قاچاق سوخت نیروگاهی؛ خطری بیخ‌گوش زمستان

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بهمن سال 1403 بود که اسماعیل علیدادی معاون حقوقی وقت ستاد مرکزی مقابله با قاچاق کالا و ارز در گفتگو با  تسنیم به ابعادی از چالش‌های قاچاق سوخت در حوزه نیروگاهی و روش‌های پیش‌بینی شده در برابر آن اشاره و گفته بود: در حوزه نیروگاه‌ها، میانگین مصرف گازوئیل حدود 38 میلیون لیتر در روز است. البته این عدد میانگین بوده و اخیراً به دلیل مشکلاتی(کمبود گاز) که در این حوزه وجود داشته، این مقدار به بیش از 50 میلیون لیتر در روز نیز رسیده است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود که به قاچاق سوخت حین حمل و نقل اشاره داشت گفته بود: ما در حوزه نفتکش‌ها هم انحرافاتی داریم. یا مثلا سوخت باید تحویل نیروگاه بدهد، تحویل نیروگاه نمی‌دهد یا با کیفیت پایین‌تر تحویل می‌دهد. یا می‌رود تخلیه می‌کند با تبانی یا هر چیز دیگر. این مسائل در حوزه نفتکش‌ها و نیروگاه‌ها رخ می‌دهد.

علیدادی در زمستان 1403 با اشاره به اینکه در بحث میان مدت هم قرار شد که وزارت نفت کلیه مخازن باقی‌مانده انبار نفت را به تجهیزات مجهز کند و به سامانه دیسپچینگ انبارهای نفت هم متصل شوند، گفت: خطوط انتقال نفت نیروگاه‌ها نیز باید به تجهیزات میترینگ مجهز شوند. مرکز پایش شرکت ملی پالایش و پخش نفتی نیز باید ایجاد و تکمیل شود.

تکلیف یک ماهه وزارت نیرو برای هوشمندسازی 25 نیروگاه

معاون حقوقی وقت ستاد مقابله با قاچاق با اشاره به اینکه در حوزه نیرو مقرر شد ابتدا اتصال سیستمی تجهیزات باسکول و ... در نیروگاه‌ها انجام شود، گفته بود: این موضوع به این معنا است که وقتی یک نفتکشی سوختی را به نیروگاه‌ها می‌برد، دیگر انسان نباشد که بگوید بله فلانی آمد، ثبت می‌کنم. این کار باید به صورت هوشمند انجام شود. دستگاه می‌گوید این کامیون با این پلاک آمد و بدون دخالت انسانی ورود و خروجش ثبت شود. اگر لازم باشد آزمایش هم در مورد کیفیت سوخت انجام شود. در نیروگاه‌های منتخب، که نیروگاه‌های اصلی هستند، قرار شده ظرف یک ماه این کار انجام شود و در سایر نیروگاه‌ها با زمان بیشتری مثلاً 9 ماه انجام شود. از حدود 100 نیروگاهی که داریم، 25 نیروگاه آن، نیروگاه‌های منتخب ما هستند که باید ظرف یک ماه نصب تجهیزات در آنجا انجام شود.

اولتیماتوم یک ماهه شرکت برق برای ارسال برخط اطلاعات به سامانه سدف

وی تاکید کرده بود که در حوزه شرکت توانیر، تکلیف شده است که ظرف یک ماه، اطلاعات روزانه گاز مصرفی، سوخت مایع مصرفی، موجودی سوخت، میزان برق تولیدی و مصرفی نیروگاه‌ها را بر اساس اطلاعات دریافتی از تجهیزات مربوطه و بدون دخالت نیروی انسانی به صورت برخط به سامانه سدف ارسال کنند. سامانه سدف همان سامانه درخواست فرآورده‌های نفتی است که سوخت بر اساس آن محاسبه می‌شود و راندمان را ما محاسبه می‌کنیم که بر اساس راندمان، این میزان سوخت تخصیص داده شود.

محاسبه برخط خروجی نیروگاه‌ها برای محاسبه سوخت مصرفی

در ادامه این اقدامات که از سال 1403 آغاز شده بود، محمد محبی مدیرکل فعلی دفتر پیشگیری از قاچاق فرآورده‌های نفتی ستاد مرکزی مقابله با قاچاق کالا و ارز نیز طی روزهای گذشته در خصوص اقدامات انجام شده در حوزه نیروگاهی گفت: بخش نیروگاهی دومین مصرف‌کننده گازوئیل در کشور است.

در همین راستا نیز سامانه ارسال رسید و سامانه برخط هر واحد نیروگاهی اجرایی شده است. این سامانه وظیفه محاسبه سوخت مصرفی هر نیروگاه را برعهده دارد. به این ترتیب قرار است تا با محاسبه خروجی برق نیروگاه میزان سوخت مصرفی آن محاسبه شود.

با وجود اعلام این خبر اما مشخص نیست تاکنون چه تعداد از نیروگاه‌ها به این تجهیزات مجهز شده‌اند و تا چه اندازه نظارت بروضعیت سوخت نیروگاه‌ها تقویت شده است.

85 درصد از سوخت نیروگاه‌ها با گاز تامین شد

در خصوص وضعیت تامین سوخت نیروگاه‌ها در شش ماه نخست سال 1405 چالش اساسی را شاهد نبودیم. علت آن نیز دمای بالای هوا در بهار و تابستان بود.

