معجزه کریدورها؛ ایران در مسیر اتصال به شبکه ترانزیت اورسیا

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، توسعه کریدورهای بین‌المللی حمل‌ونقل و ترانزیت در شرایط افزایش رقابت کشورهای منطقه برای جذب جریان بار و کالا به یکی از محورهای مهم همکاری‌های اقتصادی تبدیل شده است. موقعیت جغرافیایی ایران در پیوند مسیرهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب، این امکان را فراهم می‌کند که کشور به حلقه اتصال بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شود؛ ظرفیتی که تحقق آن به تکمیل زیرساخت‌ها، رفع موانع عبور کالا، کاهش زمان و هزینه ترانزیت و ایجاد هماهنگی میان کشورهای واقع در مسیرهای تجاری وابسته است.

در این میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا به‌دلیل برخورداری از شبکه‌ای از روابط تجاری میان کشورهای عضو و قرار گرفتن در مجاورت مسیرهای مهم حمل‌ونقل منطقه‌ای یکی از طرف‌های مهم همکاری برای توسعه ترانزیت از مسیر ایران به شمار می‌رود.

گسترش مبادلات با این اتحادیه و بهره‌گیری از ظرفیت موافقت‌نامه تجارت آزاد، در کنار توسعه همکاری‌های حمل‌ونقلی، می‌تواند زمینه استفاده بیشتر از زیرساخت‌های جاده‌ای، ریلی و بندری کشور را فراهم کند. با این حال، تبدیل ظرفیت جغرافیایی ایران به سهم پایدار از بازار ترانزیت منطقه، صرفاً با توافق‌های تجاری محقق نمی‌شود و به هماهنگی عملیاتی در مرزها و تکمیل حلقه‌های زیرساختی کریدورها نیاز دارد.

کریدور بین‌المللی شمال-جنوب با هدف پیوند دادن کشورهای شمالی از مسیر ایران به آب‌های آزاد و بازارهای جنوبی، و مسیرهای شرق ـ غرب، با قابلیت اتصال بخش‌های مختلف آسیا از جمله محورهایی هستند که توسعه آنها می‌تواند جایگاه ایران را در شبکه حمل‌ونقل منطقه‌ای تقویت کند.

در این چارچوب تکمیل پروژه‌های ریلی  به‌ویژه خط‌آهن رشت ـ آستارا و چابهار ـ زاهدان در کنار افزایش کارایی بنادر و گسترش حمل‌ونقل ترکیبی برای ایجاد پیوستگی در مسیرهای ترانزیتی اهمیت دارد. هرگونه گسست در شبکه حمل‌ونقل یا تأخیر در تکمیل زیرساخت‌ها می‌تواند زمان و هزینه جابه‌جایی کالا را افزایش دهد و از جذابیت مسیر برای صاحبان بار بکاهد.

در کنار زیرساخت‌ها، تسهیل تردد ناوگان، کاهش توقف در مرزها، هماهنگ‌سازی رویه‌های گمرکی و حمل‌ونقلی و تبادل دیجیتال اسناد و اطلاعات، از الزامات رقابت‌پذیری کریدورها محسوب می‌شود. از این منظر، همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا تنها به افزایش مبادلات دوجانبه محدود نیست، بلکه می‌تواند بستری برای هماهنگی بیشتر در مسیرهای چندکشوری و تقویت نقش ایران در زنجیره‌های منطقه‌ای حمل‌ونقل و تجارت باشد. دومین نشست زیرکمیته همکاری‌های حمل‌ونقل و ترانزیت ایران و این اتحادیه نیز در همین چارچوب، موضوعاتی از توسعه کریدورها و پروژه‌های ریلی تا رفع موانع مرزی و هوشمندسازی فرایندهای حمل‌ونقل را در دستور کار قرار داد.

در همین راستا دومین نشست زیرکمیته همکاری‌های حمل‌ونقل و ترانزیت جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا با محوریت توسعه کریدورهای منطقه‌ای، تسهیل عبور کالا از مرزها و تقویت حمل‌ونقل چندوجهی برگزار شد. این نشست در چارچوب موافقت‌نامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای عضو آن برگزار شد.

اتصال کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب از مسیر ایران

جعفر جمیلی مدیرکل دفتر تجاری‌سازی و امور تشکل‌های معاونت حمل‌ونقل وزارت راه در این نشست  با تشریح ظرفیت‌های ترانزیتی ایران، بر نقش کشور در اتصال کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب و آمادگی وزارت راه و شهرسازی برای توسعه همکاری‌های حمل‌ونقلی با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا تأکید کرد.

وی اتصال کشورهای منطقه به آب‌های آزاد از مسیر ایران، تسهیل تردد ناوگان و عبور کالا از مرزها، توسعه حمل‌ونقل چندوجهی و تبادل دیجیتال اطلاعات و اسناد حمل را از محورهای اصلی همکاری برشمرد.

وی همچنین بر ضرورت تمرکز فعالیت‌های زیرکمیته بر موضوعات کلان و مشترک تأکید کرد و گفت مسائل صرفاً دوجانبه باید از طریق سازوکارهای مستقیم میان کشورها پیگیری شود.

