مهاجرت معکوس دوبارهِ نقدینگی به بورس

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بازار سهام در معاملات روز گذشته مجموعه‌ای از آمارها بویژه تغییر محسوس رفتار سرمایه‌گذاران را رقم زد؛ به طوری که ورود حدود 8 هزار و 900 میلیارد تومان پول حقیقی در معاملات روز سه‌شنبه، سومین رکورد تاریخی ورود سرمایه حقیقی به بورس را به خود دید؛ و مهم‌تر آنکه رکوردهای ورود پول حقیقی در تاریخ بازار سهام در سال جاری ثبت شده است.

همچنین دیروز شاخص کل بورس تهران 2.4 درصد افزایش یافت و در سطح 7 میلیون و 977 هزار واحد قرار گرفت؛ شاخص هم‌وزن نیز با رشد 2.33 درصدی به 2 میلیون و 113 هزار واحد رسید. شاخص کل فرابورس هم 2.29 درصد رشد کرد. از سوی دیگر، حدود 95 درصد نمادهای بازار در محدوده مثبت به کار خود پایان دادند. این در شرایطی است که کنار هم گذاشتن این اعداد نشان می‌دهد موج تقاضا گسترده بوده و صرفا در سهام شاخص‌ساز متمرکز نشده است.

بر این اساس باید گفت یکی از عوامل مهم این رکورد شکنی را باید در مقایسه بازدهی بازارها جست‌وجو کرد؛ جایی که در ماه‌های گذشته، بازار سهام توانسته رشد قابل توجهی را تجربه کند و از این نظر فاصله خود را با برخی بازارهای موازی کاهش یا حتی افزایش دهد. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری که در ماه‌های گذشته شاهد افزایش قیمت ارز و دارایی‌های مختلف بوده، اکنون به دنبال بازاری است که بتواند در برابر تورم از ارزش دارایی او محافظت کند.

در اقتصاد تورمی، تصمیم سرمایه‌گذار تنها بر مبنای «کسب سود» اتخاذ نمی‌شود؛ بلکه حفظ قدرت خرید نیز به یک هدف مهم تبدیل می‌شود. به همین دلیل، وقتی انتظارات تورمی افزایش می‌یابد، بازارهایی که بخش بزرگی از درآمد و دارایی آنها به نرخ ارز، قیمت کالاها و ارزش جایگزینی دارایی‌ها وابسته است، مورد توجه قرار می‌گیرند.

از این منظر بازار سرمایه یک ویژگی مهم دارد؛ آن هم این که شرکت‌های پذیرفته‌شده در بازار سهام مالک دارایی‌ها و کسب‌وکارهایی هستند که در بسیاری از موارد با قیمت‌های جهانی یا نرخ ارز ارتباط دارند و شرکت‌های صادرات‌محور، صنایع فلزی، معدنی، پتروشیمی و پالایشی نمونه‌هایی از این گروه هستند. بنابراین بخشی از سرمایه‌گذاران سهام را نه فقط یک ابزار سفته‌بازی، بلکه وسیله‌ای برای مشارکت در دارایی‌های مولد اقتصاد می‌بینند.

از سوی دیگر، ورود پول حقیقی هم به تنهایی به معنای تضمین ادامه رشد بازار سهام نیست، اما از نظر رفتارشناسی بازار اهمیت زیادی دارد؛ چرا که زمانی که سرمایه‌گذاران حقیقی برای چند روز متوالی فروشنده باشند، حتی اگر شاخص‌ها در محدوده مثبت قرار داشته باشند، نمی‌توان از بازگشت عمومی تقاضا سخن گفت. برعکس، زمانی که همزمان با افزایش شاخص‌ها، ورود پول حقیقی نیز اتفاق می‌افتد، نشانه قوی‌تری از تغییر موقت یا پایدار در رفتار سرمایه‌گذاران مشاهده می‌شود.

آمارها نشان می‌دهد حدود 100 هزار میلیارد تومان پول حقیقی از ابتدای سال وارد بازار سهام شده است. همچنین هر 10 رکورد برتر تاریخی ورود پول حقیقی در سال جاری به ثبت رسیده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد جریان سرمایه حقیقی در سال جاری ابعاد متفاوتی نسبت به گذشته پیدا کرده است.

با این حال، باید میان ورود پول و پول ماندگار تفاوت قائل شد؛ چرا که اگر این نقدینگی با هدف نوسان‌گیری کوتاه‌مدت وارد بازار سهام شده باشد، می‌تواند در نخستین موج منفی به سرعت خارج شود. اما اگر پشت این جریان، تغییر نگاه سرمایه‌گذاران به سهام و افزایش سهم بورس در سبد دارایی آنها باشد، می‌توان انتظار داشت بخشی از این منابع در بازار باقی بماند.

علاوه بر این، در شرایط کنونی بازار سهام را نمی‌توان جدا از بازار ارز تحلیل کرد؛ به این دلیل که افزایش نرخ ارز از یک سو ارزش ریالی درآمد شرکت‌های صادراتی را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، در اقتصاد تورمی انتظارات مربوط به ارزش دارایی شرکت‌ها را تغییر می‌دهد.

البته افزایش نرخ ارز زمانی می‌تواند به رشد سودآوری شرکت‌ها منجر شود که افزایش هزینه‌ها، محدودیت‌های تولید، سیاست‌های قیمت‌گذاری و سایر عوامل، اثر آن را خنثی نکنند. بنابراین برای تحلیل بورس نباید فقط به قیمت دلار نگاه کرد؛ بلکه باید اثر نرخ ارز بر درآمد، هزینه و سود خالص شرکت‌ها را بررسی کرد.

در مجموع بورس پس از رشد قابل توجه ماه‌های اخیر حالا در سطوحی قرار گرفته که انتظار سودهای سریع و بدون اصلاح را با تردید مواجه می‌کند؛ و نرخ سود، وضعیت بازار ارز، گزارش‌های مالی شرکت‌ها، قیمت‌های جهانی کالاها، ریسک‌های سیاسی و سیاست‌های اقتصادی دولت، همگی می‌توانند مسیر نقدینگی را تغییر دهند.

از این رو، اتفاق مهم معاملات دیروز در تالار شیشه‌ای بیش از آنکه رشد 2.4 درصدی شاخص کل باشد، تغییر رفتار سرمایه‌گذاران و حجم ورود پول حقیقی است. ضمن این که بازار سهام در حال حاضر نشان می‌دهد بخشی از نقدینگی، بورس را دوباره به عنوان مقصد سرمایه‌گذاری جدی گرفته است؛ اما تداوم این وضعیت به کیفیت سود شرکت‌ها و ثبات متغیرهای کلان اقتصادی وابسته خواهد بود.

بر این اساس اگر ورود پول حقیقی در کنار رشد سودآوری شرکت‌ها، بهبود ارزش معاملات و ثبات سیاست‌گذاری ادامه پیدا کند، می‌توان از تغییر عمیق‌تر در جایگاه بورس میان بازارهای دارایی سخن گفت؛ در غیر این صورت، رکوردهای ورود پول می‌توانند صرفا بخشی از یک موج کوتاه‌مدت نقدینگی باشند.

در نهایت، آنچه برای بازار سرمایه علاوه بر عبور شاخص کل از مرز 8 میلیون واحد، نکته مهم دیگر این است که چه مقدار از این رشد، پشتوانه سودآوری واقعی شرکت‌ها و چه مقدار ناشی از انتظارات تورمی و جابه‌جایی نقدینگی میان بازارها است.