نیویورک‌تایمز: تا صبح روز پنجشنبه، ایران و آمریکا در حال بررسی پیشنهادها بودند/ میانجی‌گری قطر تا حدودی موفقیت‌آمیز بوده است

روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارشی نوشت: ایران در حال بررسی مجموعه‌ای از پیشنهادهاست که میانجی‌ها ارائه کرده‌اند و می‌تواند آینده برنامه هسته‌ای این کشور را شکل دهد. این موضوع را پنج مقام که در جریان مذاکرات قرار گرفته‌اند اعلام کرده‌اند؛ تحولی که می‌تواند به معنای پیشرفتی مهم در تلاش‌های دیپلماتیک متوقف‌شده برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا باشد.

به گفته این مقام‌ها، تمایل ایران به ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای، پس از هفته‌ها پافشاری بر مواضع خود و خودداری از هرگونه عقب‌نشینی، نشان می‌دهد تلاش‌های اخیر میانجی‌گری به رهبری قطر برای جلوگیری از بازگشت جنگی تمام‌عیار تا حدودی موفقیت‌آمیز بوده است.

این مقام‌ها از شروط و مفاد مورد بررسی به‌عنوان «پیشنهادهای مشخص» یاد کردند، اما جزئیات بیشتری در این‌باره ارائه ندادند.

وزارت امور خارجه ایران بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد. پنج مقام مورد اشاره، از جمله یک مقام آمریکایی و دو مقام ایرانی، به شرط ناشناس ماندن درباره جزئیات حساس مذاکرات صحبت کردند.

به گفته این مقام‌ها، قطر طی هفته گذشته تلاش‌های دیپلماتیک گسترده‌ای را با ایران هدایت کرده است. این کشور در دو دور مذاکرات در تهران مشارکت داشته و میزبان دور سوم مذاکرات در دوحه بوده است. دو نفر از این مقام‌ها گفتند قطری‌ها همچنین اخیراً در ارمنستان با مقام‌های ایرانی گفت‌وگو کرده‌اند.

به گفته سه نفر از این مقام‌ها،جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به یکی از حامیان اصلی تلاش‌های تحت رهبری قطر برای جلوگیری از تشدید نظامی تنش‌ها تبدیل شده است. او همچنین ظاهراً تلاش کرده با مقصر دانستن جنگ در شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای این هفته، خود را از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، متمایز کند.

ماه گذشته، ونس نامه‌ای به محسن رضایی فرستاد و در آن پیشنهاد برگزاری مذاکرات مستقیم صلح را مطرح کرد؛ مذاکراتی که برنامه هسته‌ای ایران را نیز دربر می‌گرفت.

رضایی گفته بود این نامه نشان می‌دهد لحن آمریکا در قبال ایران تغییر کرده است؛ موضوعی که او آن را نشانه‌ای از «قدرت و پیروزی ملت ایران» توصیف کرد.

پیش از آنکه آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه به ایران حمله کنند، ونس در حلقه نزدیکان ترامپ از جمله چهره‌هایی بود که بیشترین مخالفت را با آغاز یک جنگ تمام‌عیار داشت. او در آن زمان به ترامپ هشدار داده بود که چنین درگیری‌ای می‌تواند به آشفتگی منطقه‌ای و شمار نامعلومی از تلفات انسانی منجر شود.

ونس روز دوشنبه گفت که در تعامل با ایرانی‌ها پیشرفت‌هایی حاصل شده است، اما خاطرنشان کرد که ترامپ هم گزینه‌های «نظامی» و هم گزینه‌های «غیرنظامی» در اختیار دارد.

او گفت: «رئیس‌جمهور و من هر دو نسبت به چشم‌انداز دستیابی احتمالی به یک توافق از طریق مذاکره احساس خوبی داریم.»

این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی صورت می‌گیرد که ترامپ و اسرائیل در حال بررسی انجام حمله‌ای گسترده علیه ایران بوده‌اند. ارتش‌های آمریکا و اسرائیل فهرستی از اهداف را برای حمله تهیه کرده‌اند که زیرساخت‌های انرژی و دیگر مراکز حیاتی اقتصاد ایران را نیز شامل می‌شود.

برنامه هسته‌ای ایران، که ترامپ می‌گوید تلاشی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای است، در حالی که حکومت ایران تأکید دارد این برنامه اهدافی صلح‌آمیز دارد، یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به راه‌حلی بلندمدت برای پایان دادن به جنگ بوده است.

