نقشه اشتغال ایرانیان از بازار کار ۱۴۰۴ چه می‌گوید؟

مرکز آمار ایران در تازه‌ترین بروزرسانی خود، داده‌های جزئی بازار کار در سال ۱۴۰۴ را منتشر کرده است. این آمار اطلاعات مهمی از وضعیت بازار کار به تفکیک سن، جنسیت، رشته تحصیلی و موقعیت شغلی را آشکار کرده و می‌تواند تصویری جامع‌تر را از ساختار بازار کار ایران بسازد.

فعالیت اقتصادی دانشجویان چگونه بوده است؟

یکی از آمارهایی که می‌تواند اطلاعات اشتغال و بیکاری را در سال گذشته تکمیل کند، وضعیت شغلی دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی است. این آمار نشان می‌دهد افراد تحصیلکرده‌ای که در حال حاضر بیشتر از ۱۵ سال دارند عموما در کدام رشته‌ها دانشجو بودند و یا هستند؛ همچنین وضعیت شغلی آن‌‌ها چگونه است.

طبق این آمار بالغ بر ۲۵.۵ درصد از کل دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی کشور در رشته‌های بازرگانی، علوم اداری و حقوق تحصیلات دارند که از میان آن‌ها ۱۳.۵ واحد درصد از نظر اقتصادی فعالند و ۱۲ درصد غیرفعال. همچنین شاغلانی که در این رشته تحصیل‌کرده اند حدود ۱۲.۱ درصد از کل جمعیت تحصیل‌کرده کشور را تشکیل می‌دهند.

وضعیت در رشته‌های مهندسی، ساخت و تولید نیز تقریبا مساعدتر از سایرین بوده است. این افراد حدود ۲۰.۶ درصد از کل تحصیل‌کردگان کشور را تشکیل داده‌اند. از این میان حدود ۱۴.۱ واحد درصد آن‌ها از نظر اقتصادی فعال و ۶.۶ واحد درصد غیرفعال بوده‌اند. میزان اشتغال در فارغ‌التحصیلان این رشته نیز نسبت به سایر رشته‌ها بهتر بوده است.

نرخ بیکاری دانشگاهیان چقدر است؟

طبق آمار در سال گذشته میانگین نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان و دانشجویان حدود ۱۰.۵ درصد بوده که بیشترین آن مربوط به دانشجویان رشته‌های علوم تجربی، ریاضی و آمار است. بر اساس داده‌ها نرخ بیکاری این افراد در سال گذشته، با نرخ ۱۲.۲ درصد به ثبت رسیده است. کمترین نرخ بیکاری در میان رشته‌های دانشگاهی مربوط به رشته‌های بهداشتی و معادل ۶.۹ درصد بوده است. دلیل نرخ بیکاری پایین در این رشته‌ها بازار کار مشخص آن‌ها پس از فارغ‌التحصیلی است.

افراد شاغل در هر فعالیت چه رشته دانشگاهی‌ای دارند؟

ماتریس رشته دانشگاهی و فعالیت اقتصادی شاغلان نشان می‌دهد حضور افراد با رشته‌های دانشگاهی «بازرگانی، علوم اداری و حقوق» و «مهندسی، ساخت و تولید» در بازار کار پررنگ‌تر بوده است. در سال گذشته افرادی که در رشته‌های دانشگاهی «بازرگانی، علوم اداری و حقوق» تحصیل کرده بودند بیشتر در فعالیت‌های «اداره امور عمومی و دفاع، تامین اجتماعی اجباری» و «عمده فروشی، خرده فروشی، تعمیر وسایل نقلیه موتوری و موتورسیکلت» مشغول به کار شدند. به طوریکه این افراد بیش از ۴ درصد شاغلان را تشکیل داده‌اند.

همانطور که گفته شد یکی دیگر از رشته‌های پرتقاضا در بازار کار «مهندسی، ساخت و تولید» بوده است. افرادی که در این رشته‌ها تحصیل کردند فعالیت‌های «تولید صنعتی و ساخت» و «عمده فروشی، خرده فروشی، تعمیر وسایل نقلیه موتوری و موتورسیکلت» را به عنوان رشته فعالیت اقتصادی خود انتخاب کرده‌اند.

