صعود همزمان شاخص‌های بورس

 معاملات بورس تهران در آخرین روز کاری هفته با تداوم فضای مثبت و افزایش ارتفاع نماگرهای سهامی دنبال شد. شاخص کل و شاخص هموزن در مسیر صعودی حرکت کردند تا نشانه‌هایی از بهبود تقاضا در کلیت بازار نمایان شود. همزمان، ارزش معاملات خرد در محدوده ۳۳هزار‌ میلیارد تومان قرار گرفت و ورود حدود ۲هزار میلیارد تومان نقدینگی توسط حقیقی‌ها به بازار سهام به ثبت رسید. برتری تعداد نمادهای مثبت در برابر نمادهای منفی و باقی ماندن حجم قابل‌توجهی از سفارش‌های خرید در پایان معاملات نیز بر قدرت سمت تقاضا تاکید داشت. در چنین شرایطی، رشد همزمان شاخص‌های اصلی بورس می‌تواند از بهبود نسبی فضای عمومی معاملات حکایت کند؛ موضوعی که در کنار افزایش مشارکت سرمایه‌گذاران حقیقی، توجه فعالان بازار را به احتمال تداوم روند صعودی در روزهای آینده جلب کرده است. با‌این‌حال، پایداری این روند همچنان به متغیرهای بنیادی، جریان نقدینگی و وضعیت انتظارات سرمایه‌گذاران وابسته خواهد بود.

 یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های معاملات روز پایانی هفته، رشد همزمان شاخص کل و شاخص هموزن بود. شاخص کل بورس با افزایش ۱.۱۳درصدی به سطح ۷‌میلیون و ۹۱۲هزار واحد رسید و شاخص هموزن نیز با رشد ۰.۶۴درصدی در محدوده ۲‌میلیون و ۲۲۹هزار واحد قرار گرفت. این همگرایی از منظر تحلیل بازار اهمیت دارد؛ چراکه در دوره‌هایی که تنها شاخص کل رشد می‌کند، ممکن است افزایش نماگر اصلی بیشتر تحت‌تاثیر عملکرد چند شرکت بزرگ باشد و بخش قابل‌توجهی از نمادهای بازار از روند صعودی جا بمانند. اما افزایش همزمان شاخص هموزن نشان می‌دهد که تحرکات مثبت تنها به شرکت‌های بزرگ محدود نبوده و طیف گسترده‌تری از نمادها در مسیر صعود قرار گرفته‌اند. شاخص هموزن به دلیل نحوه محاسبه خود، تصویر مناسب‌تری از عملکرد عمومی شرکت‌ها ارائه می‌کند و رشد آن می‌تواند نشانه‌ای از بهبود نسبی تقاضا در بخش‌های مختلف بازار باشد. 

از سوی دیگر، بررسی وضعیت نمادها نیز این برداشت را تقویت می‌کند. قرار گرفتن حدود ۷۰درصد نمادها در محدوده مثبت نشان می‌دهد که خریداران در بخش قابل‌توجهی از بازار دست بالاتر را داشته‌اند. در مقابل، سهم نمادهای منفی به حدود ۳۰درصد محدود شد. این نسبت از منظر روانی نیز اهمیت دارد؛ زیرا گستردگی نمادهای مثبت می‌تواند به بهبود انتظارات معامله‌گران و افزایش تمایل آنها برای مشارکت در معاملات منجر شود. شاخص کل فرابورس نیز در این روز با افزایش ۰.۴۳درصدی همراه شد تا هر دو بازار اصلی سهام روزی مثبت را پشت سر بگذارند. همزمانی رشد بورس و فرابورس نشان می‌دهد که فضای مثبت معاملات محدود به یک بخش از بازار نبوده است.

