سونامی «آبی» در جغرافیای سیاسی آمریکا

برای درک ابعاد شکست جمهوری‌خواهان همین بس که آخرین بار که ایالت کانزاس سناتوری دموکرات را راهی سنا کرد، هنوز «آدولف هیتلر» در آلمان به قدرت نرسیده بود و «ژوزف استالین» بر اتحاد جماهیر شوروی فرمان می‌راند. همچنین، آخرین‌بار که تگزاس سناتوری دموکرات را روانه مجلس سنا کرد، دیوار برلین همچنان پابرجا بود. ترامپ هرچند تن به پذیرش نتایج داد، اما تهدید کرد که مصوبات دموکرات‌ها را وتو خواهد کرد. او در کوران رقابت‌ها از مردم خواسته بود چنان پای صندوق‌ها حاضر شوند که گویی نام خود او بر برگه‌های رأی نقش بسته است. از همین رو، کارنامه این انتخابات شکاف عمیق میان ادعاهای او درباره احیای کشور و واقعیت ملموس گرانی در زندگی روزمره مردم را به رخ کشید.

تا لحظه تنظیم این گزارش، «نیویورک‌تایمز» در مجلس نمایندگان، ۲۲۸ کرسی برای دموکرات‌ها و ۱۳۹ کرسی برای جمهوری‌خواهان ثبت کرده بود و تکلیف ۶۸ کرسی هنوز روشن نبود. در «دیسیژن‌دسک»، دموکرات‌ها ۲۴۱ کرسی و جمهوری‌خواهان ۱۴۹ کرسی داشتند و ۴۵ کرسی همچنان تعیین‌تکلیف‌نشده بود. در سنا، هر دو منبع برای جناح دموکرات، با احتساب دو سناتور مستقل همسو، ۵۴ کرسی و برای جمهوری‌خواهان ۴۴ کرسی ثبت کرده بودند؛ تکلیف دو کرسی می‌سی‌سی‌پی و آلاسکا همچنان مشخص نبود.

فروریختن دژهای سنتی جمهوری‌خواهان

اهمیت این انتخابات فقط در تغییر اکثریت کنگره نیست، بلکه جغرافیای شکست جمهوری‌خواهان نیز به همان اندازه معنادار است. دموکرات‌ها علاوه‌بر پیروزی در میدان‌های رقابتی همیشگی، به ایالت‌هایی نفوذ کردند که سلطه جمهوری‌خواهان در آنها ریشه‌دار و تزلزل‌ناپذیر به نظر می‌رسید. همین موضوع باعث می‌شود نتوان این نتیجه را صرفا مجموعه‌ای از ناکامی‌های پراکنده محلی دانست. در تگزاس، «تالاریکو» بر«کن پکستون»، دادستان کل ایالت غلبه کرد. پکستون پیش‌تر با حمایت ترامپ در انتخابات درون‌حزبی جمهوری‌خواهان توانسته بود جان کورنین، سناتور باسابقه این ایالت را کنار بزند. پیروزی «جیناهینوهوسا» بر «ابوت»، هم بر ناکامی جمهوری‌خواهان تگزاس افزود. در کارولینای جنوبی، آنی اندروز توانست دارلین گراهام، نامزد مورد حمایت ترامپ را شکست دهد. در ایالت مین نیز سوزان کالینز، سناتور جمهوری‌خواهی که در کارزار انتخاباتی بر استقلال خود از رئیس‌جمهور تاکید داشت، کرسی‌اش را واگذار کرد.

تحلیل «رویترز» و «یواس‌ای تودی» در شب انتخابات حاکی از این بود که پیشروی دموکرات‌ها هم مناطق ثروتمند و هم مناطق فقیر را دربرگرفت و تصویر یک چرخش سراسری را به جای یک اعتراض محدود منطقه‌ای به نمایش گذاشت. این الگو پیام روشنی دارد. هرچند مداخلات ترامپ باعث شد نامزدهای آسیب‌پذیری به میدان بیایند، شکست سیاستمدار کهنه‌کاری مانند کالینز نشان می‌دهد که انتخاب نامزدها توسط ترامپ تنها دلیل این ناکامی سنگین نبوده است. در این انتخابات، نه وفاداری شخصی به رئیس‌جمهور حاشیه امنی برای نامزدها ساخت و نه فاصله گرفتن از او کارساز افتاد.