اگر زاویه دیگری به این ماتریس پرداخته شود، می‌توان گفت یکی از مهمترین فعالیت اقتصادی در بازار کار ایران که بیش از ۱۷ درصد کل شاغلان را در خود دارد بخش آموزش است. طبق داده‌های مرکز آمار ایران کسانی که بیشتر در بخش آموزش فعالیت می‌کنند در رشته‌های دانشگاهی «هنر و علوم انسانی» و «علوم تربیتی» تحصیل‌ کرده‌اند.

انتخاب هر شغل بیشتر در کدام محدوده سنی صورت گرفته است؟

در میان مشاغل، دو رشته فعالیت «عمده فروشی، خرده فروشی، تعمیر وسایل نقلیه موتوری و موتورسیکلت» و «تولید صنعتی و ساخت» حاضرند که به ترتیب ۱۷.۷ درصد و ۱۶.۸ درصد از کل شاغلان را به خود اختصاص داده‌اند و از این حیث بیشترین میزان اشتغال را داشته‌اند. همچنین طبق آمار محدوده سنی اصلی افرادی که در این دو حوزه مشغولند بین ۲۰ تا ۵۹ است.

از طرفی می‌توان مشاهده کرد بیشترین تعداد شاغلین کشور در سال گذشته در محدود سنی بین ۴۰ تا ۴۴ سال قرار داشته است.

وضعیت در بخش غیررسمی بازار کار چطور بوده؟

مفهوم «غیررسمی» در بازار کار به دو شکل به کار می‌رود؛ یکی «بخش رسمی و غیررسمی» و دیگری «اشتغال رسمی و غیررسمی».

بخش غیررسمی در اقتصاد عبارت است از شرکت‌ها و کسب‌وکارهای کوچکی که جواز کسب ندارند و براساس مقررات کشور کسب درآمد نمی‌کنند.

اشتغال غیررسمی در اقتصاد عبارت است که از افرادی که بدون حقوق کار می‌کنند و ذیل بیمه کار قرار نگرفته‌اند.

با توجه به این دو تعریف می‌توان گفت حدود ۶۲.۶ درصد شاغلان ایران در سال گذشته در بخش رسمی و ۳۷.۴ درصد در بخش غیررسمی قرار گرفته‌اند.

همچنین اشتغال غیررسمی شاغلان در سال گذشته بیشتر از اشتغال رسمی بوده است به طوریکه حدود ۵۴.۶ درصد از کل شاغلان کشور اشتغال غیررسمی داشته‌اند.

این آمار در بخش شهری تعادل میان اشتغال رسمی و غیررسمی را نشان می‌دهد به طوریکه تقریبا با یکدیگر برابر بوده‌اند. در بخش شهری وضعیت اشتغال بیشتر وابسته به بخش رسمی بوده نه غیررسمی.

از سوی دیگر بخش روستایی قرار گرفته که هم در اشتغال غیررسمی و هم در اشتغال در بخش غیررسمی سهم بالایی داشته است. البته این آمار به دلیل ساختار اقتصادی بخش روستایی کشور کاملا قابل درک است.

چرا مردم در سال گذشته به دنبال شغل نبودند؟

دلیل عدم جستجوی شغل میان زنان و مردان متفاوت گزارش شده است. این آمار نشان می‌دهد در سال گذشته، بیش از ۸۰ درصد زنان دلیل عدم جستجوی کار را «مسئولیت‌های شخصی یا خانوادگی» عنوان کرده‌اند. در حالیکه این دلیل در مردان درصد بالایی را شامل نشده است.

از طرفی دلیل اصلی عدم جستجوی شغل برای مردان «بی‌نیاز بودن از انجام کار» و «اشتغال به تحصیل یا آموزش» عنوان شده که هر یک از دلایل بیش از ۳۰ درصد مردان را شامل شده است.