یک هشدار جدی درباره ارتباط تعداد دندان‌ها با ابتلا به زوال عقل!

پژوهشگران می‌گویند تعداد دندان‌های موجود در دهان می‌تواند نشانه هشداردهنده اصلی درباره احتمال ابتلا به زوال عقل باشد.

 ما هنوز علل زوال عقل را به طور کامل نشناخته‌ایم، اما دانشمندان در حال پیشرفت هستند.

تحقیقات دلگرم‌کننده حاکی از این است که تقریباً نیمی از موارد زوال عقل را می‌توان حداقل به طور موقت به لطف عوامل خطر قابل اصلاح که می‌توانند به جلوگیری یا به تعویق انداختن وقوع بیماری کمک کنند، کاهش داد، اما یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که ما ممکن است یک عامل خطر جدی برای زوال شناختی را نادیده گرفته باشیم و این عامل درست زیر گوش ما پنهان شده است.

طبق مطالعه‌ای که در مجله انجمن مدیران پزشکی آمریکا منتشر شده، سلامت ضعیف دهان و دندان می‌تواند نقش بسیار بیشتری در زوال عقل داشته باشد، بیش از آنچه که ما تصور می‌کردیم.

در حالی که تعدادی از مطالعات، سلامت دهان و دندان را با زوال عقل مرتبط دانسته‌اند، اما به عنوان یکی از ۱۴ عامل خطر قابل اصلاح در یافته‌های تأثیرگذار کمیسیون لنست(Lancet) که در سال ۲۰۲۴ به‌روزرسانی شد، گنجانده نشده بود که به نوبه خود به اطلاع‌رسانی در مورد دستورالعمل‌های جدید سازمان بهداشت جهانی که امسال در مورد کاهش خطر زوال عقل منتشر شد، کمک کرد.

بر اساس شواهد جدیدی که توسط دانشمندان ژاپنی کشف شده است، ممکن است نیاز به بازنگری باشد.

محققان در این مطالعه، داده‌های ۴۷ هزار و ۲۹۳ بزرگسال ۶۵ ساله یا بالاتر را که در مطالعه ارزیابی پیری‌شناسی ژاپن(JAGES) شرکت کرده بودند، تجزیه و تحلیل کردند و شرکت‌کنندگان را به مدت تقریباً ۹ سال، از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ زیر نظر داشتند.

در طول این دوره پیگیری، ۸۲۴۷ نفر (۱۷.۴ درصد) از شرکت‌کنندگان به زوال عقل مبتلا شدند و محققان می‌خواستند بررسی کنند که سلامت دهان و دندان ضعیف که با تعداد دندان‌ها اندازه‌گیری می‌شود، در مقایسه با عوامل خطر تعیین‌شده ذکر شده توسط کمیسیون لنست (به استثنای دو موردی که با استفاده از داده‌های JAGES قابل ارزیابی نبودند شامل کلسترول LDL بالا و آلودگی هوا) تا چه حد با زوال عقل مرتبط است.

تیم تحقیقاتی، از جمله نویسنده اول و دانشجوی پزشکی، «ماهو ایواتا: از دانشگاه توهوکو در مقاله خود توضیح می‌دهد: ما از تعداد دندان‌های باقی‌مانده به عنوان شاخصی از سلامت ضعیف دهان و دندان استفاده کردیم، زیرا از دست دادن دندان عموماً نشان دهنده نقطه پایان سابقه بیماری‌های دهان و دندان در طول زندگی، مانند پوسیدگی پیشرفته دندان و بیماری شدید پریودنتال است.

پژوهشگران در تحلیل خود دریافتند که داشتن دندان‌های کمتر، با شیوع به‌مراتب بالاتر زوال عقل (دمانس) مرتبط است؛ به‌طوری که نرخ بروز این بیماری از ۱.۶۳ (به ازای هر ۱۰۰ نفر-سال) برای افرادی که ۲۰ دندان یا بیشتر دارند، به ۲.۳۱ (برای ۱۰ تا ۱۹ دندان)، ۲.۹۷ (برای ۱ تا ۹ دندان) و ۴.۳۴ (برای کسانی که هیچ دندانی ندارند) افزایش می‌یابد.

پس از تعدیل داده‌ها بر اساس جنسیت، سن و درآمد مشخص شد که با کاهش تعداد دندان‌ها، خطر ابتلا به زوال عقل افزایش می‌یابد؛ به‌گونه‌ای که این خطر در مقایسه با افرادی که ۲۰ دندان یا بیشتر دارند، برای کسانی که ۱۰ تا ۱۹ دندان دارند ۱۴ درصد، برای کسانی که ۱ تا ۹ دندان دارند ۱۲ درصد و برای کسانی که هیچ دندانی ندارند ۲۷ درصد بیشتر است.

جالب‌توجه‌ترین یافته زمانی به دست آمد که پژوهشگران وضعیت نامناسب سلامت دهان و دندان را با عوامل خطرِ قابل‌تغییری که توسط «کمیسیون لنست»(Lancet Commission) شناسایی شده‌اند، مقایسه کردند.

