خبرگزاری علت
سال ۱۳۹۵، ده میلیون تومان هنوز مبلغی بود که میشد با آن انتخابهای جدی برای پسانداز و سرمایهگذاری داشت. با این پول امکان خرید چند سکه، مقدار قابلتوجهی طلا، چند هزار دلار یا بخشی از یک واحد مسکونی در تهران وجود داشت. بیت کوین و ارزهای دیجیتال هم در بازار بودند، اما نه به اندازه امروز شناختهشده بودند و نه خریدوفروش آنها برای کاربران ایرانی به این سادگی انجام میشد.
حالا تقریباً یک دهه از آن زمان گذشته است. در این مدت ارزش ریال کاهش پیدا کرده، قیمت طلا و ارز چندین برابر شده، مسکن تهران دورههای سنگین تورمی را پشت سر گذاشته و بازار ارزهای دیجیتال نیز چند چرخه کامل صعود و سقوط را تجربه کرده است.
سؤال این مقاله ساده است: اگر در سال ۱۳۹۵ مبلغ ۱۰ میلیون تومان را در یکی از این بازارها سرمایهگذاری میکردیم و تا امروز به آن دست نمیزدیم، سرمایه ما حالا چقدر ارزش داشت؟
برای پاسخ، طلای ۱۸ عیار، انواع سکه، نقره، دلار، مسکن تهران و چهار ارز دیجیتال بیت کوین، اتریوم، دوج کوین و ریپل را با هم مقایسه میکنیم.
اگر سال ۹۵ با ۱۰ میلیون تومان سرمایهگذاری میکردیم
جدول زیر نشان میدهد با ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ چه مقدار از هر دارایی میشد خرید و همان مقدار امروز تقریباً چه ارزشی داشت.
| دارایی | دارایی در سال ۹۵ | ارزش امروز (تومان) | سرمایه چند برابر شده؟ |
|---|---|---|---|
| طلای ۱۸ عیار | ۸۸.۰۶ گرم | ۲,۰۵۸,۷۷۱,۵۷۹ | ۲۰۵ برابر |
| تمام سکه | ۹ عدد | ۲,۱۰۱,۴۳۸,۲۶۲ | ۲۱۰ برابر |
| نیم سکه | ۱۷.۵۷ عدد | ۲,۰۹۹,۲۳۳,۳۸۲ | ۲۰۹ برابر |
| ربع سکه | ۳۳.۵۶ عدد | ۲,۱۲۲,۰۲۴,۱۱۲ | ۲۱۲ برابر |
| نقره ۹۹۹ | ۲,۸۰۷ گرم | ۱,۴۳۵,۲۳۳,۰۱۵ | ۱۴۳ برابر |
| بیت کوین | ۴.۷۲۱ واحد | ۸۳,۴۴۳,۷۸۵,۵۰۵ | ۸,۳۴۴ برابر |
| اتریوم | ۲۱۳.۰۶ واحد | ۱۲۳,۷۴۵,۱۶۱,۹۰۸ | ۱۲,۳۷۴ برابر |
| دوج کوین | ۱۲,۱۲۲,۷۰۰ واحد | ۲۳۴,۱۶۵,۴۰۳,۵۰۴ | ۲۳,۴۱۶ برابر |
| ریپل (XRP) | ۴۱۰,۱۱۷ واحد | ۱۳۴,۷۴۴,۳۸۷,۴۵۱ | ۱۳,۴۷۴ برابر |
| مسکن تهران | ۲.۲۹ متر مربع | ۴۸۹,۵۰۰,۰۰۰ | ۴۹ برابر |
| دلار | ۲,۷۰۹ دلار | ۶۴۷,۹۲۶,۹۶۶ | ۶۴.۵ برابر |
یک نکته مهم درباره جدول این است که «۲۰۵ برابر شدن» به معنی بازده ۲۰۵ درصدی نیست. منظور این است که ارزش نهایی سرمایه حدود ۲۰۵ برابر سرمایه اولیه شده است. برای تبدیل این عدد به بازده درصدی، باید آن را ضرب در ۱۰۰ و بعد بهعلاوه یک کنیم. برای مثال، بازده ۲۰۵ برابری، ۲۰,۵۰۱ درصد میشود.