فایننشال‌تایمز به فروریختن یک سپر دفاعی دیگر یعنی بازطراحی حوزه‌های انتخابیه در تگزاس و فلوریدا اشاره کرده است. نقشه‌های انتخاباتی جدید که برای تبدیل آرای جمهوری‌خواهان به کرسی‌های بیشتر طراحی شده بودند، نتوانستند در برابر موج مخالفت با این حزب دوام بیاورند. در این روش، حامیان حزب را در حوزه‌های مختلف پخش می‌کنند تا کرسی‌های بیشتری به‌دست آید؛ اما وقتی محبوبیت حزب به‌طور سراسری سقوط می‌کند، همین ترفند می‌تواند به نقطه‌ضعف تبدیل شود. این انتخابات نشان داد که مهندسی حوزه‌های انتخابیه در برابر موج نارضایتی ملی با محدودیت روبه‌رو است.

کاخ سفید حافظ منافع چه کسانی است؟

علت ریشه‌ای تمام این شکست‌ها، هزینه‌های بالای زندگی بود. به گزارش رویترز، از هر ۱۰رأی‌دهنده، نزدیک به ۹نفر معیشت را عاملی بسیار مهم در تصمیم‌گیری خود دانستند. جنگ آمریکا علیه ایران و تعرفه‌های تجاری ترامپ این فرصت را به دموکرات‌ها داد تا فشارهای معیشتی را مستقیما به تصمیم‌های کاخ سفید گره بزنند. این وضعیت از آن جهت به ضرر جمهوری‌خواهان تمام شد که ترامپ در سال۲۰۲۴ با وعده کاهش فشارهای اقتصادی به قدرت بازگشته بود. رأی‌دهندگانی که برای کاهش قیمت‌ها به او میدان داده بودند، حالا می‌دیدند که باید بهای اهداف تجاری و سیاست خارجی او را با تحمل گرانی‌های بیشتر بپردازند. وعده دستاوردهای کلان ملی در آینده، مرهمی برای فشارهای امروز در فروشگاه‌ها و پمپ‌بنزین‌ها نبود.

فایننشال‌تایمز در روایت خود از شکست ترامپ، بر تضاد میان پیام‌های اقتصادی خوش‌بینانه دولت و واقعیت زندگی خانواده‌هایی که زیر بار قبض‌های ماهانه مانده‌اند، دست گذاشت. مایکل استرین، اقتصاددان موسسه آمریکن انترپرایز نیز از رئیس‌جمهور انتقاد کرد که به جای تمرکز بر قدرت خرید مردم، به سراغ جنگ تجاری رفته و دغدغه رای‌دهندگان را کم‌اهمیت شمرده است. این گره سیاسی فراتر از یک آمار مشخص درباره تورم بود. کاهش شتاب تورم، قدرت خرید ازدست‌رفته خانوارها را برنمی‌گرداند. پس از سال‌ها فشار اقتصادی، مردم بر اساس بهبود واقعی زندگی خود قضاوت کردند، نه صرفا بر پایه شاخص‌های رسمی و اطمینان‌بخشی آنها. مساله فساد نیز به این نارضایتی اقتصادی دامن زد. دموکرات‌ها ثروت خانواده رئیس‌جمهور و روابط او با صاحبان سرمایه را دستمایه این نقد بزرگ‌تر قرار دادند که دولت در خدمت خودی‌هاست. آسوشیتدپرس گزارش داد که حدود ۶نفر از هر ۱۰رأی‌دهنده معتقد بودند ترامپ منافع شخصی‌اش را بر منافع کشور ترجیح می‌دهد. به این ترتیب، معیشت مردم و پاسخگویی دولت به هم گره خوردند و این پرسش را پیش کشیدند که کاخ سفید حافظ منافع چه کسانی است؟

ائتلاف‌های لرزان و حمایت‌های مشروط

نتایج انتخابات این فرضیه را هم زیر سوال برد که دستاوردهای سال۲۰۲۴ ترامپ در جذب اقلیت‌ها و طبقه کارگر، یک اکثریت پایدار برای جمهوری‌خواهان ساخته است. رونالد براونستین در بلومبرگ نوشت که دموکرات‌ها بخش بزرگی از آرای ازدست‌رفته خود را در میان رأی‌دهندگان غیرسفیدپوست بدون مدرک دانشگاهی  پس گرفته‌اند و همزمان، ضعف‌های پایگاه سنتی ترامپ را آشکار کرده‌اند. فایننشال‌تایمز هم از پیشروی دموکرات‌ها در میان گروه‌های جمعیتی مختلف، به‌ویژه جوانان و لاتین‌تبارها خبر داد. چرخش آرا در جنوب تگزاس اهمیت ویژه‌ای داشت؛ چراکه جمهوری‌خواهان این منطقه را ویترین ائتلاف جدید و چندنژادی خود از طبقه کارگر می‌دانستند.

