سرمایه به موضوعی تعیین‌کننده تبدیل می‌کند. برنامه‌ریزی برای سررسید تعهدات، نگهداری دارایی‌های قابل‌نقدشوندگی و تنوع‌بخشی به منابع، در چنین ساختاری اهمیت بیشتری می‌یابد.

عزیزیان همچنین گفته است تنوین طی دو تا سه سال گذشته انتشار اوراق را محدود کرده و امروز، با توجه به تغییرات نرخ بهره، تعهدات کمتری نسبت به برخی شرکت‌های دیگر دارد. از نگاه او، کوتاه‌تر بودن سررسید اوراق نیز انعطاف‌پذیری شرکت تامین سرمایه را افزایش می‌دهد. ارزیابی این راهبرد به جزئیات سررسید تعهدات و آثار آن بر درآمد شرکت نیاز دارد؛ زیرا کاهش تعهدات و آثار آن بر درآمد شرکت نیاز دارد؛ زیرا کاهش تعهدات و حفظ فرصت‌های کسب درآمد باید در کنار یکدیگر سنجیده شوند.

رتبه سوم درآمدی، رتبه هفتم افزایش سرمایه

بر اساس اظهارات مدیرعامل، تنوین از نظر درآمد در جایگاه سوم شرکت‌های تامین سرمایه قرار دارد، اما از منظر افزایش سرمایه در رتبه هفتم ایستاده است. او این تفاوت را به سیاست‌های تقسیم سود شرکت نسبت داده است.

این دو رتبه، دو جنبه متفاوت از وضعیت شرکت را نشان می‌دهند. رتبه درآمدی به مقیاس فعالیت و درآمدزایی مربوط است، در حالی که جایگاه شرکت از نظر افزایش سرمایه، به تصمیم‌های گذشته درباره تقسیم یا نگهداری سود و تقویت سرمایه ثبت‌شده ارتباط پیدا می‌کند. ازاین‌رو، عملکرد درآمدی بالاتر الزاما به معنای جایگاه مشابه در افزایش سرمایه نیست.

صندوق تضمین و ادعای «بانک سرمایه‌گذاری»

عزیزیان تاسیس صندوق تضمین را یکی از تحولات ساختاری تنوین معرفی کرده و گفته است این ابزار به تکمیل زنجیره خدمات شرکت و توسعه فعالیت‌های آن کمک می‌کند. او صندوق پیشرفت و عدالت را نیز از نخستین صندوق‌های ضمانت‌شده بازار سرمایه دانسته است. به گفته مدیرعامل، اتکای پیشین به بانک‌ها در برخی فرآیندهای ضمانت اوراق، پیچیدگی‌هایی برای فعالیت شرکت ایجاد می‌کرد.

در همین چارچوب، عزیزیان اعلام کرده است تنوین با تکمیل خدمات خود، در قامت یک «بانک سرمایه‌گذاری» فعالیت می‌کند و خود را نخستین بانک سرمایه‌گذاری کشور می‌داند. این تعبیر، توصیف مدیرعامل از مدل فعالیت شرکت است و نباید بدون بررسی مجوزها و چارچوب قانونی، با عنوان یا مجوز رسمی یک بانک یکسان تلقی شود.

اهمیت اقتصادی صندوق تضمین در این است که می‌تواند بخشی از زنجیره ارائه خدمات تامین مالی را تکمیل کند. بااین‌حال، کارکرد عملی آن، ظرفیت ضمانت و آثارش بر ریسک و درآمد شرکت باید با اطلاعات تخصصی‌تر درباره ساختار صندوق بررسی شود.

توقف برخی برنامه‌های تامین مالی

مدیرعامل تنوین از سازوکار فعلی نرخ بهره اوراق نیز انتقاد کرده است. او گفته با توجه به نرخ بهره و ریسک‌های موجود، شرکت فعلا برنامه‌ای برای تامین مالی ندارد و شناور نبودن نرخ بهره اوراق، انعطاف‌پذیری این فعالیت را کاهش داده است. عزیزیان تاکید کرده در شرایط تورمی، تامین مالی با ساختار نامتناسب می‌تواند به زیان سرمایه‌گذار تمام شود.

این موضع نشان می‌دهد رشد درآمد و سود شرکت لزوما به معنای افزایش فعالیت آن در همه حوزه‌های تامین مالی نیست. تنوین، طبق گفته مدیرعامل، در انتشار اوراق رویکرد محتاطانه‌تری اختیار کرده و بر مدیریت ریسک نرخ بهره و سررسید تعهدات تمرکز دارد.

عزیزیان همچنین معتقد است وظیفه نهادهای مالی تنها فراهم‌کردن منابع نیست و ابزارهای مدیریت ریسک نوسان قیمت باید توسعه یابند. از این منظر، نیاز تولیدکننده صرفا دریافت تامین مالی نیست؛ او باید بتواند اثر تغییر قیمت مواد اولیه را نیز بر فعالیت آینده خود مدیریت کند.

توسعه در انتظار مجوز

تنوین در حوزه ابزارهای کالایی، برنامه چندبخشی‌کردن صندوق طلای خود و تبدیل آن به صندوق «چندکالایی» را مطرح کرده است. عزیزیان گفته در صورت فراهم‌بودن شرایط، تاسیس یک صندوق کالایی جدید را ترجیح می‌داد، اما دشواری دریافت مجوز، شرکت را به بررسی تغییر ساختار صندوق موجود سوق داده است.

این برنامه هنوز در حد هدف اعلام‌شده است و تحقق آن به الزامات و مجوزهای مربوط وابسته خواهد بود. بااین‌حال، جهت‌گیری آن با نگاه مدیرعامل به توسعه ابزارهای مبتنی بر کالا و مدیریت ریسک قیمتی ارتباط دارد. برای ارزیابی آثار احتمالی این طرح بر تنوین، باید ترکیب دارایی‌های مجاز صندوق، زمان‌بندی اجرا و نحوه اخذ مجوز روشن شود.

منبع: بورس۲۴