بیشترین بازده مربوط به کدام سرمایهگذاری بوده است؟
اولین چیزی که در جدول جلب توجه میکند فاصله بسیار زیاد ارزهای دیجیتال با سایر بازارهاست.
در میان داراییهای بررسیشده، دوج کوین بیشترین رشد را داشته است. ۱۰ میلیون تومان سرمایهگذاری روی دوج کوین در سال ۱۳۹۵، امروز به بیش از ۲۳۴ میلیارد تومان میرسید. یعنی سرمایه اولیه بیش از ۲۳ هزار برابر شده بود.
پس از آن XRP قرار میگیرد. ۱۰ میلیون تومان ریپل سال ۱۳۹۵ امروز حدود ۱۳۴.۷ میلیارد تومان ارزش دارد و سرمایه اولیه تقریباً ۱۳٬۴۷۴ برابر میشود.
اتریوم با حدود ۱۲٬۳۷۴ برابر شدن در جایگاه بعدی قرار میگیرد و بیت کوین نیز سرمایه ۱۰ میلیون تومانی را به بیش از ۸۳ میلیارد تومان میرساند؛ یعنی حدود ۸٬۳۴۴ برابر.
بعد از این چهار ارز دیجیتال، فاصله بزرگی دیده میشود. طلا و سکه بیش از ۲۰۰ برابر، نقره ۱۴۳ برابر، دلار ۶۴.۵ برابر و قیمت مسکن تهران تقریباً ۴۹ برابر شدهاند.
البته همینجا باید یک نکته را در نظر گرفت: این جدول فقط نقطه شروع و پایان را مقایسه میکند. اینکه امروز میدانیم دوج کوین یا اتریوم چه بازدهی داشتهاند، به این معنی نیست که در سال ۱۳۹۵ انتخاب آنها تصمیمی واضح و بدون ریسک بوده است.
طلا و سکه؛ بیش از ۲۰۰ برابر شدن سرمایه
طلای ۱۸ عیار یکی از گزینههایی است که برای سرمایهگذار ایرانی نیاز به معرفی چندانی ندارد. اگر سال ۱۳۹۵ ده میلیون تومان طلای ۱۸ عیار میخریدیم، حدود ۸۸ گرم طلا داشتیم. ارزش این مقدار طلا امروز به بیش از ۲ میلیارد تومان رسیده است. به بیان دیگر، ارزش سرمایه حدود ۲۰۵ برابر شده است.
انواع سکه نیز نتیجه بسیار نزدیکی دارند. ۹ عدد تمام سکه خریداریشده با ۱۰ میلیون تومان امروز حدود ۲.۱۰ میلیارد تومان ارزش دارند. نیمسکه تقریباً ۲۰۹ برابر و ربعسکه حدود ۲۱۲ برابر شده است.
جالب اینکه ربعسکه در این مقایسه کمی بیشتر از طلای ۱۸ عیار، تمام سکه و نیمسکه رشد کرده است. دلیل این تفاوت را نباید فقط در تغییر قیمت طلا جستوجو کرد. قیمت سکه علاوه بر ارزش طلای موجود در آن، از عرضه و تقاضا و چیزی که با عنوان حباب سکه میشناسیم نیز تأثیر میگیرد.
در دورههایی که تقاضا برای قطعات کوچکتر بیشتر میشود، ممکن است حباب نیمسکه و ربعسکه افزایش پیدا کند و عملکرد قیمتی آنها از خود طلای ۱۸ عیار فاصله بگیرد.
نقره؛ رشد چشمگیر، اما کمتر از طلا
با ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ میشد حدود ۲ کیلو و ۸۰۷ گرم نقره ۹۹۹ خرید. ارزش همین مقدار نقره امروز حدود ۱.۴۳ میلیارد تومان است. بنابراین نقره سرمایه اولیه را حدود ۱۴۳ برابر کرده است.
۱۴۳ برابر شدن در هر شرایطی عدد بزرگی است، اما وقتی آن را کنار طلا و سکه قرار میدهیم، تفاوت مشخص میشود. طلای ۱۸ عیار حدود ۲۰۵ برابر شده و انواع سکه نیز بازدهی نزدیک یا کمی بیشتر از آن داشتهاند.