البته این چرخش به معنای وفاداری دائمی این گروه از رأی‌دهندگان به هیچ‌یک از دو حزب نیست. انتخابات نشان داد که نارضایتی اقتصادی می‌تواند بر قرابت‌های فرهنگی و گرایش‌های حزبی سال‌های اخیر غلبه کند. این نتیجه هشداری به دموکرات‌هاست تا این حمایت تازه را دائمی و بی‌قیدوشرط فرض نکنند. در مقایسه این نتایج با سال۲۰۲۴ نیز باید محتاط بود. ترکیب شرکت‌کنندگان در انتخابات میان‌دوره‌ای با انتخابات ریاست‌جمهوری تفاوت دارد و جابه‌جایی سهم آرا، هم از تغییر نظر رأی‌دهندگان و هم از ترکیب و میزان مشارکت گروه‌های مختلف تاثیر می‌پذیرد. آزمون اصلی دموکرات‌ها این است که آیا در انتخابات ریاست‌جمهوری بعدی و با اوج‌گیری دوباره مشارکت، می‌توانند این رأی‌دهندگان را کنار خود نگه دارند یا خیر؟ این پیروزی‌ها در حالی رقم خورد که نامزدهای پیروز دموکرات دیدگاه‌های سیاسی متفاوتی داشتند. پیروزی همزمان آنها نشان‌دهنده شکل‌گیری یک ائتلاف فراگیر در برابر دولت است؛ اما به بحث‌های درون‌حزبی دموکرات‌ها درباره چرخش به چپ یا حرکت به سمت میانه پایان نمی‌دهد.

نخستین‌های تاریخی در سیاست آمریکا

همزمان با ورود ترامپ به نیمه دوم دوره دوم ریاست‌جمهوری، هر دو حزب پذیرای طیف متنوع‌تری از مقام‌های منتخب در سطوح ایالتی و فدرال خواهند بود. به‌گزارش سی‌ان‌ان، در جورجیا، «کیشا لنس باتمز» با شکست ریک جکسون، نامزد مورد حمایت ترامپ، نخستین زن و نخستین سیاه‌پوست منتخب برای فرمانداری این ایالت شد. او همچنین نخستین زن سیاه‌پوست در تاریخ آمریکاست که در انتخابات فرمانداری یک ایالت پیروز می‌شود. این رکوردشکنی‌ها به دموکرات‌ها محدود نماند. بایرون دونالدز، جمهوری‌خواه، با حمایت ترامپ، نخستین فرماندار سیاه‌پوست منتخب فلوریدا و نخستین جمهوری‌خواه سیاه‌پوست منتخب برای فرمانداری یک ایالت آمریکا شد. این انتخابات همچنین شمار فرمانداران سیاه‌پوست را در دوره آینده به سطحی بی‌سابقه می‌رساند: واشنگتن‌پست با احتساب انتخاب مجدد وس مور در مریلند و پیروزی باتمز، دیوید کرولی در ویسکانسین و آرون فورد در نوادا، از حضور همزمان دست‌کم پنج فرماندار سیاه‌پوست در دوره آینده خبر داد.

