آیا الگوی گرانی دلار همانند گذشته است؟

طبق آنچه در برخی کانال‌های تلگرامی دیده‌ می‌شود قیمت دلار فردایی از مرز ۲۳۰ هزار تومان گذشت و نسبت به روز گذشته بیش از ۲ درصد رشد را تجربه کرد. نرخ رشد تجربه شده در طول یک روز شوک قیمتی نسبتا بالایی در مقایسه با داده‌های گذشته محسوب می‌شود. اما سوال اینجاست آیا مشابه شوک‌های ارزی که در این روزها تجربه می‌کنیم در گذشته نیز رخ داده است یا خیر؟

بررسی آمارهای رشد روزانه نرخ دلار در بیش از یک دهه گذشته نشان می‌دهد سال ۹۹ به شکل ویژه‌ای در آمارهای ارزی کشور متمایز بوده است. در این سال نوسانات روزانه نرخ ارز بسیار زیاد بوده تا جایی که در یک روز به حدود ۲۰ درصد نیز رسیده است.

این نوسانات به مرور در سال ۱۳۹۹ نیز قابل مشاهده است. سال‌هایی که کمپین فشار حداکثری ترامپ در اوج خود قرار گرفته و بیماری کرونا بر ساختار کشور سایه انداخته بود. به مرور در اواخر سال‌های ۱۴۰۱ و پس از آن در سال‌های ۱۴۰۳ نیز این شوک‌ها تکرار شد اما شدت سال ۹۷ را نداشت.

همچنین بر اساس آمارها سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ ارقام بالایی را در رشد دلار ثبت کرده اما رشد روزانه در این سال‌ها به شدت سال ۱۳۹۷ نبوده است. دلیل این اتفاق را می‌توان در کاهش همزمان عرضه و تقاضا در این دو سال و پیش‌خور کردن اثرات وقایع به صورت مداوم دانست. اتفاقی که در سال ۱۳۹۷ رخ داد انتظارات مثبت اقتصادی را به یکباره برگرداند و در حالیکه تقاضا برای ارز بالا بود شوک اقتصادی سنگینی به سمت عرضه ارز وارد کرد در نتیجه شدت شوک‌های روزانه در این سال به شدت بالا رفته است.

نوسانات نرخ ارز را می‌توان در ضریب تغییرات این نرخ نیز مشاهده کرد. ضریب تغییرات که میزان نوسانات متغیرها را نشان می‌دهد در سال ۹۷ و ۱۴۰۴ به ترتیب بیشترین میزان خود را تجربه کرده است. پس از آن نیز سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۳۹۹ نوسانات زیادی را در قیمت دلار ثبت کرده‌اند.

نوسانات یک درصدی و پنج درصدی بازار چگونه بوده است؟

یکی دیگر از آمارهایی که می‌تواند وضعیت بازار دلار را در یک دهه گذشته نشان دهد تعداد روزهایی است که نرخ دلار بیش از یک درصد رشد داشته. دلیل انتخاب این نرخ، شدت بالای آن نسبت به تواتر روزانه بوده است.

آمارها حکایت از آن دارد که در ۶ ماهه ابتدایی سال ۹۷، بیش از ۱۰ روز از هر ماه نوسانات نرخ ارز بالای یک درصد بوده است. اتفاقی که تقریبا مشابه آن با شدت کمتر در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ رخ داده است. لذا داده‌ها راوی این موضوع است که علاوه بر اینکه در سال ۹۷ شدت افزایش روزانه دلار بالا بوده بلکه به مدت ۶ ماه تعداد شوک‌های بالاتر از یک درصد بیشتری را نیز به خود دیده است.

نزدیک‌ترین تجربه به سال ۹۷، تیرماه ۱۴۰۵ رخ داده که رشد روزانه نرخ دلار در ۱۱ روز بالاتر از یک درصد بوده است.

از سوی دیگر می‌توان شوک‌های وارد شده به اقتصاد را تفکیک کرد و مشاهده‌ای از جنس تعداد شوک‌های عمیق در هر سال داشت. شوک‌هایی که روزانه بیش از ۵ درصد افزایش قیمت دلار را ایجاد کردند و بازار را به هم ریخته‌اند.

طبق آمارها بیشترین تعداد شوک روزانه بالای پنج درصدی به دلار در سال ۹۷ ثبت شده که معادل ۳۹ روز بوده است. همچنین بیشترین تعداد این شوک‌ها در مرداد ماه ۱۳۹۷ و معادل ۹ روز رخ داده است.

این آمار به وضوح نشان می‌دهد شوک‌های بسیار سنگین و عمیق به بازار ارز در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ کمتر از ۱۳۹۷ بوده است. در یک سال و نیم مورد بررسی تنها در ۱۱ روز شوک بالای پنج درصد به بازار دلار وارد شده است که تقریبا مشابه و معادل تعداد شوک‌های سال ۱۳۹۹ است.

به طور کلی می‌توان گفت رفتار بازار ارز در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ تفاوت زیادی با سال ۱۳۹۷ پیدا کرده است. انتظار بر این بود که همزمانی شوک جنگ و کاهش ثبات در اقتصاد کلان، وضعیت نرخ ارز را شکننده‌تر از سال ۱۳۹۷ کند اما این اتفاق نیافتاد. هرچند نرخ ارز رشدهای بالایی را تجربه کرد اما شوک‌های روزانه آن به نسبت سال ۱۳۹۷ شدت کمتری داشت.

لذا می‌توان نتیجه گرفت شوک‌های ارزی در سال ۱۳۹۷ شدت روزانه بیشتر با تعداد بالاتر در مدت زمان کمتری بود. اما شوک‌های ارزی سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ شدت روزانه کمتر با تعداد کمتر اما به صورت مداوم در مدت زمان بیشتر رخ داد. از این جهت شوک‌های یک سال و نیم گذشته برای مدت طولا‌نی‌تری کارکردهای اقتصاد ایران را به چالش کشیده است.

بازه نوسانی نرخ ارز در ایران چقدر بوده است؟

فعالان اقتصادی و کسب‌وکارها باید به این موضوع توجه داشته باشند که در یک دهه گذشته بیشترین میزان نوسان نرخ ارز در بازه منفی ۰.۲ درصد تا مثبت ۰.۲ درصد رخ داده است. هرچه میزان نوسان بیشتر از ۰.۲ درصد باشد به معنای یک شوک جدی به عرضه یا تقاضای این بازار است.

طبق احتمالات می‌توان گفت:

۱. احتمال اینکه نوسان قیمت دلار در یک روز بین منفی ۰.۲ درصد تا مثبت ۰.۲ درصد باشد حدود ۳۱.۹ درصد است.

۲. احتمال اینکه نوسان قیمت دلار در یک روز بین منفی ۰.۶ درصد تا مثبت ۰.۶ درصد باشد حدود ۵۷.۵ درصد است.

۳. احتمال اینکه نوسان قیمت دلار در یک روز بین منفی یک درصد تا مثبت یک درصد باشد حدود ۷۱.۳ درصد است.

پس می‌توان گفت احتمال شوک یک درصدی به بالا به بازار ارز ایران در یک دهه گذشته حدود ۲۸.۷ درصد بوده که به نسبت نرخ بالایی محسوب می‌شود. این احتمالات به وضوح حکایت از آن دارد که بازار ارز در یک دهه گذشته ناآرام بوده و این ناآرامی خود را در بافتار اقتصادی جامعه نیز وارد کرده و کسب‌وکارهای زیادی را تحت تاثیر قرار داده است.