یادداشت | بورس در محاصره سه ریسک‌

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بازار سرمایه در معاملات دیروز(یکشنبه)، یکی از روزهای منفی خود را پشت سر گذاشت؛ به‌طوری‌که شاخص کل بورس تهران با افت 2.36 درصدی، به سطح 7 میلیون و 654 هزار واحد رسید و کانال 7 میلیون و 700 هزار واحدی را از دست داد. این عقب‌نشینی، شاخص کل را به پایین‌ترین سطح خود از هفتم مهرماه رساند.

همچنین بررسی معاملات روز گذشته نشان می‌دهد افت بورس تنها به کاهش قیمت چند نماد بزرگ یا رفتار هیجانی معامله‌گران معطوف نبود، و مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، رفتاری و سیاسی در شکل‌گیری شرایط فعلی نقش دارند که در کنار یکدیگر، انگیزه خرید را کاهش داده و سرمایه‌گذاران را به سمت نقد کردن دارایی‌های خود سوق داده‌اند.

در این زمینه، نخستین نشانه از عمق نگرانی در بازار، به گستردگی نمادهای منفی بازمی‌گردد؛ جایی که در پایان معاملات، حدود 73 درصد نمادها در محدوده منفی قرار داشتند و شاخص هم‌وزن نیز با افت 1.4 درصدی به محدوده 2 میلیون و 165 هزار واحد رسید. همزمان شاخص کل فرابورس نیز 1.39 درصد کاهش یافت. این ارقام نشان می‌دهد فشار عرضه محدود به چند شرکت بزرگ نبوده و بخش قابل توجهی از بازار را درگیر کرده است.

در این میان، خروج حدود 7 هزار و 900 میلیارد تومان پول حقیقی از بازار سهام، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تضعیف اعتماد سرمایه‌گذاران است. هرچند ارزش معاملات خرد در محدوده 33 هزار میلیارد تومان قرار داشت، اما حجم بالای خروج سرمایه نشان می‌دهد نقدشوندگی بازار لزوماً به معنای وجود تقاضای موثر نیست.

از منظر رفتاری، بخشی از فشار فروش را می‌توان با تمایل سرمایه‌گذاران به شناسایی سود توضیح داد؛ سهامدارانی که در ماه‌های گذشته از رشد قیمت برخی نمادها منتفع شده‌اند، ممکن است در شرایط افزایش نااطمینانی، ترجیح دهند سود تحقق‌نیافته خود را به وجه نقد تبدیل کنند. این رفتار به‌ویژه زمانی تشدید می‌شود که سرمایه‌گذار نسبت به آینده بازار اطمینان کافی نداشته باشد. در چنین شرایطی، حتی شرکت‌هایی که از منظر بنیادی وضعیت مناسبی دارند نیز ممکن است با افزایش عرضه مواجه شوند.

در این میان نکته قابل توجه، نقش نمادهای بزرگ در افت شاخص کل است؛ به طوری که در معاملات یکشنبه، کاهش قیمت سهام ملی صنایع مس ایران و صنایع پتروشیمی خلیج فارس در مجموع حدود 59 هزار واحد از ارتفاع شاخص کل کاست. این اتفاق بار دیگر اهمیت وزن شرکت‌های بزرگ در محاسبه شاخص کل را نشان داد. از سوی دیگر، نقدشوندگی بالاتر این شرکت‌ها باعث می‌شود مدیران صندوق‌ها و سرمایه‌گذاران بزرگ در زمان نیاز به تأمین نقدینگی، بیشتر به سراغ فروش سهام آنها بروند.

عامل دوم، ابهامات مربوط به صنعت پالایشگاهی است. تغییر مبانی محاسبه قیمت خوراک و فرآورده‌های نفتی و اجرای ضوابط مربوط به شرایط اضطرار، پیش‌بینی سودآوری پالایشگاه‌ها را با دشواری مواجه کرده است. به باور کارشناسان در این صنعت، صرف اطلاع از قیمت جهانی نفت برای برآورد سود کافی نیست؛ چرا که نرخ خرید خوراک، قیمت فروش فرآورده‌ها، کیفیت محصولات و دستورالعمل‌های ابلاغی همگی بر حاشیه سود شرکت‌ها اثرگذارند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که مبنای محاسبه قیمت‌ها از ابتدای مهرماه تغییر کرده است. بنابراین، نمی‌توان عملکرد دوره‌های گذشته را بدون تعدیل مفروضات به ماه‌های بعد تعمیم داد. تا زمانی که جزئیات اجرایی و صورت‌حساب‌های قطعی روشن نشود، بخشی از ابهام در ارزش‌گذاری شرکت‌های پالایشی باقی خواهد ماند.

در کنار این عوامل، ریسک‌های سیاسی و نگرانی از احتمال تشدید تنش‌های نظامی نیز بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر گذاشته است. این ریسک تنها از مسیر کاهش احتمالی تولید و صادرات شرکت‌ها عمل نمی‌کند؛ بلکه با افزایش نرخ بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاران، می‌تواند ارزش‌گذاری سهام را نیز تحت فشار قرار دهد. به بیان دیگر، حتی پیش از آنکه آثار یک رویداد سیاسی در صورت‌های مالی شرکت‌ها منعکس شود، انتظارات بازار ممکن است به کاهش قیمت سهام منجر شود.

با این حال، خروج پول از بازار سهام را شاید نباید به معنای انتقال کامل سرمایه‌ها به سایر بازارها تلق کرد؛ چرا که ورود حدود 4 هزار میلیارد تومان پول حقیقی به صندوق‌های درآمد ثابت در روز گذشته نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران به دنبال کاهش ریسک و حفظ نقدینگی هستند؛ رفتاری که می‌تواند موقتی باشد و با تغییر شرایط بازار، به بازگشت منابع به سهام منجر شود.

در مجموع، بازگشت بورس به مسیر تعادل بیش از هر چیز به کاهش نااطمینانی و تقویت تقاضای واقعی وابسته است؛ جایی که کاهش مستمر خروج پول حقیقی، جمع شدن صف‌های فروش و افزایش تعداد نمادهای مثبت در صنایع مختلف، می‌تواند نشانه‌هایی از بهبود شرایط باشد. در مقابل، اتکا به رشد مقطعی چند نماد شاخص‌ساز برای اعلام پایان روند نزولی، نمی‌تواند تصویر دقیقی از وضعیت بازار ارائه دهد.

در مجموع بورس برای عبور از شرایط فعلی، به چیزی فراتر از اصلاح قیمت‌ها نیاز دارد؛ و شفافیت در سیاست‌گذاری، قابلیت پیش‌بینی سود شرکت‌ها و بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران، سه عاملی هستند که می‌توانند زمینه شکل‌گیری تقاضای پایدار و احیای رونق معاملات را فراهم کنند.