خبرگزاری علت
برای تهران، عراق جایگاهی متفاوت از هر کشور عربی دیگری دارد. مرز طولانی مشترک، پیوندهای مذهبی و اجتماعی، مناسبات اقتصادی گسترده و حضور گروههای مسلح و سیاسی نزدیک به ایران، عراق را به یکی از مهمترین اهرمهای منطقهای جمهوری اسلامی تبدیل کرده است. از همین رو، پایان حضور نظامی آمریکا در عراق میتواند از نگاه تهران دستاورد راهبردی مهمی تلقی شود؛ بهخصوص اگر این خروج به کاهش توان واشنگتن برای اثرگذاری مستقیم بر معادلات امنیتی و سیاسی بغداد منجر شود.
رویترز گزارش داده است که ایران و گروههای همسو با آن در عراق، خروج آمریکا را یک پیروزی میدانند. مساله اصلی و اهمیت این تحول به این باز میگردد که چه کسی فضای ایجادشده پس از خروج را پر خواهد کرد؟ ایران تقریبا بهطور طبیعی تلاش خواهد کرد از کاهش حضور نظامی آمریکا برای تعمیق نفوذ سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود در بغداد استفاده کند. این نفوذ البته از امروز وجود دارد و به حضور نیروهای نزدیک به تهران محدود نمیشود؛ در ساختار سیاسی عراق، روابط اقتصادی، شبکههای اجتماعی و مذهبی و بخشی از ساختار امنیتی این کشور نیز ریشه دارد. بنابراین، خروج آمریکا الزاما به معنای ایجاد نفوذ جدید برای ایران نیست؛ بلکه میتواند به تهران امکان دهد از اهرمهایی که پیش از این ایجاد کرده، با محدودیت کمتری استفاده کند.
در همین نقطه، زمانبندی خروج آمریکا اهمیت پیدا میکند. واشنگتن در شرایطی از عراق خارج میشود که همچنان درگیر جنگ با ایران است. از منظر تهران، این وضعیت میتواند این برداشت را تقویت کند که فشار نظامی و اقتصادی آمریکا الزاما به عقبنشینی ایران از شبکه نفوذ منطقهای خود منجر نشده است. برعکس، همزمان با افزایش فشار بر تهران، یکی از مهمترین حضورهای نظامی آمریکا در مجاورت ایران نیز در حال پایان یافتن است. از سوی دیگر، نفوذ بیشتر گروههای همسو با ایران میتواند از دو منظر مهم باشد. از یک طرف، قدرت این گروهها ظرفیت تهران را برای اثرگذاری بر معادلات عراق افزایش میدهد؛ از طرف دیگر، اگر بغداد نتواند انحصار استفاده از زور را در اختیار دولت قرار دهد، رقابت میان نیروهای مسلح و نهادهای رسمی میتواند به بیثباتی سیاسی و امنیتی منجر شود. این مساله در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که دولت عراق تلاش میکند میان روابط خود با واشنگتن و تهران تعادل برقرار کند.
حتی تحولات اخیر بر سر ارتباط هوایی ایران و عراق نیز نشان میدهد بغداد در چه موقعیت پیچیدهای قرار گرفته است. پس از توقف پروازها میان دو کشور تحت فشار تحریمهای آمریکا، واشنگتن برای پروازهای عراق به نجف یک معافیت محدود یکماهه در نظر گرفته است؛ اقدامی که هم اهمیت روابط ایران و عراق را نشان میدهد و هم دشواری بغداد را برای حفظ تعادل میان دو طرف برجسته میکند. بنابراین، پرسش اصلی برای واشنگتن دیگر فقط این نیست که چند سرباز آمریکایی در عراق باقی میمانند. پرسش بزرگتر این است که پس از خروج آمریکا چه نوع نظم سیاسی و امنیتی در عراق شکل خواهد گرفت. از این منظر، خروج آمریکا را نمیتوان صرفا پیروزی ایران یا شکست آمریکا تعریف کرد. برای تهران، این تحول یک فرصت راهبردی است؛ برای بغداد، یک آزمون؛ و برای واشنگتن، آزمون دیگری درباره اینکه آیا میتواند بدون حضور نظامی مستقیم، نفوذ و منافع خود را در عراق حفظ کند یا نه.
با این حال، یک واقعیت روشن است: آمریکا پس از بیش از دو دهه در حال ترک میدان عراق است، اما ایران در این کشور باقی میماند؛ نه صرفا از طریق نیروهای همسو، بلکه از مسیر روابط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی که طی سالها شکل گرفته است. به همین دلیل، خروج آمریکا ممکن است پایان حضور نظامی واشنگتن باشد، اما احتمالا پایان رقابت آمریکا و ایران بر سر عراق نخواهد بود؛ بلکه میتواند آغاز مرحلهای تازه از این رقابت، با قواعدی متفاوت باشد.
نظر شما