طلا و نقره هر دو از قیمت جهانی فلزات گرانبها و نرخ ارز در ایران تأثیر میگیرند، اما رفتار آنها یکسان نیست. نقره مصرف صنعتی بسیار بیشتری دارد و تقاضای صنایعی مانند الکترونیک، انرژی خورشیدی و تجهیزات صنعتی نیز میتواند بر قیمت جهانی آن اثر بگذارد.
در بازار ایران، نقدشوندگی و فاصله قیمت خریدوفروش نقره نیز ممکن است با طلا متفاوت باشد؛ موضوعی که در یک سرمایهگذاری واقعی باید جدا از نمودار قیمت در نظر گرفته شود.
بیت کوین؛ از ۱۰ میلیون تا ۸۳ میلیارد تومان
در سال ۱۳۹۵ با ۱۰ میلیون تومان امکان خرید حدود ۴.۷۲ بیت کوین وجود داشت. امروز ارزش همین تعداد بیت کوین به بیش از ۸۳.۴ میلیارد تومان رسیده است. یعنی سرمایه اولیه تقریباً ۸٬۳۴۴ برابر شده بود.
دیدن چنین عددی از فاصله امروز ساده است؛ اما خرید بیت کوین در سال ۱۳۹۵ تصمیم بسیار متفاوتی با خرید آن در شرایط فعلی بود. بازار ارزهای دیجیتال هنوز برای بخش بزرگی از مردم ناشناخته بود، زیرساخت خریدوفروش در ایران محدودتر بود و مشخص نبود بیت کوین در سالهای بعد چه جایگاهی پیدا خواهد کرد.
حتی سرمایهگذاری که بیت کوین را خریده و تا امروز نگه داشته باشد نیز مسیر آرامی را پشت سر نگذاشته است. بیت کوین در این مدت چندین بار بخش بزرگی از ارزش خود را از دست داده و بازارهای نزولی طولانی را تجربه کرده است.
بنابراین جمله «۱۰ میلیون تومان تبدیل به ۸۳ میلیارد تومان میشد» درست است، اما تمام داستان سرمایهگذاری را تعریف نمیکند.
اتریوم؛ حتی بیشتر از بیت کوین
نتیجه اتریوم در این مقایسه از بیت کوین هم بزرگتر است. با ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ میشد حدود ۲۱۳ واحد اتر خرید. ارزش این مقدار اتریوم امروز بیش از ۱۲۳.۷ میلیارد تومان است؛ یعنی سرمایه اولیه حدود ۱۲٬۳۷۴ برابر شده است.
اتریوم در آن زمان شبکه بسیار جوانتری بود. بسیاری از کاربردهایی که امروز بهطور طبیعی با این شبکه مرتبط میدانیم، از امور مالی غیرمتمرکز و استیبل کوینها گرفته تا NFTها و انواع برنامههای بلاک چینی، هنوز به اندازه امروز گسترش پیدا نکرده بودند.
همین موضوع یکی از مشکلات مقایسههای تاریخی را نشان میدهد: بعد از اینکه یک فناوری موفق میشود، موفقیت آن در گذشته بدیهیتر از چیزی به نظر میرسد که واقعاً بوده است.
دوج کوین و XRP؛ برندگان عجیب جدول
شاید عجیبترین نتیجه مقاله این باشد که بیشترین بازده مربوط به بیت کوین نیست. با ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ امکان خرید بیش از ۱۲ میلیون واحد دوج کوین وجود داشت. ارزش این تعداد دوج کوین امروز حدود ۲۳۴ میلیارد تومان است؛ یعنی سرمایه اولیه بیش از ۲۳ هزار برابر شده است.
XRP نیز وضعیت مشابهی دارد. ۱۰ میلیون تومان در آن زمان معادل خرید حدود ۴۱۰ هزار واحد XRP بود که ارزش آن امروز به بیش از ۱۳۴ میلیارد تومان میرسد.
این اعداد نمونه خوبی برای توضیح مفهوم سوگیری پسنگر هستند. وقتی نتیجه را میدانیم، تصور میکنیم انتخاب برنده گذشته ساده بوده است. اما سرمایهگذار سال ۱۳۹۵ نمیدانست کدام پروژه باقی میماند، کدام پروژه رشد میکند و کدام ارز ممکن است بخش بزرگی از ارزش خود را از دست بدهد.
