تحولی جدید در مذاکرات ایران و آمریکا/ تهران پیشنهادی مرتبط با برنامه هسته‌ای خود را بررسی می‌کند

هم‌زمان با وجود احتمال حمله به ایران از سوی ترامپ، به نظر می رسد که روزنه‌ای جدید برای توافق هسته‌ای پدیدار شده است.

در این میان، اورانیوم با غنای بالا و محدودیت دسترسی بازرسان بین‌المللی به تأسیسات هسته‌ای ایران، همچنان از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن است.

الیزابت هِیگدورن در المانیتور نوشت: در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای را مطرح کرده است، گزارش‌ها از بررسی پیشنهادی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران در تهران حکایت دارند؛ تحولی که امیدها به جلوگیری از بازگشت دو کشور به یک جنگ گسترده را افزایش داده است.

یک مقام ایرانی که نخواست نامش فاش شود، در گفت‌وگو با المانیتور اعلام کرد که برنامه هسته‌ای ایران در حال حاضر «با میانجی‌ها در دست بررسی و گفت‌وگو» قرار دارد.

تهران در طی ماه‌های گذشته بارها تأکید کرده است که تا زمانی که واشنگتن به خواسته‌هایش، از جمله کاهش تحریم‌ها و آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران پاسخ ندهد، حاضر به مذاکره درباره برنامه هسته‌ای خود نخواهد بود. با این حال، روزنامه نیویورک‌تایمز روز پنجشنبه گزارش داد که مقام‌های ایرانی در حال بررسی «پیشنهادهای مشخصی» هستند که میانجی‌ها درباره برنامه هسته‌ای به آنها ارائه کرده‌اند. این گزارش می‌تواند نشانه‌ای از آمادگی دوباره تهران برای ورود به گفت‌وگو درباره این پرونده باشد.

این تحرک دیپلماتیک در شرایطی شکل گرفته که دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای موفق شدند تا کنترل کنگره آمریکا را به دست بگیرند. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه نارضایتی عمومی از جنگ را یکی از عوامل این شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان دانست. 

میانجی‌گری قطر گره مذاکرات را باز می کند؟

قطر هدایت تلاش‌های میانجی‌گرانه برای دستیابی به توافقی را برعهده دارد. بر اساس این طرح، ایران تنگه هرمز را بازگشایی می کند و در مقابل، آمریکا امتیازهایی از جمله رفع محاصره دریایی بنادر ایران را می پذیرد.

بر اساس گزارش خبرگزاری دولتی قطر، شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر این کشور، روز جمعه در تماس تلفنی با دونالد ترامپ بر اهمیت تداوم گفت‌وگو و استفاده از دیپلماسی برای حل اختلافات و جلوگیری از تشدید بیشتر تنش‌ها در منطقه تأکید کرد.

توافق اسلام آباد میان تهران و واشنگتن که در اواسط ماه ژوئن حاصل شده بود، قرار بود زمینه را برای آغاز مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران فراهم کند؛ اما این توافق مدت کوتاهی بعد از دستیابی به آن فروپاشید.

نویسنده مدعی شد: دولت ترامپ اکنون به‌جای موکول کردن پرونده هسته‌ای به مذاکرات بعدی، خواهان دریافت امتیازهای مشخص از ایران پیش از پیشرفت در مسیر توافق است؛ آن هم در شرایطی که بخش قابل‌توجهی از برنامه هسته‌ای ایران در حملات آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ آسیب دیده است.

ادامه رایزنی ها برای ورود بازرسان آژانس به تاسیسات آسیب دیده

نویسنده مدعی شد: یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های آمریکا، ذخیره ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران است. این میزان اورانیوم در صورت غنی‌سازی بیشتر، می‌تواند برای تولید حداکثر ۱۱ سلاح هسته‌ای مورد استفاده قرار گیرد. برآوردها نشان می‌دهد بخش عمده این ذخیره در تأسیسات هسته‌ای اصفهان و در زیر زمین نگهداری می‌شود.

این درحالی است که ایران بارها اعلام کرده که برنامه ای برای ساخت سلاح هسته ای ندارد.

دولت ترامپ همچنین خواهان فراهم شدن امکان دسترسی بازرسان بین‌المللی به تأسیسات هسته‌ای ایران است. تهران پس از حملات آمریکا در سال گذشته، دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سه مرکز اصلی هسته‌ای خود در فردو، اصفهان و نطنز را محدود کرد.

کوه کلنگ؛ معمای جدید پرونده هسته ای ایران

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همچنان به تأسیسات هسته‌ای موسوم به «کوه کلنگ» نیز دسترسی ندارد. این مسئله نگرانی‌هایی را درباره ماهیت واقعی فعالیت‌های این مرکز ایجاد کرده است. ایران اعلام کرده که این مجموعه برای مونتاژ سانتریفیوژها مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما برخی ادعاها حاکی از آن است که این تأسیسات ممکن است کارکردهای اعلام‌نشده دیگری، از جمله غنی‌سازی اورانیوم، داشته باشد.

ترامپ بارها تهدید کرده است که در صورت ازسرگیری حملات نظامی، تأسیسات کوه کلنگ نیز می‌تواند هدف قرار گیرد.

احتمال دور تازه مذاکرات در دوحه

در همین حال، روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که مقام‌های ایرانی ممکن است از روز یکشنبه برای ادامه رایزنی‌ها درباره پیشنهاد تازه میانجی‌ها به دوحه سفر کنند. بر اساس این گزارش، قطر و دیگر کشورهای منطقه در حال پیشبرد طرحی هستند که هدف آن آغاز سریع‌تر مذاکرات هسته‌ای میان تهران و واشنگتن است. در این پیشنهاد، دوره مقدماتی اعتمادسازی که پیش‌تر قرار بود ۶۰ روز به طول بینجامد، به دو روز کاهش یافته تا مذاکرات اصلی درباره پرونده هسته‌ای بدون تأخیر آغاز شود.

این طرح همچنین می‌تواند مسیری برای پایان مرحله‌ای درگیری‌ها فراهم کند؛ به‌گونه‌ای که در گام‌های نخست، اقداماتی مانند کاهش محاصره دریایی آمریکا و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران در دستور کار قرار گیرد و در مقابل، تهران نیز برای همکاری با بازرسان آژانس و بازگشایی تنگه هرمز اقدام کند. با این حال، هنوز مشخص نیست که ایران با این چارچوب موافقت خواهد کرد یا نه.