بحران نفت وارد مرحله جدید شد/حاشیه سود پالایش دیزل آسیا از 87دلار گذشت

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بازار جهانی انرژی در پی تداوم اختلال در مسیرهای انتقال نفت خاورمیانه، وارد مرحله‌ای شده که فشار اصلی آن دیگر تنها در قیمت نفت خام دیده نمی‌شود و بازار فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه دیزل، به کانون بحران تبدیل شده است.

در حالی که قیمت نفت برنت پس از ثبت سطوح بالاتر از 108 دلار در هر بشکه عقب‌نشینی کرده و به محدوده 107 دلار بازگشته بود، حاشیه سود پالایش دیزل در آسیا در جهت معکوس حرکت کرده است. بر اساس داده‌های LSEG، حاشیه سود پالایش دیزل 10ppm آسیا در 16 سپتامبر از 87 دلار در هر بشکه عبور کرد و رکورد تاریخی جدیدی به ثبت رساند.

این رقم در مقایسه با حدود 22 دلار پیش از جنگ، تقریباً چهار برابر شده و رکورد قبلی 85.6 دلار در هر بشکه را که در پایان ماه مارس ثبت شده بود نیز پشت سر گذاشته است.

بحران از نفت خام به دیزل منتقل شد

گزارش «The Merchant's News» با اشاره به همین شکاف میان قیمت نفت خام و فرآورده‌ها، معتقد است بازار در حال ارسال دو پیام متفاوت است؛ در بازار نفت خام بخشی از ریسک ناشی از اختلالات ژئوپلیتیکی در قیمت‌ها تخلیه شده، اما بازار پالایش همچنان کمبود فیزیکی عرضه را منعکس می‌کند.

بر اساس این گزارش، قیمت برنت پس از لمس 108 دلار به حوالی 107 دلار کاهش یافته، اما همزمان حاشیه سود پالایش دیزل آسیا از 87 دلار عبور کرده و قراردادهای آتی دیزل در نیویورک نیز به رکورد تاریخی رسیده‌اند. این وضعیت اهمیت یک نکته را برای بازار جهانی انرژی افزایش داده است: کاهش قیمت نفت خام لزوماً به معنای رفع بحران سوخت نیست.

دیزل یکی از مهم‌ترین فرآورده‌های مورد استفاده در حمل‌ونقل جاده‌ای، ماشین‌آلات کشاورزی و فعالیت‌های صنعتی است و هرگونه اختلال در عرضه آن می‌تواند از مسیر افزایش هزینه حمل‌ونقل و تولید به سایر کالاها نیز منتقل شود. در آمریکا نیز قیمت دیزل در هفته‌های اخیر به رکوردهای تاریخی رسیده است.

سه مسیر صادرات نفت عربستان تحت فشار

یکی از عوامل اصلی تشدید این وضعیت، مشکلات ایجادشده برای مسیرهای صادرات نفت عربستان سعودی است. بر اساس گزارش منبع، نفت عربستان به‌طور سنتی از سه مسیر اصلی به بازارهای جهانی می‌رسد: تنگه هرمز، خط لوله شرق به غرب به مقصد ینبع و مسیر دریای سرخ و باب‌المندب.

تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز به‌شدت کاهش یافته و در مقطعی به تنها چهار شناور در روز رسیده است؛ در حالی که پیش از جنگ حدود 125 شناور در روز از این مسیر عبور می‌کردند.

از سوی دیگر، خط لوله شرق به غرب عربستان که برای انتقال نفت از منطقه شرقی این کشور به بندر ینبع و دور زدن تنگه هرمز طراحی شده، پس از حملات 10 سپتامبر از مدار خارج شده است. وزارت انرژی عربستان نیز از وقوع چند حمله و توقف احتیاطی فعالیت این خط خبر داده است.

چرا مشکل عربستان به اروپا هم رسیده است؟

خط لوله شرق به غرب برای عربستان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا امکان انتقال نفت از خلیج فارس به دریای سرخ را فراهم می‌کند و در نتیجه بخشی از صادرات نفت این کشور را از تنگه هرمز بی‌نیاز می‌سازد.

با توقف این مسیر، نفتی که باید از طریق ینبع به بازارهای غربی منتقل شود، با محدودیت مواجه شده است. بر اساس گزارش منتشرشده، دست‌کم سه پالایشگاه اروپایی با لغو یا تعویق محموله‌های سپتامبر مواجه شده‌اند و برخی محموله‌ها تا ماه نوامبر به تعویق افتاده‌اند.

لهستان نیز برای جبران این کمبود به دنبال خرید گریدهای مختلف نفت از جمله Grane، Johan Sverdrup، Johan Castberg، WTI Midland و CPC Blend رفته است. به این ترتیب، مشکل فقط کاهش عرضه نفت عربستان نیست؛ بلکه پالایشگاه‌های اروپایی مجبور شده‌اند برای جایگزینی نفت عربستان، در بازار جهانی به دنبال گریدهای دیگر نفت خام باشند.