در ماه ژوئن، ایران و آمریکا بر سر آتش‌بس توافق کردند. قرار بود این توافق زمینه را برای مذاکرات درباره مسئله هسته‌ای فراهم کند و به بازگشایی تنگه هرمز منجر شود؛ آبراه حیاتی انتقال نفت و گاز که ایران در اوایل جنگ عملاً آن را بسته بود.

اما این توافق فروپاشید و در پی آن، چندین ماه درگیری‌های پراکنده ادامه یافت تا اینکه جنگ به بن‌بستی پرتنش رسید.

ایران و آمریکا در هفته‌های اخیر هر دو از ادبیاتی هرچه تهاجمی‌تر استفاده کرده‌اند؛ مسئله‌ای که میانجی‌های قطری را به تلاش برای دستیابی به توافقی در آخرین فرصت میان دو کشور سوق داده است.

محسن رضایی، رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران، روز شنبه در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد که ایران تا زمانی که آمریکا مطالبات این کشور را نپذیرد، درباره موضوع هسته‌ای مذاکره نخواهد کرد.

این مطالبات شامل آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، لغو تحریم‌های نفتی علیه این کشور و پایان دادن به محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا است.

با این حال، به گفته دو مقام ایرانی و مقام آمریکایی، رضایی در محافل خصوصی آمادگی بیشتری برای گفت‌وگو درباره مسئله هسته‌ای از خود نشان داده است.

او در کنار مقام‌های ارشد ایرانی، از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، با قطری‌ها در حال مذاکره بوده است.

آینده ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران یکی از مهم‌ترین موضوعات اختلافی در مذاکرات بوده است.

ترامپ گفته است ایران باید این ذخایر را واگذار کند؛ ذخایری که او از آن‌ها با عنوان «غبار هسته‌ای» یاد کرده است.

مقام‌های ایرانی قاطعانه تأکید کرده‌اند که اورانیوم را به خارج از کشور منتقل نخواهند کرد. ایران در دورهای قبلی مذاکرات، رقیق‌سازی این ذخایر در داخل خاک خود و تحت نظارت بازرسان بین‌المللی را مطرح کرده بود.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نهاد ناظر هسته‌ای سازمان ملل متحد، در گزارشی که امسال منتشر شد، برآورد کرد که ایران تا ژوئن ۲۰۲۵ حدود ۴۴۰ کیلوگرم، معادل تقریباً ۹۷۰ پوند، اورانیوم با غنای بالا در اختیار داشته است.

کارشناسان می‌گویند از این میزان اورانیوم می‌توان برای تولید تعداد محدودی بمب هسته‌ای استفاده کرد.

دو نفر از این مقام‌ها گفتند که تا صبح روز پنجشنبه، ایران و آمریکا در حال بررسی تازه‌ترین پیشنهادهای میانجی‌ها برای برطرف کردن اختلافات باقی‌مانده بودند.

ترامپ بارها میان تهدیدهای تهاجمی برای بازگشت به جنگی تمام‌عیار و اعلام تمایل به دادن فرصت به دیپلماسی موضع خود را تغییر داده است.

او روز چهارشنبه گفت اظهارات ونس مبنی بر اینکه جنگ با ایران عامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای بوده، «تا حد زیادی درست» است؛ با این حال، از تصمیم خود برای حمله به ایران نیز دفاع کرد.

قیمت نفت پس از اعلام نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای به‌شدت کاهش یافت؛ زیرا برخی ناظران معتقد بودند نتایج انتخابات می‌تواند ترامپ را به پایان دادن به جنگ ترغیب کند.

مقامات ایران هشدار داده‌اند که در صورت حمله مجدد به این کشور، نیروهای ایرانی دامنه اهداف خود را گسترش خواهند داد.

همچنین مقام‌های ارشد ایرانی در حال بررسی این موضوع هستند که آیا ایران باید از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) خارج شود یا خیر؛ پیمانی که توسعه سلاح هسته‌ای را ممنوع می‌کند.

مقام‌های کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نگرانی فزاینده‌ای نسبت به این موضوع ابراز کرده‌اند که حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران می‌تواند به حملات تلافی‌جویانه و ویرانگر علیه کشورهای خودشان منجر شود و اقتصادهایی را که از پیش آسیب دیده‌اند، بیش از پیش تحت فشار قرار دهد.

انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، در کنفرانس امنیتی «گفت‌وگوی منامه» در بحرین طی آخر هفته گذشته گفت: «از نگاه امارات متحده عربی و همچنین کشورهای حوزه خلیج فارس، واقعاً نمی‌خواهیم شاهد دور دیگری از رویارویی در منطقه باشیم. ما خواهان یک راه‌حل دیپلماتیک و سیاسی برای این بحران طولانی‌مدت هستیم.»