بازده بالاتر این داراییها همچنین با نوسانات بسیار شدیدتر همراه بوده است. ممکن است یک سرمایهگذار روی کاغذ در پایان ده سال هزاران برابر سود کرده باشد، اما برای رسیدن به آن نقطه باید افتهای سنگین و دورههای طولانی رکود را تحمل میکرد.
اگر سال ۹۵ مسکن میخریدیم چه میشد؟
محاسبه مسکن کمی متفاوت است، زیرا با ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ امکان خرید یک واحد کامل در تهران وجود نداشت. بنابراین محاسبه را براساس معادل متراژ انجام میدهیم.
۱۰ میلیون تومان در آن زمان تقریباً معادل ۲.۲۹ مترمربع مسکن متوسط در تهران بود. ارزش همین مقدار براساس قیمت فعلی مورد استفاده در محاسبه، حدود ۴۸۹.۵ میلیون تومان میشود. یعنی قیمت مسکن در این بازه تقریباً ۴۹ برابر شده است.
این عدد از همه داراییهای دیگر جدول کمتر است، اما مقایسه نیاز به یک توضیح مهم دارد. در اینجا فقط افزایش قیمت ملک محاسبه شده است. اگر فردی در سال ۱۳۹۵ یک ملک خریده و در تمام این مدت آن را اجاره داده باشد، درآمد اجاره نیز بخشی از بازده سرمایهگذاری اوست.
در مقابل، هزینه نگهداری، تعمیرات، مالیات، هزینه نقلوانتقال و استهلاک ساختمان نیز وجود دارد. بنابراین مقایسه مستقیم ۴۹ برابر شدن مسکن با ۶۴ برابر شدن دلار یا ۲۰۵ برابر شدن طلا، مقایسه رشد قیمت است و نه الزاماً «بازده کل» این سرمایهگذاریها.
دلار؛ جلوتر از مسکن، عقبتر از طلا
با ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ میشد حدود ۲٬۷۰۹ دلار خرید. ارزش این میزان دلار امروز حدود ۶۴۸ میلیون تومان است. بنابراین سرمایه اولیه در این مدت حدود ۶۴.۵ برابر شده است.
نکته قابلتوجه اینجاست که رشد دلار در بازه مورد بررسی از رشد متوسط قیمت مسکن تهران بیشتر بوده است. البته اگر درآمد اجاره ملک را نیز وارد محاسبه کنیم، فاصله کمتر خواهد شد.
از طرف دیگر، دلار را فقط نباید یک سرمایهگذاری معمولی در نظر گرفت. نرخ دلار در اقتصاد ایران تا حد زیادی تصویری از کاهش ارزش ریال نیز ارائه میدهد. وقتی میبینیم همان مقدار دلار امروز بیش از ۶۴ برابر تومان ارزش دارد، بخشی از رشد تومانی سایر داراییها هم معنای روشنتری پیدا میکند.
چرا بازده تومانی ارزهای دیجیتال اینقدر بزرگ است؟
در نگاه اول ممکن است اعداد بیت کوین، اتریوم، XRP و دوج کوین باورنکردنی به نظر برسند. اما بازده تومانی ارزهای دیجیتال از دو عامل همزمان تأثیر گرفته است.
عامل اول افزایش قیمت خود ارز دیجیتال در بازار جهانی است. عامل دوم افزایش نرخ دلار در برابر تومان است.
فرض کنید یک دارایی طی یک دوره به دلار ۱۰۰ برابر شود و همزمان دلار نیز در ایران دهها برابر گران شود. بازده نهایی سرمایهگذار ایرانی به تومان ترکیبی از هر دو حرکت خواهد بود.
به همین دلیل، برای تحلیل دقیقتر عملکرد ارزهای دیجیتال بهتر است علاوه بر بازده تومانی، بازده دلاری آنها را نیز بررسی کنیم. این مقایسه نشان میدهد چه مقدار از رشد سرمایه حاصل افزایش ارزش خود دارایی بوده و چه مقدار نتیجه کاهش ارزش ریال است.
چند برابر شدن سرمایه بهتنهایی کافی نیست
اگر فقط ستون آخر جدول را ببینیم، بهراحتی میتوان داراییها را از بیشترین تا کمترین بازده مرتب کرد. اما این کار فقط به سؤال «کدام دارایی بیشتر رشد کرده؟» پاسخ میدهد.
