معجزه کریدورها|گام‌های نهایی برای احیای کریدور شرق

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم،‌ پرونده ساخت یکی از راهبردی‌ترین خطوط ریلی تاریخ زیرساختی کشور وارد فاز سرنوشت‌سازی شده است. سخن از خط‌آهن چابهار–زاهدان است.

پروژه‌ای‌که کلید اتصال تنها بندر اقیانوسی ایران به شبکه سراسری ریل و کریدورهای ترانزیتی بین‌المللی محسوب می‌شود با پایان موفقیت‌آمیز عملیات ریل‌گذاری در محور چابهار تا خاش به یک قدمی افتتاح فیزیکی رسیده است.

تجارب پروژه‌های بزرگ عمرانی نشان داده که «سوزن‌بانی آخر» یعنی کشیده شدن ریل روی خاک، تازه آغاز یک مسیر دشوارتر است: تکمیلی ایستگاه‌ها، تامین ناوگان، روسازی و رگلاژ نهایی و مهم‌تر از همه، تدوین استراتژی روشن برای جذب بار.

وضعیت اجرایی؛ از رویای ریل تا واقعیت روی زمین

عباس خطیبی معاون ساخت و توسعه راه‌آهن، بنادر و فرودگاه‌های شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل با تشریح آخرین جزئیات عمرانی این خط گفته است:با تلاش شبانه‌روزی صورت‌گرفته، زیرسازی کل مسیر به‌طور کامل پایان یافته و با ریل‌گذاری موفقیت‌آمیز در تمامی طول 480 کیلومتری محور چابهار تا خاش، هیچ نقطه ریل‌گذاری‌ نشده‌ای در این بخش باقی نمانده است.

نگاهی به جبهه‌های مختلف کاری این پروژه نشان می‌دهد که عملیات ساختمانی در مقاطع مختلف به چه صورتی پیش رفته است؛

قطعه زاهدان–خاش: این بخش به عنوان فاز نخست پروژه در سال 1401 زیر ترافیک رفت و هم‌اکنون به بهره‌برداری رسیده است.

محور خاش–ایرانشهر–چابهار: عملیات  زیرسازی و ریل‌گذاری در مقاطع ایرانشهر–نیکشهر و نیکشهر–چابهار نهایی شده و پیوستگی ریل در تمام مسیر برقرار شده است.

تمرکز اصلی پیمانکار در زمان حاضر روی سازه‌ها و ساختمان‌های ایستگاهی قرار دارد؛ جایی که ایستگاه کلیدی چابهار (به عنوان هاب تخلیه و بارگیری) و ایستگاه نیکشهر (با پیشرفت فیزیکی حدود 70 درصد) نیازمند تکمیل سریع‌تر هستند تا زیرساخت‌های لازم برای سیر ایمن و خدمات‌دهی فراهم شود.

بر اساس برنامه‌ریزی صورت‌گرفته هدفی که مجموعه‌های اجرایی دنبال می‌کنند، تجهیز تمام امکانات روسازی، سیگنالینگ (علائم و ارتباطات) و تکمیل ابنیه باقی‌مانده تا پیش از پایان سال جاری است تا زمینه بهره‌برداری رسمی فراهم شود.

مهم‌ترین پرسش کارشناسان اقتصادی و حمل‌ونقل پس از پایان ریل‌گذاری این است: این خط پس از افتتاح قرار است چه باری را منتقل کند؟
ساخت 480 کیلومتر خط آهن در جغرافیای کوهستانی و اقلیم دشوار جنوب شرق کشور، سرمایه‌گذاری سنگینی را به خود اختصاص داده است. منطق اقتصادی حکم می‌کند که این خط نباید تنها به یک مسیر کم‌ترافیک مسافری تبدیل شود، بلکه هدف اصلی آن «اتصال بندر به شبکه باری کشور» است.

برای این‌که بندر چابهار بتواند بار خود را به روی این ریل بفرستد 3 الزام کلیدی باید همزمان محقق شود؛

اتصال مستقیم به خطوط اسکله: ریل نباید در چند کیلومتری بندر متوقف شود؛ بلکه باید تا کنار محوطه‌های کانتینری و اسکله‌های تخلیه و بارگیری بندر شهید بهشتی و شهید کلانتری امتداد یابد تا فرآیند حمل ترکیبی (کامیون به قطار) حذف شده و هزینه‌ها کاهش یابد.

تأمین و تخصیص ناوگان باری: لکوموتیوهای سنگین باری و انواع واگن‌های فلات، کانتینربر و فله‌بر باید به تعداد کافی در منطقه مستقر شوند. بدون ناوگان آماده، بهترین خطوط ریلی نیز باری حمل نخواهند کرد.

مزیت‌سازی رقابتی و تعرفه‌گذاری هوشمند: جذاب ساختن این مسیر برای صاحبان کالا و تجار ترانزیتی (از جمله فعالان اقتصادی هند، افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی) نیازمند ارائه تعرفه‌های رقابتی در مقایسه با حمل‌ونقل جاده‌ای و سایر مسیرهای منطقه‌ای است.

تکمیل خط ریلی چابهار–زاهدان فراتر از یک پروژه استانی، دارای پیامدهای کلان اقتصادی و امنیتی برای کشور است:

توسعه سواحل مکران: ایجاد زیرساخت ریلی، یکی از پیشنیازهای اصلی برای شکل‌گیری صنایع بزرگ نظیر پتروشیمی، فولاد و مجتمع‌های لجستیکی در سواحل جنوبی سیستان و بلوچستان است.

تکمیل شاخه شرقی کریدور شمال–جنوب: این خط اولین زنجیره از کریدور بزرگ ریلی شرق کشور است که در مراحل بعدی به سمت بیرجند و مشهد امتداد یافته و دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی به آبهای آزاد را هموار می‌کند.

ارتقای ایمنی و کاهش هزینه‌های جاده‌ای: انتقال حجم بالای بارهای تجاری و سوخت از جاده‌های استان سیستان و بلوچستان به ریل، علاوه بر کاهش چشمگیر استهلاک جاده‌ها و مصرف سوخت، نرخ تصادفات جاده‌ای در محورهای جنوبی استان را به شدت کاهش خواهد داد.

با پایان ریل‌گذاری 480 کیلومتری محور چابهار–زاهدان، سخت‌ترین مرحله عمرانی پروژه پشت سر گذاشته شد. اکنون  لازم است در اسرع وقت با تکمیل سریع ایستگاه‌ها و تدوین یک استراتژی جامع بازاریابی و ترانزیت، اجازه معطل ماندن این سرمایه‌گذاری عظیم ملی داده نشود و از همان روزهای نخست افتتاح، شاهد حرکت قطارهای باری بر فراز ریل‌های جنوب شرق کشور باشیم.