در کارولینای جنوبی، آنی اندروز، پزشک کودکان، با شکست دارلین گراهام، نخستین زن منتخب این ایالت برای مجلس سنا شد. این نخستین پیروزی یک نامزد دموکرات در انتخابات سنای این ایالت از سال۱۹۹۸ است. دارلین گراهام پس از درگذشت برادرش، لیندسی گراهام، با حکم فرماندار ایالت به سنا منصوب شده بود و در این رقابت از حمایت ترامپ برخوردار بود. در تگزاس، جینا هینوهوسا با کنار زدن گرگ ابوت، نخستین فرماندار اسپانیایی‌تبار این ایالت خواهد شد. در کلرادو، ملات کایروس با پیروزی در حوزه انتخابیه اول، نخستین زن سیاه‌پوست منتخب این ایالت برای مجلس نمایندگان آمریکا شد. این وکیل ۲۹ساله و سوسیالیست دموکرات، به جمع نمایندگان نسل زد می‌پیوندد و از جوان‌ترین اعضای مجلس خواهد بود. در نیوجرسی، آدام حماوی با پیروزی در حوزه دوازدهم، نخستین نماینده مسلمان این ایالت در کنگره می‌شود. این جراح پیشین ارتش آمریکا و منتقد سرسخت سیاست‌های اسرائیل، به جناح پیشرو دموکرات‌ها تعلق دارد. در نیویورک، کلر والدز با پیروزی در حوزه هفتم، نخستین زن بومی آمریکا خواهد بود که به نمایندگی از این ایالت وارد کنگره می‌شود. این عضو مجلس ایالتی از حمایت زهران ممدانی، شهردار نیویورک، برخوردار بود و پیروزی‌اش موفقیت دیگری برای جناح پیشرو دموکرات‌ها به شمار می‌رود.

در اوهایو، ایمی اکتون با شکست ویوک راماسوامی، نخستین زن پیروز در انتخابات فرمانداری این ایالت شد. او همچنین نخستین دموکراتی است که از سال۲۰۰۶ در این رقابت پیروز می‌شود. اکتون، که پزشک است، کارزار خود را بر هزینه‌های زندگی متمرکز کرد و کاهش مالیات بر املاک برای خانوارهای طبقه متوسط و سالمندان را پیشنهاد داد.

در نیومکزیکو، به گزارش الجزیره، دب‌ هالند با شکست گرگ‌ هال جمهوری‌خواه، نخستین زن بومی آمریکا شد که در انتخابات فرمانداری یک ایالت پیروز می‌شود. آسوشیتدپرس نیز از پیروزی پگی فلنگن در مینه‌سوتا به عنوان نخستین زن بومی آمریکا در انتخابات سنا خبر داد. در میشیگان هم عبدالسید، نامزد دموکرات، با پیروزی بر مایک راجرز جمهوری‌خواه، نخستین مسلمان منتخب مجلس سنای آمریکا شد.

آیا این کنگره می‌تواند ترامپ را مهار کند؟

نباید از کنگره انتظار معجزه داشت (دنیای‌اقتصاد در گزارش «مچ‌اندازی دموکرات‌ها با کاخ سفید» که در تاریخ چهارشنبه ۱۳آبان منتشر شده بود به این مساله اشاره کرده بود). البته که نخستین پیامد نهادی این انتخابات آن است که ترامپ با کنگره‌ای روبه‌رو می‌شود که هم انگیزه و هم ابزار قانونی لازم را برای زیر نظر گرفتن دولت در اختیار دارد. روسای دموکرات کمیته‌های کنگره پس از آغاز به‌کار کنگره جدید می‌توانند جلسات استماع برگزار کنند، اسناد دولتی را مطالبه کنند و درباره تصمیمات اجرایی، نحوه هزینه‌کرد بودجه و موارد احتمالی تعارض منافع تحقیق و تفحص کنند. مطالبه عمومی برای مهار رئیس‌جمهور کاملا آشکار بود. طبق نظرسنجی موسسه «اس‌اس‌آراس» که رویترز به آن استناد کرده است، ۷۰درصد رأی‌دهندگان خواهان نظارت و مهار بیشتر قدرت رئیس‌جمهور از سوی کنگره بودند.

چنین نظارتی حتی اگر به تصویب قانون تازه‌ای نینجامد، می‌تواند فضای سیاسی را تغییر دهد. مقامات دولتی ممکن است ناچار شوند در جلسات علنی پاسخگو باشند و تصمیم‌های بحث‌برانگیز دولت، به جای آنکه در حد خبرهای روزمره باقی بمانند، می‌توانند به پرونده‌های مستند تبدیل شوند. در اختیار داشتن سنا اهرم دیگری هم به دموکرات‌ها می‌دهد و آن، قدرت رد نامزدهای پیشنهادی رئیس‌جمهور برای سمت‌هایی است که به تایید سنا نیاز دارند. این اختیار شامل مقامات ارشد دولتی، قضات فدرال و هر نامزد احتمالی برای دیوان عالی در صورت خالی شدن کرسی‌های آن می‌شود. بنابراین دموکرات‌ها هم در سیاستگذاری و هم در انتخاب مقام‌های دولتی و قضایی اهرم اثرگذاری خواهند داشت.