ورود پول حقیقی‌ها و قدرت‌نمایی تقاضا

در کنار رشد نماگرها، جریان نقدینگی نیز یکی از نکات مهم معاملات روز پایانی هفته بود. حدود دو هزار میلیارد تومان پول توسط حقیقی‌ها وارد بازار سهام شد و ارزش معاملات خرد نیز در کانال ۳۳هزار ‌میلیارد تومان قرار گرفت. این دو متغیر در کنار یکدیگر می‌توانند تصویر روشن‌تری از میزان مشارکت معامله‌گران و وضعیت دادوستدها ارائه کنند. ورود پول حقیقی‌ها از این جهت اهمیت دارد که سرمایه‌گذاران خرد معمولا نسبت به تغییرات انتظارات و چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار واکنش نشان می‌دهند. افزایش تمایل این گروه به خرید سهام می‌تواند بیانگر بهبود نسبی ارزیابی آنها از شرایط بازار باشد. البته ورود نقدینگی در یک روز معاملاتی به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره تغییر روند میان‌مدت کافی نیست و استمرار این جریان در روزهای آینده اهمیت بیشتری خواهد داشت.

نکته قابل‌توجه دیگر، باقی ماندن حدود ۱۰هزار ‌میلیارد تومان سفارش خرید در تابلوی معاملات بود. در پایان دادوستدها، برای بخشی از تقاضای ثبت‌شده فروشنده‌ای وجود نداشت و همین موضوع از عدم تعادل میان سفارش‌های خرید و فروش حکایت می‌کرد. چنین وضعیتی معمولا در شرایطی مشاهده می‌شود که تمایل به خرید در میان معامله‌گران افزایش یافته و عرضه‌کنندگان با احتیاط بیشتری اقدام به فروش می‌کنند.  با این حال، باید توجه داشت که سفارش‌های باقی‌مانده در پایان معاملات لزوما به معنای تقاضای قطعی در روز کاری بعد نیستند. تغییر شرایط بازار، تعدیل انتظارات و جابه‌جایی سفارش‌ها می‌تواند بر وضعیت عرضه و تقاضا اثر بگذارد. از این رو، بررسی میزان ورود پول حقیقی‌ها، ارزش معاملات و پایداری برتری خریداران در روزهای آینده برای ارزیابی قدرت روند صعودی ضروری است.

وضعیت بازارهای موازی

در بازارهای موازی نیز معاملات طلا و سکه با افزایش قیمت همراه شد. هر گرم طلای ۱۸عیار به سطح ۲۵‌میلیون و ۸۰۰هزار تومان رسید و سکه امامی نیز در کانال ۲۶۴‌میلیون تومان مورد معامله قرار گرفت. این تحولات در شرایطی رخ داد که نرخ دلار از محدوده‌های بیش از ۲۷۰هزار تومان به سطوح کمتر از این قیمت عقب‌نشینی کرد.  به‌ طور معمول، قیمت طلا در بازار داخلی از دو متغیر اصلی نرخ ارز و بهای طلای جهانی تاثیر می‌پذیرد. کاهش نرخ دلار در حالت عادی می‌تواند فشار کاهشی بر قیمت طلا و سکه وارد کند؛ اما در معاملات دیروز، افزایش بهای طلای جهانی و عبور آن از سطح ۴هزار دلار، این اثر را خنثی کرد. 

به این ترتیب، رشد قیمت طلای جهانی توانست اثر کاهش نرخ ارز را پشت سر بگذارد و مسیر قیمت‌ها در بازار داخلی را نیز صعودی نگه دارد. این موضوع نشان می‌دهد که تحلیل بازار داخلی طلا بدون در نظر گرفتن تحولات بازارهای جهانی نمی‌تواند تصویر کاملی از عوامل اثرگذار بر قیمت‌ها ارائه دهد.  در واقع، حتی در شرایطی که نرخ ارز در مسیر نزولی قرار دارد، افزایش قابل‌توجه بهای طلای جهانی می‌تواند مانع افت قیمت‌ها شود یا حتی زمینه رشد آنها را فراهم کند. در مجموع، پایان هفته برای بازارهای دارایی با تحولات متفاوت اما قابل‌توجهی همراه بود. بورس تهران از همگرایی شاخص‌ها، افزایش مشارکت حقیقی‌ها و برتری تقاضا برخوردار شد و بازار طلای داخلی نیز تحت‌تاثیر رشد قیمت‌های جهانی مسیر افزایشی را تجربه کرد. اکنون تداوم ورود نقدینگی به بازار سهام و تحولات بازار جهانی طلا از جمله متغیرهایی هستند که می‌توانند جهت حرکت بازارها در معاملات آتی را تحت‌تاثیر قرار دهند.