در همین چارچوب، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران: با اشاره به دشواری‌های پیش‌رو در تأمین پایدار گاز کشور پس از حوادث اخیر در میدان گازی پارس جنوبی، بیان کرد: اگر بخواهم عملکرد 6 ماهه نخست امسال را با مدت مشابه پارسال مقایسه کنم، با وجود اینکه حجم گازی تحویلی به شبکه، حدود 14 درصد کمتر بود، اما سهم گازرسانی به نیروگاه‌ها به‌طور تقریبی در همان سطح حفظ شد. به‌گونه‌ای که امسال 85 درصد و پارسال 86 درصد از نیاز سبد سوخت نیروگاه‌ها با گاز تأمین شد که نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای شبکه گاز کشور در شرایط سخت است.

با این وجود با سرد شدن هوا به مرور شاهد افزایش مصرف گاز در بخش خانگی خواهیم بود مسئله‌ای که عملا امکان گازرسانی به نیروگاه‌ها را از بین می‌برد.

چالش افت ظرفیت در پالایشگاه‌های پارس جنوبی

لازم به ذکر است، تجربیات گذشته در خصوص انحراف سوخت نیروگاهی نشان می‌دهد که این مسئله همچنان چالش حساسی محسوب می‌شود.

در حال حاضر و به دلیل آسیب به 4 پالایشگاه گازی پارس جنوبی ظرفیت مهمی(حدود 230 میلیون متر مکعب در روز) از تولید کشور از دست رفته است و ممکن است تا پایان فصل سرد سال امکان بازگشت بخشی از این ظرفیت از دست رفته به وجود نیاید. به این ترتیب عملا تامین گاز نیروگاهی و صنایع و حتی ممکن است در مقطعی گاز خانگی دچار چالش شود.

تحمیل بار تامین انرژی زمستانه بر دوش سوخت مایع

حساسیت این مسئله نیز از این جهت بیشتر می‌شود که به دلیل محدودیت‌های گازی به وجود آمده عملا تمام اتکای نیروگاه‌های کشور در زمستان بر سوخت مایع خواهد بود.

وضعیت تاب‌آوری ذخایر راهبردی نیروگاه‌ها در فصل سرد

در همین چارچوب رمضان‌علی سنگدوینی رئیس قرارگاه رفع ناترازی انرژی در مجلس شورای اسلامی گفته است که آمارهای ارائه‌شده از سوی مسئولان ارشد دو وزارتخانه نفت و نیرو نشان‌دهنده شرایط بسیار مناسب ذخایر سوخت مایع است. درحالی‌که ذخایر نفت و گاز نیروگاه‌ها در مدت مشابه سال گذشته حدود 2 میلیارد و 700 میلیون تا 2 میلیارد و 800 میلیون لیتر بود، امروز این رقم به 3 میلیارد و 200 میلیون لیتر رسیده است. همچنین، در بخش نفت‌ِکوره شرایط پایداری داریم و در شرایط خاص نیز با تلاش مجموعه نفت، بخش بزرگی از چهار فاز پالایشگاهی که آسیب دیده بودند بازسازی شده و به چرخه بازگشته‌اند.

گفتنی است، اخیراً نیز اعلام شده که ذخیره سوخت مایع نیروگاه‌ها به بیش از 3.5 میلیارد لیتر افزایش یافته است.

85 درصد از سوخت نیروگاه‌ها با گاز تامین شد

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به دشواری‌های پیش‌رو در تأمین پایدار گاز کشور پس از حوادث اخیر در میدان گازی پارس جنوبی، بیان کرد: اگر بخواهم عملکرد 6 ماهه نخست امسال را با مدت مشابه پارسال مقایسه کنم، با وجود اینکه حجم گازی تحویلی به شبکه، حدود 14 درصد کمتر بود، اما سهم گازرسانی به نیروگاه‌ها به‌طور تقریبی در همان سطح حفظ شد. به‌گونه‌ای که امسال 85 درصد و پارسال 86 درصد از نیاز سبد سوخت نیروگاه‌ها با گاز تأمین شد که نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای شبکه گاز کشور در شرایط سخت است.

ریسک انحراف سوخت مایع و خطر بازگشت خاموشی‌های زمستانه

در چنین شرایطی که بخش عمده بار تولید برق کشور به دلیل افت ظرفیت گاز به ذخایر سوخت مایع منتقل شده است، هرگونه ضعف در سامانه‌های پایش، انحراف محموله‌ها در مسیر انتقال و قاچاق این فرآورده‌ها می‌تواند محاسبات تراز انرژی را برهم بزند.

تخلیه نشدن کامل سوخت در مخازن یا افت کیفیت سوخت تحویلی، نه تنها بازدهی حرارتی واحدها را کاهش می‌دهد، بلکه زنگ خطر بروز خاموشی‌های ناخواسته و گسترده در اوج سرمای زمستان را به صدا درمی‌آورد.

ضرورت تشدید نظارت‌های برخط و صیانت از ذخایر راهبردی

بر همین اساس، انتظار می‌رود دستگاه‌های متولی در وزارت نفت، وزارت نیرو و ستاد مقابله با قاچاق کالا و ارز، اجرای تکالیف معطل‌مانده هوشمندسازی از جمله نصب تجهیزات میترینگ، پایش برخط دیسپچینگ و اتصال سامانه سدف را با جدیت مضاعف پیگیری کنند.

در آستانه فصل سرد، اعمال همزمان نظارت دقیق میدانی و هوشمند بر جریان ورود، کیفیت و مصرف واقعی سوخت در نیروگاه‌ها، تنها ضامن صیانت از این ذخایر 3.5 میلیارد لیتری و عبور پایدار از پیک مصرف در زمستان امسال به شمار می‌رود.