جزئیاتی از ۳ زمین لرزه در تهران/ احتمال وقوع زلزله بزرگ‌تر وجود دارد؟

علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره احتمال وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر در تهران پس از ثبت سه زمین‌لرزه در کمتر از ۲۴ ساعت، اظهار کرد: از عصر روز گذشته ساعت ۱۷:۴۳، سه زمین‌لرزه کوچک در شرق تهران و در امتداد شمال به جنوب این منطقه رخ داده است. این زمین‌لرزه‌ها در ساعت‌های ۷:۲۸ و ۱۴:۰۲ امروز نیز ادامه داشته‌اند.

۳ زلزله اخیر تهران روی یک گسل رخ نداده

وی افزود: براساس گزارش مرکز لرزه‌نگاری کشور، این سه زمین‌لرزه در امتداد شمال به جنوب، از محدوده لواسان تا مناطق جنوبی‌تر از جمله پارک سرخه‌حصار مکان‌یابی شده‌اند. نکته مهم این است که این سه زمین‌لرزه روی یک گسل واحد قرار ندارند و به گسل‌های متفاوتی منتسب هستند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: زمین‌لرزه‌ای که در محدوده لواسان رخ داده، روی گسل شمال تهران قرار دارد. دو زمین‌لرزه دیگر که در بخش‌های جنوبی‌تر شرق تهران اتفاق افتاده‌اند، در شمال و جنوب گسل قصر فیروزه مکان‌یابی شده‌اند. همچنین در محدوده جنوب بومهن و پردیس، گسل نسبتاً بزرگی وجود دارد که این دو زمین‌لرزه جنوبی‌تر نیز با امتداد آن انطباق دارند و به نظر می‌رسد فعالیت این گسل موجب وقوع این دو لرزه شده باشد.

وی یادآور شد: بنابراین، براساس گزارش مرکز لرزه‌نگاری کشور، نمی‌توان هر سه زمین‌لرزه را به فعالیت یک گسل مشخص نسبت داد. نکته دیگر این است که اگرچه این زمین‌لرزه‌ها از نظر بزرگی کوچک هستند، اما نباید آنها را کم‌اهمیت تلقی کرد؛ چراکه در مجاورت کلان‌شهر بزرگی مانند تهران رخ داده‌اند.

زلزله‌های پیاپی تهران می‌تواند مقدمه یک زلزله بزرگ‌تر باشد

اگر بزرگی زمین‌لرزه‌ها روند افزایشی نداشته باشد و رخداد لرزه‌ای دیگری نیز ثبت نشود، به نظر می‌رسد احتمال وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر به‌مراتب کمتر خواهد بود.

بیت‌اللهی با اشاره به تجربه وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ و ثبت لرزه‌های کوچک‌تر پیش از آنها، تصریح کرد: تجربیات گذشته نشان داده است که در برخی موارد، پیش از وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ، لرزه‌های کوچک‌تری رخ می‌دهند و نوعی توالی لرزه‌ای شکل می‌گیرد که در نهایت ممکن است به وقوع یک زمین‌لرزه بزرگ منجر شود.

وی ادامه داد: البته در اغلب موارد، زمین‌لرزه‌هایی با این بزرگی، یعنی کمتر از ۳ ریشتر، لرزه‌های خفیفی محسوب می‌شوند. سه زمین‌لرزه اخیر تهران نیز به ترتیب بزرگای ۲.۶، ۲.۸ و ۳ داشته‌اند و ممکن است بسیاری از ساکنان حتی در مناطق نزدیک به کانون این زمین‌لرزه‌ها نیز آنها را احساس نکرده باشند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به ویژگی‌های لرزه‌ای شرق تهران گفت: شرق تهران یک پهنه فعال لرزه‌ای است؛ چراکه گسل‌های مشا، شمال تهران، قصر فیروزه و لویزان در این محدوده قرار دارند و در پایین‌دست نیز گسل ایوانکی امتداد دارد. مجموعه این گسل‌ها، پهنه‌ای با تراکم بالای گسل‌های فعال را تشکیل داده‌اند.

وی تاکید کرد: به‌طور طبیعی و براساس مشاهدات، در اغلب مواقع سال، میزان رخداد زمین‌لرزه در شرق تهران به‌مراتب بیشتر از مناطق غربی و مرکزی تهران است و این موضوع بخشی از ویژگی‌های طبیعی فعالیت لرزه‌ای این محدوده به شمار می‌رود.