پروژه‌های ریلی رشت ـ آستارا و چابهار ـ زاهدان در کانون همکاری‌ها

در بخش حمل‌ونقل ریلی، آخرین وضعیت پروژه‌های رشت ـ آستارا و چابهار ـ زاهدان و نقش آنها در تکمیل پیوندهای کریدوری منطقه بررسی شد. توسعه حمل‌ونقل ریلی، افزایش ظرفیت جابه‌جایی بار و استفاده از حمل ترکیبی ریلی ـ دریایی نیز از دیگر محورهای گفت‌وگوهای دو طرف بود.

در بخش دریایی و حمل‌ونقل چندوجهی، جایگاه کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب و ظرفیت بنادر ایران برای اتصال کشورهای عضو اتحادیه به آب‌های آزاد مورد تأکید قرار گرفت. ظرفیت‌های همکاری در حوزه حمل‌ونقل هوایی نیز در این نشست مطرح شد.

شرایط تردد ناوگان و رانندگان، رویه‌های مرزی، مابه‌التفاوت قیمت سوخت ناوگان خارجی و امنیت محموله‌ها از موضوعات بررسی‌شده در بخش حمل‌ونقل جاده‌ای بود. طرف ایرانی درباره مابه‌التفاوت قیمت سوخت توضیح داد که این موضوع ناشی از ساختار یارانه‌ای قیمت سوخت در ایران است و ماهیت مالیاتی ندارد.

همچنین راهکارهای کاهش توقف ناوگان در مرزها، استفاده از سامانه‌های نوبت‌دهی و تقویت سازوکارهای کنترل و رهگیری محموله‌ها بررسی شد. امکان استفاده از روش‌های مطمئن‌تر برای پلمب محموله‌ها در مبدأ، به‌ویژه برای کالاهای حساس و فسادپذیر، نیز در دستور کار گفت‌وگوها قرار داشت.

تبادل دیجیتال اطلاعات و اسناد حمل، استفاده از سامانه‌های هوشمند، افزایش قابلیت رهگیری محموله‌ها و تسهیل فرایندهای مرزی از دیگر محورهای مشترک ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا بود. نمایندگان اتحادیه اقتصادی اوراسیا ضمن استقبال از توسعه همکاری با ایران، مسائل مطرح‌شده از سوی کشورهای عضو را تشریح کردند و بر ادامه رایزنی‌های فنی برای تسهیل فعالیت ناوگان و توسعه ارتباطات حمل‌ونقلی تأکید کردند.

دو طرف همچنین بر استفاده از ظرفیت‌های موجود و پرهیز از ایجاد سازوکارهای موازی تأکید کردند.

تداوم حمل ریلی کالا از چین به ایران از مسیر قزاقستان

در همین ارتباط پیمان سنندجی رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران، با اشاره به تداوم حمل‌ونقل ریلی کالا از چین به ایران اظهار کرد: قطارهای باری پس از حرکت از چین، از مسیر قزاقستان و ترکمنستان عبور می‌کنند و از مرزهای ایران، از جمله اینچه‌برون، وارد کشور می‌شوند.

وی با بیان اینکه طی شدن این مسیر بین 21 تا 30 روز زمان می‌برد، ادامه داد: با توجه به تعطیلات یک‌هفته‌ای چین، عملیات حمل‌ونقل متوقف شده بود، اما از 14 اکتبر (چهارشنبه 22 مهر 1405) از سر گرفته می‌شود. تاکنون مشکلی در این زمینه نداشته‌ایم و جابه‌جایی کالا در حال انجام است.

سنندجی با یادآوری اینکه تقریباً روزانه یک رام قطار شامل 54 کانتینر 40 فوتی در این مسیر تردد می‌کند، تأکید کرد: حمل‌ونقل زمینی کشور فعال است و امکان جابه‌جایی کالا از این مسیر وجود دارد. در بخش دریایی نیز می‌توان کالا را از چین به ایران منتقل کرد، هرچند این روش زمان طولانی‌تر و هزینه بیشتری دارد؛ در این زمینه نیز برنامه‌ریزی‌هایی در حال انجام است.

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران با تأکید بر اهمیت حمل‌ونقل هوایی برای انتقال برخی کالاهای ضروری تصریح کرد: تحریم‌ها در این بخش اهمیت زیادی دارند، اما بخشی از کالاهای دارویی و اقلام مورد نیاز مردم از طریق هوایی جابه‌جا می‌شوند. برای این بخش نیز راهکارهایی پیش‌بینی شده و انتقال کالا از مسیرهای هوایی دیگر در حال انجام است.

وی گفت: با وجود تداوم جابه‌جایی کالا از مسیرهای جایگزین، حمل‌ونقل هوایی برای واردات مستقیم برخی کالاها اهمیت ویژه‌ای دارد و امیدواریم برای این موضوع نیز راهکار مناسبی اندیشیده شود تا امکان استفاده از این مسیر فراهم باشد.