اعتبارسنجی هوشمند؛ حلقه مفقوده تأمین مالی دیجیتال

به گزارش خبرگزاری تسنیم، توسعه اقتصاد دیجیتال در نظام مالی کشور تنها به راه‌اندازی سامانه‌های جدید محدود نمی‌شود، بلکه زمانی می‌تواند به تغییر در فرآیندهای تأمین مالی منجر شود که داده‌های مالی و اعتباری افراد به‌صورت برخط در تصمیم‌گیری‌های بانکی و تجاری و... مورد استفاده قرار گیرد. در این میان، اعتبارسنجی هوشمند و لحظه‌ای می‌تواند یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های اتصال اقتصاد دیجیتال به تأمین مالی باشد.

در الگوی سنتی، اعتبارسنجی متقاضیان دریافت تسهیلات یا پذیرش تعهدات مالی، عمدتاً بر اساس اطلاعات محدود و فرآیندهای زمان‌بر انجام می‌شود. در مقابل، مدل جدید اعتبارسنجی می‌تواند با تجمیع داده‌های مالی و رفتاری فرد، تصویر دقیق‌تری از توان بازپرداخت و سطح ریسک اعتباری او ارائه کند.

یکی از کاربردهای مهم این زیرساخت، ایجاد ارتباط برخط میان سامانه صدور چک و پایگاه اعتبارسنجی است. در چنین مدلی، هنگام صدور، اطلاعات اعتباری صادرکننده به‌صورت لحظه‌ای در فرآیند صدور مورد استفاده قرار می‌گیرد و سقف اعتباری فرد نیز متناسب با رتبه اعتباری جدید او تعیین می‌شود.

بر این اساس سابقه ایفای تعهدات، چک‌های برگشتی، میزان تعهدات و سایر داده‌های مرتبط می‌تواند در تعیین سقف تعهدات جدید فرد نقش داشته باشد.

اهمیت این موضوع از آن جهت است که اعتبارسنجی صرفاً برای اعطای تسهیلات بانکی کاربرد ندارد و می‌تواند به یکی از ابزارهای اصلی مدیریت ریسک در مبادلات اقتصادی تبدیل شود. هرچه این اطلاعات سریع‌تر و دقیق‌تر در اختیار نظام مالی قرار گیرد، امکان تصمیم‌گیری درباره پذیرش یا رد یک تعهد مالی نیز با سرعت بیشتری انجام خواهد شد.

یکی از الزامات اقتصاد دیجیتال، حرکت از اعتبارسنجی ایستا به سمت اعتبارسنجی پویا و برخط است. در مدل پویا، رتبه اعتباری فرد یک عدد ثابت و همیشگی نیست و می‌تواند با تغییر رفتار مالی، ایفای تعهدات یا ایجاد تعهدات جدید به‌روزرسانی شود.

این تغییر می‌تواند به شکل‌گیری یک پرونده اعتباری زنده برای هر فرد منجر شود؛ پرونده‌ای که در آن وضعیت تعهدات مالی فرد به‌صورت مستمر رصد شده و تصمیم‌گیری‌های مالی بر اساس آخرین داده‌های موجود انجام می‌شود.

در چنین شرایطی، بانک‌ها و مؤسسات اعتباری می‌توانند به جای اتکا به وثایق سنگین و فرآیندهای طولانی، بخش بیشتری از تصمیم اعتباری خود را بر مبنای داده و رتبه اعتباری متقاضی انجام دهند. البته تحقق این هدف نیازمند دسترسی به داده‌های معتبر، به‌روز و قابل اتکا و همچنین رعایت الزامات امنیت و محرمانگی اطلاعات است.

اعتبارسنجی؛ زیرساخت تأمین مالی دیجیتال

اتصال سامانه‌های مالی به پایگاه‌های اعتبارسنجی، در واقع بخشی از زیرساخت مورد نیاز برای دیجیتالی شدن فرآیند تأمین مالی است. در صورتی که رتبه اعتباری افراد بتواند به‌صورت لحظه‌ای در فرآیندهای مالی مورد استفاده قرار گیرد، امکان طراحی محصولات جدید اعتباری نیز افزایش پیدا می‌کند.

برای نمونه، می‌توان سقف اعتبار، شرایط خرید اعتباری، میزان تعهدات قابل پذیرش و حتی هزینه تأمین مالی را متناسب با سطح ریسک هر فرد تعیین کرد. این مدل در نهایت می‌تواند به سمت قیمت‌گذاری ریسک بر مبنای داده حرکت کند؛ به این معنا که افراد و کسب‌وکارهایی که سابقه اعتباری مناسب‌تری دارند، متناسب با ریسک پایین‌تر خود از شرایط اعتباری متفاوتی برخوردار شوند.

در همین چارچوب، توسعه ابزارهایی مانند چک الکترونیکی نیز می‌تواند مکمل این فرآیند باشد؛ چراکه هرچه ابزارهای پرداخت و تعهد مالی دیجیتال‌تر شوند، امکان ثبت، پردازش و تحلیل داده‌های اعتباری نیز افزایش می‌یابد.

شرط موفقیت؛ کیفیت و اتصال داده‌ها

با این حال، صرف ایجاد یک سامانه اعتبارسنجی به معنای تحقق اعتبارسنجی هوشمند نیست. مهم‌ترین مسئله، اتصال برخط و استاندارد میان پایگاه‌های اطلاعاتی مختلف است. اگر داده‌های مربوط به تسهیلات، تعهدات، چک‌ها و سابقه پرداخت در سامانه‌های جداگانه باقی بمانند، امکان شکل‌گیری تصویر جامع از وضعیت اعتباری فرد محدود خواهد شد.

از سوی دیگر، مدل‌های رتبه‌بندی اعتباری باید به‌صورت مستمر به‌روزرسانی شوند تا تغییر رفتار مالی افراد را منعکس کنند. دقت مدل نیز اهمیت بالایی دارد؛ چرا که خطای اعتبارسنجی می‌تواند به محدود شدن دسترسی فرد یا کسب‌وکار سالم به منابع مالی یا در نقطه مقابل، افزایش ریسک برای شبکه بانکی منجر شود.

در نهایت، اعتبارسنجی هوشمند برخط را می‌توان یکی از حلقه‌های اصلی اتصال اقتصاد دیجیتال به نظام تأمین مالی دانست. ارتباط لحظه‌ای سامانه‌های مالی با پایگاه اعتبارسنجی و استفاده از رتبه اعتباری به‌عنوان مبنای تعیین سقف تعهدات، می‌تواند زمینه را برای کاهش فرآیندهای دستی، مدیریت بهتر ریسک و توسعه ابزارهای نوین تأمین مالی فراهم کند. تحقق این هدف اما به کیفیت داده، یکپارچگی سامانه‌ها، به‌روزرسانی مدل‌های رتبه‌بندی و رعایت الزامات امنیت اطلاعات وابسته است.