گسترش بحران بورس ترکیه؛ از مدیران بازار سرمایه تا مقام سیاسی

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، تحقیقات قضایی درباره بحران صندوق‌های سرمایه‌گذاری ترکیه در هفته‌های اخیر از مدیران شرکت‌های مالی و فعالان بازار فراتر رفته و نام برخی چهره‌های شناخته‌شده اقتصادی و سیاسی را نیز در بر گرفته است. با این حال، کارشناسان معتقدند در بررسی این پرونده باید میان اشخاصی که صرفا نامشان در گزارش‌ها آمده، افرادی که تحت تحقیق قرار گرفته‌اند، بازداشت‌شدگان و کسانی که با اتهام رسمی روبه‌رو شده‌اند، تفاوت قائل شد، و هیچ‌یک از این وضعیت‌ها به معنای اثبات جرم نیست.

یکی از مهم‌ترین تحولات پرونده در 31 اکتبر 2026 رخ داد؛ زمانی که کورکماز انس ارگون (Korkmaz Enes Ergun)، مدیرکل بورس استانبول، در چارچوب تحقیقات دادستانی استانبول بازداشت شد. رویترز به نقل از خبرگزاری دولتی آناتولی گزارش داد اتهام‌های مطرح‌شده علیه او شامل دریافت رشوه و عضویت در سازمانی با هدف ارتکاب جرم است. ضمن این که در گزارش‌های اولیه، جزئیات کامل ادله و پاسخ دفاعی او منتشر نشده بود. بنابراین، بازداشت او را باید در چارچوب روند قضایی و نه به‌عنوان حکم محکومیت ارزیابی کرد.

تحول مهم دیگر، بازداشت فاطمه بتول سایان کایا (Fatma Betül Sayan Kaya)، وزیر سابق خانواده و خدمات اجتماعی ترکیه بود. رویترز در 6 نوامبر به نقل از آناتولی گزارش داد دادگاه او را در چارچوب تحقیقات مربوط به بحران صندوق‌ها بازداشت کرده است. اتهام‌های اعلام‌شده شامل نقض قانون بازار سرمایه و عضویت در سازمانی با هدف ارتکاب جرم عنوان شده است. کایا پیش‌تر در سپتامبر از سمت معاونت حزب عدالت و توسعه کناره‌گیری کرده بود و سپس از این حزب جدا شد.

بخش دیگری از پرونده به معاملات سهام و سودهای ادعایی مربوط به کایا و همسرش بازمی‌گردد. براساس گزارش رویترز، یک سیاستمدار مخالف دولت مدعی شده بود که این زوج با سرمایه‌گذاری حدود 163 میلیون لیر، در معاملات مرتبط با سهام شرکت‌هایی از جمله Özata Denizcilik به سودی در حدود 2.17 میلیارد لیر رسیده‌اند. این ارقام در گزارش رسانه‌ای به‌عنوان ادعای مطرح‌شده از سوی مخالفان سیاسی نقل شده‌اند؛ بنابراین نباید بدون اسناد مالی و قضایی مستقل به‌عنوان واقعیت اثبات‌شده یا سود قطعی قلمداد شوند. رویترز همچنین گزارش داد همسر کایا پس از بازجویی آزاد شده، اما با محدودیت خروج از کشور مواجه شده است.

در بخش دیگری از تحقیقات، نام مدیران و فعالان مرتبط با شرکت‌های مدیریت پرتفوی و معاملات سهام مطرح شده است. SPK در پرونده معاملات سهام Özata Denizcilik از شکایت کیفری علیه 11 نفر خبر داد و برای برخی اشخاص و دو شرکت مرتبط با Tera محدودیت معاملاتی اعمال کرد. در فهرست اعلام‌شده از سوی نهاد ناظر، نام‌هایی از جمله Emre Tezmen نیز دیده می‌شود. این اقدام، از منظر حقوقی، بیانگر تشخیص اولیه نهاد ناظر درباره وجود ظن تخلف و ارجاع موضوع به مرجع قضایی است؛ نه اثبات نهایی اتهام.

این در شرایطی است که دامنه تحقیقات در پایان اکتبر و اوایل نوامبر گسترش یافت. یورونیوز در 3 نوامبر به نقل از وزیر دادگستری ترکیه گزارش داد که مقام‌های قضایی از کشف آنچه «شبکه گسترده مجرمانه» توصیف شده، سخن گفته‌اند. این رسانه همچنین گزارش کرد که مدیرکل بورس استانبول پس از بازداشت به اتهام‌های مرتبط با دریافت رشوه و عضویت در سازمان مجرمانه با قرار بازداشت قضایی مواجه شده است. در 6 نوامبر نیز آسوشیتدپرس به نقل از وزیر دادگستری اعلام کرد بیش از 430 نفر در ارتباط با ظن دستکاری بازار و معاملات مبتنی بر اطلاعات نهانی تحت تحقیق قرار گرفته‌اند و 112 نفر بازداشت شده‌اند. این ارقام، آمار اعلام‌شده از سوی مقام‌های ترکیه است و باید با همین انتساب منتشر شود.

اهمیت این پرونده از آن جهت است که نام اشخاصی از سطوح مختلف بازار سرمایه و سیاست در آن مطرح شده است. اگر اتهام‌ها در دادگاه اثبات شوند، موضوع می‌تواند به بررسی سازوکارهای نظارتی، تعارض منافع و دسترسی برابر به اطلاعات در بازار سرمایه ترکیه منجر شود. اما تا پیش از صدور احکام قطعی، اصل برائت باید رعایت شود و نسبت‌دادن عنوان‌هایی مانند «متخلف» یا «مجرم» به اشخاص، بدون حکم قضایی، از نظر حرفه‌ای و حقوقی نادرست است.