عربستان برای دور زدن تنگه هرمز به‌دنبال ذخیره‌سازی نفت در سنگاپور است

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، عربستان سعودی در واکنش به افزایش تهدیدهای امنیتی علیه زیرساخت‌های انرژی و احتمال اختلال در مسیرهای صادراتی منطقه، به‌دنبال گسترش ذخایر راهبردی نفت خود در خارج از خاورمیانه و توسعه مسیرهای جایگزین انتقال نفت است؛ اقدامی که می‌تواند وابستگی این کشور به تنگه هرمز را کاهش دهد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره برنامه‌های آرامکو، شرکت ملی نفت عربستان درصدد است با همکاری کشورهای دیگر، ظرفیت ذخیره‌سازی نفت خود در خارج از کشور را افزایش دهد. هدف از این سیاست، انتقال بخشی از نفت صادراتی به مراکز ذخیره‌سازی نزدیک به بازارهای مصرف و کاهش ریسک اختلال در تحویل محموله‌ها در زمان بحران است.

در همین چارچوب، عربستان در 26 اکتبر توافقی را برای ذخیره‌سازی نفت خام در تأسیسات زیرزمینی جورونگ سنگاپور دنبال کرد که اجرای آن از نیمه دوم سال 2027 پیش‌بینی شده است. ظرفیت این تأسیسات برای ذخیره هیدروکربن‌های مایع، از جمله نفت خام و میعانات، حدود 1.47 میلیون مترمکعب اعلام شده است.

این رویکرد نشان‌دهنده تغییر در شیوه مدیریت عرضه نفت عربستان است؛ به‌گونه‌ای که ریاض به‌جای اتکای صرف به تولید داخلی و ارسال نفت هنگام نیاز مشتریان، می‌کوشد بخشی از ذخایر خود را از پیش در نزدیکی بازارهای مصرف مستقر کند.

افزایش ظرفیت خط لوله شرق به غرب

یکی از مهم‌ترین برنامه‌های عربستان برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، توسعه خط لوله شرق به غرب این کشور است. این خط لوله به طول تقریبی 1200 کیلومتر، نفت مناطق شرقی عربستان را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند.

بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره برنامه‌های توسعه این زیرساخت، عربستان به‌دنبال افزایش ظرفیت خط لوله به 10 میلیون بشکه در روز طی دو تا سه سال آینده است. تحقق این هدف می‌تواند امکان انتقال حجم بیشتری از نفت به دریای سرخ را فراهم کند و بخشی از صادرات این کشور را از مسیرهای دریایی متکی به تنگه هرمز دور نگه دارد.

با این حال، ظرفیت اسمی خط لوله به‌تنهایی به معنای صادرات واقعی در همین سطح نیست و توان پایانه‌های صادراتی، شرایط عملیاتی و امنیت مسیر نیز در میزان انتقال نفت مؤثر خواهد بود.

کریدور هند تا اروپا در برنامه کاهش ریسک

توسعه مسیرهای جایگزین به خطوط لوله محدود نیست و کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا نیز در محاسبات منطقه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. این طرح که در اجلاس گروه 20 در سال 2023 مطرح شد، با هدف تقویت ارتباطات تجاری هند، خاورمیانه و اروپا از طریق ترکیبی از حمل‌ونقل دریایی و زمینی طراحی شده است.

در این مسیر، کالاها از بنادر غربی هند به منطقه منتقل می‌شوند و سپس از طریق شبکه‌های زمینی در شبه‌جزیره عربستان و اردن به بندر حیفا می‌رسند تا از آنجا به اروپا ارسال شوند. استفاده از بنادر عمان نیز در برخی طرح‌های جایگزین برای کاهش وابستگی به عبور از تنگه هرمز مطرح شده است.

البته بهره‌برداری گسترده از این کریدور به تکمیل زیرساخت‌های ریلی و بندری، سرمایه‌گذاری و هماهنگی میان کشورهای مسیر وابسته است و نمی‌توان آن را جایگزینی فوری برای مسیرهای موجود دانست.

تردیدها درباره کارآمدی سامانه‌های دفاعی

بازنگری در راهبرد امنیت انرژی عربستان در شرایطی انجام می‌شود که حملات به زیرساخت‌های نفتی منطقه، آسیب‌پذیری تأسیسات حیاتی را آشکار کرده است. حملات سپتامبر 2019 به تأسیسات بقیق و خریص عربستان، بخش بزرگی از ظرفیت تولید نفت این کشور را به‌طور موقت از مدار خارج کرد و موجب افزایش شدید قیمت جهانی نفت شد.

این تجربه نشان داد که حتی برخورداری از سامانه‌های دفاعی پیشرفته نیز نمی‌تواند احتمال اختلال در زیرساخت‌های انرژی را به‌طور کامل از بین ببرد. از این رو، توسعه مسیرهای جایگزین و ذخیره‌سازی نفت در خارج از منطقه می‌تواند به‌عنوان مکمل اقدامات دفاعی، ریسک اقتصادی ناشی از حملات احتمالی را کاهش دهد.

عربستان همچنین در حال گسترش روابط خود با شرکای منطقه‌ای است. همکاری‌های دفاعی با کشورهایی مانند ترکیه و پاکستان در همین چارچوب مورد توجه قرار گرفته است؛ هرچند میزان اثربخشی عملی این همکاری‌ها به سازوکارهای اجرایی و سطح هماهنگی اعضا بستگی دارد.

رقابت آمریکا و چین بر سر نفوذ منطقه‌ای

تغییر راهبرد عربستان می‌تواند بر موازنه روابط قدرت‌های بزرگ در خلیج فارس نیز اثر بگذارد. چین یکی از بازیگران مهم تجارت جهانی انرژی و از شرکای اقتصادی کشورهای منطقه است و گسترش همکاری‌های اقتصادی با پکن می‌تواند گزینه‌های بیشتری در اختیار ریاض قرار دهد.

با این حال، افزایش نقش اقتصادی چین لزوماً به معنای جایگزینی کامل آمریکا در حوزه امنیت منطقه‌ای نیست. عربستان همچنان روابط دفاعی گسترده‌ای با واشنگتن دارد، اما تحولات اخیر می‌تواند انگیزه این کشور برای کاهش وابستگی انحصاری به یک شریک امنیتی را افزایش دهد.

در مجموع، راهبرد جدید عربستان نشان می‌دهد که امنیت انرژی دیگر تنها به میزان تولید نفت وابسته نیست؛ بلکه توانایی انتقال مستمر محموله‌ها، دسترسی به مسیرهای جایگزین و کاهش آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های منطقه‌ای نیز به عوامل تعیین‌کننده در حفظ درآمدهای نفتی تبدیل شده‌اند.