پژوهشگران با استفاده از یک روش آماری به نام «سهم قابل‌انتساب در جمعیت»(PAF) که برآورد می‌کند اگر عوامل خطر نقشی عِلّی در بروز بیماری داشته باشند، تا چه حد در ایجاد آن در سطح جامعه نقش دارند، عدد ۷.۲ درصد را برای از دست دادن دندان‌ها محاسبه کردند؛ بدین معنا که این عامل می‌تواند مسئول ۷.۲ درصد از موارد ابتلا به زوال عقل در این مطالعه باشد.

نکته شگفت‌انگیز این است که در کل جمعیت مورد بررسی، این رقم ۷.۲ درصدی، سومین سهم بزرگ (PAF) را به خود اختصاص داد و تنها پس از «علائم افسردگی» که به‌طور فرضی مسئول ۱۰.۵ درصد موارد زوال عقل است و «انزوای اجتماعی» (۹.۴ درصد) قرار گرفت.

نکته قابل‌توجه‌تر اینکه وقتی نتایج به‌طور اختصاصی برای مردان بررسی شد، از دست دادن دندان‌ها با سهم ۱۲ درصدی، بزرگترین عامل خطر در میان تمام عوامل بررسی‌شده در این مطالعه بود؛ در حالی که برای زنان، این عامل در رتبه چهارم (با سهم ۶.۱ درصد) قرار داشت.

این یافته‌ای بسیار مهم است و به گفته پژوهشگران نشان می‌دهد که از دست دادن دندان‌ها ممکن است سهم بزرگتری در بروز موارد زوال عقل داشته باشد تا عوامل خطر شناخته‌شده‌ای نظیر کم‌تحرکی، سیگار کشیدن و سطح پایین تحصیلات.

این تیم می‌نویسد: تا آنجا که ما می‌دانیم، این اولین مطالعه‌ای است که PAFهای مربوط به سلامت ضعیف دهان و دندان و تعداد زیادی از عوامل خطر دیگر زوال عقل را در یک چارچوب جمعیتی اندازه‌گیری و مقایسه می‌کند. به طور خاص در مردان، PAF مربوط به از دست دادن دندان در مطالعه ما قابل توجه و قابل مقایسه با عوامل خطر قابل اصلاح برتر، مانند علائم افسردگی و انزوای اجتماعی، گزارش شده توسط کمیسیون لنست بود که نشان‌دهنده سهم نسبتاً زیاد آن در شروع زوال عقل است.

محققان تعدادی از محدودیت‌های این مطالعه را تصدیق می‌کنند، از جمله اینکه داده‌های JAGES به اطلاعات خودگزارش‌شده از شرکت‌کنندگان متکی است که ممکن است مستعد سوگیری یا خطا باشد.

همچنین شایان ذکر است که PAFها حدسی هستند و حتی اگرچه این روش تخمین می‌زند که چگونه عوامل خطر ممکن است در بیماری نقش داشته باشند، این مطالعه در واقع نشان نمی‌دهد که از دست دادن دندان باعث زوال عقل می‌شود یا اینکه جلوگیری از از دست دادن دندان لزوماً از موارد زوال عقل جلوگیری می‌کند.

با این اوصاف، پژوهشگران می‌گویند چندین مسیر وجود دارد که می‌تواند از این ارتباط پشتیبانی کند. داشتن دندان‌های کمتر می‌تواند بر توانایی جویدن و خوردن غذا تأثیر بگذارد که می‌تواند منجر به تغذیه نامناسب شود که با زوال شناختی مرتبط است.

از دست دادن دندان‌ها همچنین با انزوای اجتماعی مرتبط است که یکی دیگر از عوامل خطر زوال عقل است. از دست دادن دندان همچنین با التهاب دهان مرتبط است که ممکن است منجر به التهاب سیستمیک شود که می‌تواند باعث کاهش شناختی شود.

در حالی که تحقیقات بیشتری مورد نیاز است، نویسندگان مطالعه می‌گویند یافته‌های آنها نشان می‌دهد که سلامت دهان و دندان پیامدهای عمده‌ای بر سلامت عمومی دارد و خواستار ادغام آن در استراتژی‌های پیشگیری از زوال عقل هستند.

محققان نتیجه گرفتند: این مطالعه نشان می‌دهد که از دست دادن دندان سهم قابل توجهی در بروز زوال عقل دارد که با عوامل خطر قابل اصلاح اصلی شناسایی شده توسط کمیسیون لنست قابل مقایسه است.

این یافته‌ها همراه با شواهد رو به رشد می‌تواند برای ارزیابی مجدد سلامت دهان و دندان به عنوان یک عامل خطر کلیدی زوال عقل و گنجاندن آن در به‌روزرسانی‌های آینده گزارش کمیسیون لنست مورد استفاده قرار گیرد.