اصلاح از کجا آغاز شد؟

 بورس تهران پس از چند  روز نوسانی، از روز سه‌شنبه نشانه‌هایی از بازگشت خریداران را بروز داده است؛ هرچند سایه نگرانی‌های سیاسی و ابهام در چشم‌انداز تحولات منطقه‌ای همچنان بر معاملات سنگینی می‌کند. ا‌زاین‌رو بررسی عوامل اثرگذار بر مسیر بازار و ارزیابی چشم‌انداز پیش‌ رو اهمیت بیشتری پیدا کرده است. 

در همین رابطه  محمد خبری‌زاد، کارشناس بازارهای مالی، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: بازار سرمایه در مهرماه روند صعودی خود را ادامه داد. این روند از اواخر شهریور آغاز شد و تا پایان مهرماه نیز تداوم داشت. در ادامه این مسیر، شاخص به محدوده‌هایی رسید که از نظر تکنیکال نیازمند استراحت و دست‌به‌دست شدن سهام بود. اما همزمان با رسیدن بازار به این سطوح، چند اتفاق نیز رخ داد که بر شدت و سرعت اصلاح بورس اثر گذاشت.

 او در تشریح این عوامل افزود: نخستین موضوع، مصوبه مربوط به پالایشگاه‌ها و تغییر نرخ خوراک آنها بود. دومین عامل نزدیک شدن به انتخابات آمریکا و افزایش نگرانی‌ها درباره تحولات مرتبط با اسرائیل بود. به این ترتیب، در کنار ریسک سیستماتیک داخلی و اقتصادی کشور، ریسک سیاسی نیز به عوامل اثرگذار بر بازار اضافه شد. در واقع، بورس از نظر تکنیکال به استراحت نیاز داشت، اما این دو عامل باعث شدند اصلاح بازار با شدت و سرعت بیشتری دنبال شود.  این کارشناس با اشاره به انتشار گزارش‌های عملکرد شرکت‌ها در دوره اصلاح بازار گفت: در این بازه زمانی، اتفاق مثبتی نیز رخ داد و آن انتشار گزارش‌های ماهانه مهرماه و گزارش‌های فصلی تابستان بود. انتشار این گزارش‌ها باعث شد نسبت قیمت به فروش (P/S) و نسبت قیمت به درآمد دوازده‌ماهه (P/E TTM) بازار کاهش قابل‌توجهی پیدا کنند و به کف‌های تاریخی خود برسند. این موضوع از منظر ارزش‌گذاری، جذابیت بازار را برای خرید افزایش می‌داد.