آسیا چگونه با بحران دیزل مواجه شد؟

آسیا تا پیش از تشدید بحران، به کمک صادرات فرآورده از سوی چین، کره جنوبی و ژاپن وضعیت عرضه نسبتاً مناسبی داشت. پالایشگاه‌های این منطقه نیز در ماه‌های اخیر با مشاهده افزایش حاشیه سود، میزان پالایش نفت خام و تولید دیزل را افزایش داده‌اند.

بخشی از دیزل تولیدشده در آسیا حتی به بازارهای دورتر مانند آفریقا ارسال شده تا کمبود عرضه در بازارهای غربی جبران شود.

اما اکنون همین منطقه نیز با خطر کمبود خوراک مواجه شده است. تحلیلگران بازار می‌گویند نگرانی درباره دسترسی پالایشگاه‌های آسیایی به نفت خام، در کنار اختلال عرضه عربستان، موجب شده فشار قیمتی به خود بازار دیزل آسیا نیز منتقل شود.

ابحیسک کومار، تحلیلگر ارشد بازار نفت در شرکت Sparta Commodities، در یادداشتی اعلام کرده است که صادرات بالاتر چین، کره جنوبی و ژاپن پیش‌تر موجب می‌شد بازار آسیا عرضه مناسبی داشته باشد، اما اکنون آسیا نیز از ریسک‌های ناشی از اختلال عرضه مصون نمانده است.

رکورد حاشیه سود پالایش چه پیامی دارد؟

افزایش حاشیه سود پالایش دیزل به بالای 87 دلار، در واقع فاصله میان قیمت نفت خام و قیمت فرآورده نهایی را نشان می‌دهد. پیش از جنگ، این حاشیه سود حدود 22 دلار بود؛ بنابراین جهش آن به بیش از 87 دلار نشان می‌دهد پالایشگاه‌ها برای تولید هر بشکه دیزل نسبت به گذشته ارزش اقتصادی بسیار بیشتری دریافت می‌کنند.

از سوی دیگر، قراردادهای ماه نزدیک دیزل نیز با قرارداد ماه بعد بیش از 11 دلار در هر بشکه اختلاف قیمت داشته‌اند؛ رقمی که به بالاترین سطوح حدود پنج ماه اخیر نزدیک شده است.

اروپا و آمریکا هم تحت تأثیر قرار گرفته‌اند

فشار بازار دیزل تنها به آسیا محدود نمانده است. کاهش عرضه فرآورده در اروپا و آمریکا نیز در حال افزایش هزینه سوخت است.

در آمریکا، قیمت دیزل به رکوردهای جدید رسیده و افزایش قیمت آن از آن جهت اهمیت دارد که دیزل سوخت اصلی بخش قابل‌توجهی از کامیون‌های حمل‌ونقل و ماشین‌آلات کشاورزی است. بنابراین افزایش قیمت این فرآورده می‌تواند هزینه انتقال کالا و تولید محصولات کشاورزی را افزایش دهد.

همزمان، اروپا با مشکل مضاعفی مواجه است؛ از یک سو بخشی از عرضه سنتی دیزل روسیه را در اختیار ندارد و از سوی دیگر اختلال در مسیر انتقال نفت عربستان، دسترسی پالایشگاه‌های اروپایی به خوراک مورد نیاز برای تولید فرآورده را دشوارتر کرده است.

مسئله اصلی؛ کمبود نفت یا کمبود ظرفیت پالایش؟

آنچه در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده، تفاوت میان کمبود نفت خام و کمبود فرآورده است. حتی اگر بخشی از ریسک عرضه نفت خام با بازگشت برخی مسیرهای حمل‌ونقل کاهش یابد، این مسئله الزاماً به معنای بازگشت سریع بازار دیزل به شرایط عادی نیست.

بازار هم‌اکنون با ترکیبی از اختلال در تأمین نفت خام، محدودیت مسیرهای کشتیرانی، کاهش صادرات برخی کشورها و فشار بر ظرفیت پالایشی مواجه است. همین موضوع باعث شده قیمت فرآورده‌ها با سرعت بیشتری نسبت به نفت خام افزایش پیدا کند.

گزارش The Merchant's News نیز بر همین شکاف تأکید دارد: بازار نفت خام ممکن است تحت تأثیر اخبار دیپلماتیک آرام شود، اما بازسازی ظرفیت پالایشگاهی، تأمین خوراک پالایشگاه‌ها و بازگشت محموله‌های فرآورده به بازار به زمان بیشتری نیاز دارد.

از این منظر، یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایی که در هفته‌های آینده باید مورد توجه قرار گیرد، نه فقط قیمت برنت، بلکه حاشیه سود پالایش دیزل، حجم صادرات فرآورده‌های آسیایی و میزان بارگیری نفت از بندر ینبع خواهد بود. در صورت تداوم اختلالات فعلی، فشار بر بازار دیزل می‌تواند همچنان ادامه داشته باشد؛ حتی اگر قیمت نفت خام در واکنش به تحولات سیاسی و احتمال کاهش ریسک حمل‌ونقل، نوسان کاهشی داشته باشد.