برای تصمیم سرمایهگذاری باید عوامل دیگری را نیز در نظر گرفت:
- ریسک و نوسان: ارزهای دیجیتال چندین برابر بیشتر از طلا و دلار نوسان داشتهاند.
- نقدشوندگی: فروش طلا، دلار یا ارز دیجیتال معمولاً بسیار سریعتر از ملک انجام میشود.
- حداقل سرمایه: ورود مستقیم به بازار مسکن به سرمایه بسیار بیشتری نیاز دارد.
- هزینه معامله: هر بازار کارمزدها و هزینههای خاص خود را دارد.
- ریسک نگهداری: نگهداری طلا، ارز، رمزارز یا ملک هرکدام ریسک متفاوتی دارند.
- درآمد جانبی: ملک میتواند اجاره ایجاد کند و برخی داراییهای دیجیتال نیز ممکن است امکان کسب درآمد داشته باشند.
- افت سرمایه در طول مسیر: بازده نهایی بالا چیزی درباره بزرگترین سقوطهایی که سرمایهگذار تجربه کرده نمیگوید.
در نتیجه، داراییای که بیشترین بازده تاریخی را داشته الزاماً بهترین انتخاب برای هر سرمایهگذار نیست.
بازده سرمایهگذاری خودتان را محاسبه کنید
سال ۱۳۹۵ فقط یک نقطه شروع برای این مقایسه است. شاید بخواهید بدانید اگر پنج سال پیش طلا میخریدید امروز چقدر داشتید، سرمایهگذاری روی بیت کوین در سه سال گذشته چه نتیجهای میداد یا خرید دلار در یک تاریخ مشخص چقدر بازده داشت. برای این کار میتوانید از ماشین حساب بازدهی سرمایهگذاری ارزدیجیتال استفاده کنید.
کافی است دارایی، مبلغ سرمایهگذاری و تاریخ خرید را مشخص کنید. ابزار براساس قیمت تاریخی دارایی محاسبه میکند با پول شما چه مقدار از آن دارایی قابل خرید بوده و همان مقدار امروز چقدر ارزش دارد.
مزیت چنین محاسبهای این است که بهجای نگاهکردن به درصدهای پراکنده و نمودارهایی با مقیاسهای مختلف، میتوان چند بازار را با یک سرمایه اولیه یکسان مقایسه کرد.
جمعبندی؛ اگر ده سال قبل میدانستیم چه میشد؟
نتیجه مقایسه نشان میدهد ۱۰ میلیون تومان سال ۱۳۹۵ بسته به اینکه در کدام بازار قرار میگرفت، امروز میتوانست ارزش کاملاً متفاوتی داشته باشد.
در یک سوی جدول، سرمایهگذاری روی دوج کوین بیش از ۲۳۴ میلیارد تومان ارزش پیدا میکرد و XRP، اتریوم و بیت کوین نیز سرمایه اولیه را به دهها و صدها میلیارد تومان میرساندند.
در سوی دیگر، همان ۱۰ میلیون تومان در طلا و سکه به حدود ۲ میلیارد تومان، در نقره به بیش از ۱.۴ میلیارد تومان، در دلار به حدود ۶۴۸ میلیون تومان و براساس رشد قیمت مسکن تهران به حدود ۴۹۰ میلیون تومان میرسید.
اما مهمترین درس این جدول احتمالاً این نیست که در سال ۱۳۹۵ باید چه چیزی میخریدیم. دانستن بهترین سرمایهگذاری گذشته زمانی که نتیجه را از قبل میدانیم کار سختی نیست. مسئله اصلی این است که سرمایهگذار سال ۱۳۹۵ چنین اطلاعاتی در اختیار نداشت؛ درست همانطور که امروز نیز کسی با قطعیت نمیداند کدام دارایی در ده سال آینده بیشترین بازده را خواهد داشت.
عملکرد خوب یک دارایی در گذشته، ضامن عملکرد خوب آن در آینده نیست. شرایط اقتصادی، تورم، نرخ ارز، سیاستهای پولی، قوانین، فناوری و وضعیت هر بازار میتواند تغییر کند. سرمایهگذاران باید پیش از هر تصمیم، ریسکهای هر بازار، شرایط مالی خود و افق سرمایهگذاریشان را بررسی کنند و تحقیقات مستقل خود را انجام دهند.
نظر شما