مراکز داده در مدار زمین؛ هدف تازه جنگ در فضا؟

به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، تلاش شرکت‌های فناوری برای انتقال مراکز داده به مدار زمین با هدف دسترسی به انرژی نامحدود خورشیدی و رهایی از محدودیت فضا، ریسک وقوع درگیری‌های نظامی خطرناک را در فضا دوچندان کرده است.

این تحول هم‌زمان با استقبال گسترده ارتش‌های جهان از هوش مصنوعی رخ می‌دهد؛ روندی که زیرساخت‌های پردازشی را به بخشی حیاتی از توان دفاعی کشورها تبدیل کرده است.

روی زمین، مزارع سرور دولتی تحت تدابیر شدید امنیتی اداره می‌شوند و گاه برای مصون ماندن از آسیب، در اعماق خاک قرار می‌گیرند. حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در خاورمیانه و آسیب دیدن مراکزی در روسیه طی جنگ اوکراین، به‌خوبی ارزش راهبردی این پایگاه‌های داده را نشان داد.

در نقطه مقابل، استقرار چنین تاسیساتی در فضا آنها را در برابر موشک‌های ضدماهواره، اخلال در امواج، حملات سایبری و سلاح‌های انرژی هدایت‌پذیر بسیار آسیب‌پذیر می‌کند. دفاع از ماهواره‌ها در مدار هزینه‌های سرسام‌آوری دارد و هر حمله فیزیکی موفق می‌تواند با تولید انبوهی از زباله‌های سرگردان، نواری حیاتی از مدار زمین را برای مدت‌ها قفل کند.

بلدین بوون، کارشناس سیاست فضایی در دانشگاه دورهام بریتانیا، در این باره معتقد است ارسال هر دارایی باارزش به فضا، انگیزه و صرفه اقتصادی حمله به زیرساخت‌های مداری را برای رقبا افزایش می‌دهد. به باور او، یک نبرد مسلحانه در فضا فاجعه‌ای است که همه طرف‌ها در آن بازنده خواهند بود.

با وجود این نگرانی‌ها، نیروی فضایی آمریکا اعلام کرده برای حراست از منافع خود در مدار، طیفی از تدابیر و توانمندی‌های دفاعی را متناسب با تصمیم سیاست‌گذاران در اختیار دارد. به گزارش بلومبرگ ،ایالات متحده، چین، روسیه و هند پیش از این سامانه‌های ضدماهواره زمینی را آزمایش کرده‌اند و نیروی فضایی آمریکا نیز ماه گذشته یک سلاح عملیاتی را در مدار مستقر کرد، هرچند جزییاتی درباره ماهیت آن فاش نشد.

با وجود این چالش‌های امنیتی، عطش غول‌های فناوری برای تامین توان محاسباتی هوش مصنوعی رو به افزایش است. اوایل ماه اکتبر، اسپیس‌اکس یک ماهواره آزمایشی را برای گوگل به مدار برد. جف بزوس، بنیان‌گذار بلو اوریجین، نیز علاقه خود را به این حوزه پنهان نکرده و شرکتش برای راه‌اندازی بیش از پنجاه هزار ماهواره مدارگرد مدارکی را به کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا ارائه داده است.

ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌اکس، که سهم مجموعه‌اش از قراردادهای دفاعی آمریکا پیوسته رو به افزایش است، حتی از امکان استقرار تا یک میلیون مرکز داده مداری سخن می‌گوید.

البته کارشناسان چنین ارقامی را دور از واقعیت می‌دانند، زیرا نگهداری سرورها در مدار زمین با موانع فنی دشواری همچون خنک‌سازی روبه‌رو است. با این حال، جاناتان مک‌داول، اخترفیزیکدان پیشین دانشگاه هاروارد، هشدار می‌دهد که ارسال حتی بخش کوچکی از این تجهیزات به فضا معضلات دفاعی بزرگی می‌آفریند.

از نگاه او، اگر کشورها محاسبات مربوط به سامانه‌های پدافند موشکی را به این سرورها واگذار کنند، این پایگاه‌ها به اهداف نظامی مشروع تبدیل می‌شوند. در این میان، خطر بزرگ تنها اصابت موشک یا اخلال سیگنالی نیست، بلکه در بدترین سناریو، انفجار یک مرکز و تولید آوار فضایی می‌تواند تردد امن در آن پهنه مداری را برای همگان ناممکن کند.

ویکتوریا سامسون، از مدیران بنیاد «دنیای امن»، اشاره می‌کند که این پایگاه‌ها احتمالا در مدارهای خورشیدآهنگ بر فراز قطب‌های زمین جای می‌گیرند تا پیوسته در معرض نور آفتاب باشند؛ موقعیتی که هم‌اکنون در قرق ماهواره‌های تصویربرداری حساس است.

در این میان دیدگاه‌ها درباره آینده این فناوری متناقض است. شرکتی مانند آکسیوم اسپیس سامانه‌های خود را از پایه با این پیش‌فرض مهندسی می‌کند که هدف حملات نظامی قرار خواهند گرفت و تاکید دارد امنیت باید جزئی از اصل طراحی باشد.

در مقابل، مدیرعامل استارکلاود بر این باور است که پراکندگی هزاران سرور در مدار، ریسک کلی را پایین می‌آورد و انهدام چند واحد اختلالی در شبکه ایجاد نمی‌کند. با این همه، منتقدانی چون جفری لوئیس، تحلیلگر ارشد اندیشکده سیاست خارجی در فیلادلفیا، معتقدند تمام این برنامه‌ها هنوز خام و نسنجیده‌اند و خطرات نظامی استقرار مراکز داده در فضا هنوز به درستی تحلیل نشده است.