او ادامه داد: با وجود این شرایط، دو ریسک سیاسی باعث شدند سرمایه‌گذاران برای ورود با منابع مالی بزرگ به بازار تردید داشته باشند. هرچه به انتخابات آمریکا نزدیک‌تر ‌شدیم، به‌ویژه در هفته گذشته و دو روز ابتدایی هفته جاری، فضای ذهنی فعالان بازار بیشتر تحت تاثیر احتمال وقوع جنگ قرار گرفته بود. در نتیجه، برخی سرمایه‌گذاران تلاش ‌کردند به هر شکل ممکن از بازار خارج شوند. همین مساله باعث شد بورس با وجود انتشار گزارش‌های مثبت شرکت‌ها، افت شدیدی را تجربه کند و خروج قابل‌توجه پول نیز از بازار رقم بخورد. او با اشاره به تغییر فضای معاملات از میانه هفته افزود: از میانه هفته، بازار هم از نظر تکنیکال به محدوده‌های حمایتی خود رسیده بود و هم از منظر بنیادی، با توجه به انتشار گزارش‌ها و کاهش نسبت‌های ارزش‌گذاری، در سطوح جذاب‌تری قرار داشت. از سوی دیگر، با مشخص‌تر شدن وضعیت انتخابات آمریکا و انتشار نظرسنجی‌هایی درباره نتایج احتمالی آن، بخشی از نگرانی سرمایه‌گذاران نیز کاهش یافت. این تصور در میان برخی فعالان بازار شکل گرفت که احتمال پیروزی ترامپ و حزب جمهوری‌خواه کمتر شده و در نتیجه، احتمال شکل‌گیری یک جنگ گسترده نیز ممکن است کاهش یابد.

او گفت: مجموعه این عوامل باعث شد بازار از روز سه‌شنبه تا حدودی به مسیر مثبت بازگردد و معاملات دیروز نیز ادامه همان روند باشد. با مشخص شدن نتیجه انتخابات آمریکا، بخشی از نگرانی‌ها درباره احتمال جنگ فروکش کرد، اما این به معنای برطرف شدن کامل ریسک‌ها نیست. همچنان می‌توان آثار این نگرانی را در ارزش معاملات خرد و میزان ورود پول به بازار مشاهده کرد و ترس و نااطمینانی هنوز در میان سرمایه‌گذاران وجود دارد.

 چشم‌انداز بورس در هفته آینده

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به اهمیت تحولات روزهای پیش رو گفت: به نظر می‌رسد دو تا سه روز آینده، به‌ویژه پنج‌شنبه و جمعه، در روشن‌تر شدن وضعیت بازار اهمیت داشته باشد. اگر در این مدت اتفاق خاصی رخ ندهد، با گذشت زمان از شدت نگرانی‌ها کاسته خواهد شد و احتمال تقویت تقاضا در بازار افزایش می‌یابد. او افزود: اگر بازار را به یک ترازوی دوکفه‌ای تشبیه کنیم، در یک سمت عوامل بنیادی و تکنیکال قرار دارند که نشانه‌های آمادگی برای رشد را نشان می‌دهند و در سمت دیگر، ریسک‌های سیاسی و ژئوپلیتیک و همچنین آثار دستورالعمل‌های دولتی بر بازار قرار گرفته‌اند.

 فاصله بازار فعلی با تجربه سال ۱۳۹۹

این کارشناس در بخش دیگری از صحبت‌های خود به نگرانی برخی تحلیلگران و تصمیم‌گیران درباره تکرار تجربه سال ۱۳۹۹اشاره کرد و گفت: برخی افراد که بیشتر می‌توان آنها را دلواپسان بازار دانست تا تحلیلگران، با طرح این موضوع که شاخص رشد زیادی کرده و بازار وارد حباب شده است، نسبت به تکرار تجربه سال ۱۳۹۹ هشدار داده‌اند. به نظر می‌رسد این نگرانی‌ها بر برخی تصمیم‌های مسوولان و سیاستگذاران نیز اثر گذاشته باشد. او افزود: با‌این‌حال، شاخص‌ها و مولفه‌های بنیادی بازار به اندازه‌ای کاهش پیدا کرده‌اند که شرایط فعلی را می‌توان تا حدودی با شهریور سال گذشته، یعنی زمانی که بازار در کف خود قرار داشت، مقایسه کرد. بنابراین، وضعیت کنونی بورس به هیچ عنوان قابل مقایسه با شرایط سال ۱۳۹۹ نیست. مساله اصلی در مقطع فعلی، ریسک سیاسی است و در صورت حل شدن یا کاهش این ریسک‌ها، بازار می‌تواند روند مثبت خود را ادامه دهد.