هیچ‌کس نمی‌تواند وقوع زلزله بزرگ در تهران را پیش‌بینی کند

بیت‌اللهی درباره احتمال وقوع زمین‌لرزه بزرگ‌تر پس از سه لرزه اخیر تهران بیان کرد: با توجه به بزرگی زمین‌لرزه‌های ثبت‌شده، اگر خدای‌نکرده زمین‌لرزه بزرگ‌تری با بزرگای کمی بیشتر از این لرزه‌ها به سمت بالا رخ ندهد، می‌توان گفت احتمال وقوع زمین‌لرزه بزرگ‌تر کمتر خواهد بود.

وی ادامه داد: معمولاً اگر تنش بسیار بزرگی در یک منطقه شروع به آزاد شدن کند، توالی زمین‌لرزه‌ها ادامه پیدا می‌کند و در چنین شرایطی باید حساسیت و هوشیاری بیشتری داشت. البته در شرایط فعلی نیز باید هوشیاری کامل وجود داشته باشد؛ زیرا تجربه نشان داده است که گاهی همین لرزه‌های کوچک می‌توانند به وقوع یک سلسله زمین‌لرزه بزرگ‌تر منجر شوند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تأکید کرد: با این حال، هیچ‌کس در هیچ نقطه‌ای از جهان نمی‌تواند با قطعیت پیش‌بینی کند که در آینده چه اتفاقی رخ خواهد داد. بنابراین، رویکرد منطقی این است که ضمن حفظ هوشیاری، از هرگونه پیش‌بینی قطعی درباره وقوع زمین‌لرزه خودداری کنیم.

در رکوردهای ثبت‌شده از زمین‌لرزه‌های طبیعی، که ایستگاه‌های لرزه‌نگاری جهانی نیز آنها را ثبت می‌کنند، شکل موج زمین‌لرزه با شکل موج انفجار کاملاً قابل تشخیص استوی بیان کرد: براساس تجربه کارشناسی از رفتار لرزه‌ای این منطقه، اگر بزرگی زمین‌لرزه‌ها روند افزایشی نداشته باشد و رخداد لرزه‌ای دیگری نیز ثبت نشود، به نظر می‌رسد احتمال وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر به‌مراتب کمتر خواهد بود.

بیت‌اللهی با تأکید بر ضرورت توجه به فعالیت لرزه‌ای شرق تهران خاطرنشان کرد: محدوده شرقی تهران، محل تلاقی گسل مشا با گسل شمال تهران و همچنین امتداد گسل‌های لویزان و قصر فیروزه است. در جنوب شرق نیز گسل ایوانکی قرار دارد. مجموعه این گسل‌ها، یک پهنه بسیار فعال لرزه‌ای را تشکیل می‌دهند که باید همواره مورد توجه قرار گیرد.

زلزله‌های اخیر تهران طبیعی است؛ شایعات انفجار صحت ندارد

وی در پاسخ به برخی گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ارتباط زمین‌لرزه‌های اخیر با موج انفجار، گفت: در رکوردهای ثبت‌شده از زمین‌لرزه‌های طبیعی، که ایستگاه‌های لرزه‌نگاری جهانی نیز آنها را ثبت می‌کنند، شکل موج زمین‌لرزه با شکل موج انفجار کاملاً قابل تشخیص است.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی یادآور شد: از نظر ویژگی‌های امواج لرزه‌ای، از جمله امواج P و S که بخشی از ماهیت زمین‌لرزه‌های طبیعی هستند، در انفجارها چنین رکوردهایی مشاهده نمی‌شود. همچنین موج‌های ناشی از انفجار، علاوه بر ثبت توسط دستگاه‌ها، معمولاً در محیط پیرامونی با صداهای بسیار شدیدی همراه هستند.

بیت‌اللهی در پایان با اشاره به توالی سه زمین‌لرزه از عصر روز گذشته تا صبح و ظهر امروز خاطرنشان کرد: این توالی نشان‌دهنده فعالیت لرزه‌ای طبیعی در شرق تهران است؛ منطقه‌ای که در بسیاری از ماه‌های سال نیز چنین رخدادهایی در آن ثبت می‌شود. با این حال، هم‌زمانی این زمین‌لرزه‌ها با فضای کنونی موجب شکل‌گیری شایعاتی شده است که از اساس صحت ندارند.