آنها همچنین می‌توانند راه را بر لوایح جدید جمهوری‌خواهان ببندند و بر سر بودجه دولت چانه‌زنی کنند. با این حال، متوقف کردن یک طرح تازه آسان‌تر از لغو سیاستی است که پیش‌تر به اجرا درآمده است. لغو قوانین موجود یا وضع محدودیت‌های الزام‌آور جدید، معمولا نیازمند مصوباتی است که رئیس‌جمهور قدرت وتوی آنها را دارد. بر اساس ضوابط سنا و نص قانون اساسی، شکستن وتوی رئیس‌جمهور نیازمند دوسوم آرای هر یک از دو مجلس است. بیشتر لوایح عادی در سنا با مانع دیگری موسوم به فیلی باستر یا اطاله بحث برای به تعویق انداختن یا جلوگیری از رأی‌گیری هم روبه‌رو هستند که طبق مقررات فعلی، پایان دادن به آن معمولا به ۶۰رأی نیاز دارد.

خروجی چنین وضعیتی احتمالا ترکیبی از تقابل و معامله خواهد بود. ضرب‌الاجل‌های تصویب بودجه می‌تواند فرصتی برای امتیازگیری فراهم کند؛ اما خطر تعطیلی و اخلال در کار دولت را هم به دنبال دارد.

 دموکرات‌ها باید سبک‌سنگین کنند که کدام مطالبات ارزش ایستادگی و بن‌بست را دارد و در کجا می‌توان با مصالحه، به نتایج ملموسی برای مردم رسید؟ حکیم جفریز که در صورت رأی مثبت مجلس نمایندگان نخستین رئیس سیاه‌پوست این نهاد خواهد شد، از همان روز اول با این دوگانگی روبه‌رو خواهد بود. رأی‌دهندگان ابزار مهار ترامپ را به حزب او سپرده‌اند؛ اما همزمان انتظار دارند واشنگتن برای فشارهای معیشتی که عامل اصلی خشم آنها بود، چاره‌ای بیندیشد.

ابهام در سیاست خارجی ترامپ

 در عرصه بین‌المللی، نتیجه انتخابات امیدها را برای مهار رئیس‌جمهور زنده کرده، اما تضمینی برای تغییر ریل سیاست خارجی آمریکا وجود ندارد. فلاویا کراوس جکسون، تحلیلگر بلومبرگ، ابهام اصلی را در این پرسش خلاصه کرد که آیا ترامپ پس از این شکست به سمت نرمش و مصالحه می‌رود یا با سرسختی بیشتری واکنش نشان خواهد داد. جنگ علیه ایران این دوراهی را به‌خوبی نمایان می‌کند. خشم رأی‌دهندگان از گرانی انرژی می‌تواند کفه ترازو را به نفع توافقی که تنش‌های منطقه‌ای را کاهش دهد، سنگین‌تر کند. از طرف دیگر، فشار برای نمایش قدرت ممکن است رئیس‌جمهور را به سمت تقابل بیشتر سوق دهد. نتیجه انتخابات محاسبات او را تغییر می‌دهد؛ اما مسیر نهایی‌اش را مشخص نمی‌کند.

فردریک کمپ، رئیس شورای آتلانتیک، هشدار داد که نباید تصور کرد شکست در کنگره لزوما دولت را به سمت میانه‌روی می‌برد. با دشوارتر شدن پیشبرد لوایح در داخل، ترامپ ممکن است بیش از پیش به اقدامات اجرایی و سیاست خارجی روی آورد؛ حوزه‌هایی که رئیس‌جمهور در آنها همچنان آزادی عمل قابل‌توجهی دارد. کنگره البته می‌تواند با اهرم بودجه، تحقیق و تفحص و قانون‌گذاری این آزادی عمل را محدود کند. با این حال، به کارگیری این ابزارها نیازمند زمان و توافق سیاسی است؛ درحالی‌که تحرکات دیپلماتیک و تصمیمات نظامی می‌توانند با سرعت پیش بروند. نظارت بیشتر کنگره می‌تواند هزینه تصمیمات رئیس‌جمهور را بالا ببرد؛ اما لزوما دست او را نمی‌بندد.