ششمین روز کاهش دلار

 دلار در معاملات نقدی روز سه‌شنبه در محدوده ۲۶۱هزار و ۸۰۰ تا ۲۶۲هزار تومان آغاز به کار کرد و در ادامه معاملات تا سطح ۲۶۲هزار و ۸۰۰تومان افزایش یافت. با این حال، آخرین معاملات دلاری روز سه‌شنبه در قیمت ۲۶۲هزار و ۲۰۰تومان انجام شد. به این ترتیب، قیمت اسکناس آمریکایی نسبت به ‌روز دوشنبه هزار و ۶۰۰تومان، معادل ۰.۶درصد، کاهش یافت و به پایین‌ترین سطح خود از ۲۷مهرماه رسید.

بررسی تغییرات روزانه دلار از ابتدای آبان‌ماه نشان می‌دهد که نوسانات این ارز در این دوره عمدتا محدود بوده است. در نزدیک به ۲۰ روز معاملاتی گذشته، تغییر قیمت دلار نسبت به ‌روز قبل کمتر از یک‌درصد ثبت شده و تنها در یک روز این الگو نقض شده است. آن روز، ۱۳آبان‌ماه بود؛ یک روز پس از ثبت رکورد تاریخی جدید دلار در محدوده ۲۷۴هزار تومان. در معاملات روز ۱۳ آبان، قیمت دلار حدود ۲درصد از اوج جدید تاریخی خود عقب‌نشینی کرد و وارد مسیر اصلاحی شد. این تغییر مسیر همزمان با مشخص شدن نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و پیروزی حزب دموکرات در رقابت‌های کنگره رخ داد. طی این شش روز، قیمت دلار حدود ۴ درصد از اوج جدید تاریخی فاصله گرفته است.

افت بیش از یک‌درصدی قیمت طلا و سکه

در معاملات روز سه‌شنبه، قیمت قطعات مختلف سکه طلا برخلاف کاهش محدود دلار، افت‌هایی بیش از یک‌درصد را تجربه کرد. سکه طرح جدید با کاهش ۴‌میلیون و ۹۰۰هزارتومانی، معادل ۱.۹درصد، نسبت به ‌روز دوشنبه، در قیمت ۲۵۳‌میلیون و ۹۰۰هزار تومان معامله شد. نیم‌سکه نیز با افت یک‌میلیون و ۸۰۰هزارتومانی، معادل ۱.۳درصد، به ۱۳۳‌میلیون و ۳۰۰هزار تومان رسید. قیمت ربع‌سکه هم با کاهش ۹۰۰هزارتومانی، معادل ۱.۲درصد، در سطح ۷۱‌میلیون و ۷۰۰هزار تومان قرار گرفت.

قیمت هر سه قطعه سکه در معاملات روز سه‌شنبه به پایین‌ترین سطح خود از هفتم مهرماه تاکنون رسید. هفتم مهرماه نخستین روزی بود که دلار در معاملات بازار آزاد وارد کانال ۲۵۰هزار تومان شد. همچنین هر گرم طلای ۱۸عیار در روز گذشته با کاهش ۴۳۲هزارتومانی، معادل ۱.۷درصد، به حدود ۲۵‌میلیون و ۱۱۴هزار تومان رسید. این نرخ پایین‌ترین سطح ثبت‌شده برای طلای ۱۸عیار از ۲۱مهرماه تاکنون بود. در ۲۱مهرماه، قیمت دلار تحت‌تاثیر اقدامات بازارساز ارزی کاهش یافته و در محدوده ۲۵۵هزار تومان قرار گرفته بود.

اقدامات بانک مرکزی برای تقویت ثبات اقتصادی با جدیت ادامه دارد

بررسی روند بازار ارز در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که در دوره‌هایی که احتیاط معامله‌گران افزایش می‌یابد، ظرفیت سیاستگذار برای اثرگذاری بر روند قیمت‌ها و جلوگیری از نوسانات شدید بیشتر می‌شود. در چنین شرایطی، مداخلات بازارساز می‌تواند با هزینه کمتری دامنه نوسانات را محدود کند؛ هرچند این موضوع لزوما به معنای تغییر پایدار انتظارات بازار نیست. در همین راستا، روز گذشته رئیس کل بانک مرکزی از تداوم اقدامات هماهنگ این نهاد برای تقویت ثبات اقتصادی خبر داد. عبدالناصر همتی در سخنانی که در سایت بانک مرکزی منتشر شد، اعلام کرد: «ثبات اقتصادی و کنترل تورم نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ و مستمر است. در هفته‌های اخیر، برنامه‌هایی در حوزه‌های ارزی، پولی و نظارتی دنبال کرده‌ایم که هدف مشترک آنها کاهش نااطمینانی، مدیریت انتظارات تورمی و کمک به ثبات بازارها، به‌ویژه بازار ارز، بوده است.»

بر اساس گزارش بانک مرکزی، همتی با تاکید بر اینکه تحولات نرخ ارز را نمی‌توان جدا از شرایط عمومی اقتصاد و روند قیمت‌ها تحلیل کرد، گفت: مدیریت تامین و عرضه ارز، کنترل رشد نقدینگی، تقویت انضباط پولی و نظارت موثر بر شبکه بانکی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شوند. به گفته او، پیگیری این سیاست‌ها می‌تواند به کاهش نوسانات ارزی و مهار فشارهای تورمی کمک کند. رئیس کل بانک مرکزی همچنین با اشاره به عقب‌نشینی نرخ ارز از سطوح بالای روزهای گذشته تاکید کرد که آنچه برای این نهاد اهمیت دارد، صرفا نوسانات کوتاه‌مدت قیمت‌ها نیست، بلکه تقویت ثبات اقتصادی و جلوگیری از شکل‌گیری موج‌های جدید بی‌ثباتی است. او اعلام کرد اقدامات آغازشده در حوزه‌های ارزی، پولی و نظارتی متناسب با شرایط اقتصادی و تحولات بازار با جدیت ادامه خواهد یافت.

سیگنال نرخ بهره و ناترازی بانکی

در کنار سیاست‌های ارزی، تحولات بازار پول نیز می‌تواند در توضیح تغییرات اخیر بازار ارز اهمیت داشته باشد. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی بانک مرکزی، نرخ بازار بین‌بانکی در هفته منتهی به ۱۴ آبان‌ماه از ۲۴درصد به ۳۳.۹۲درصد افزایش یافته است. به نظر می‌رسد افزایش نرخ رسمی تامین مالی در بازار پول، در کنار سایر اقدامات سیاستگذار، یکی از عواملی باشد که بر کاهش فشار تقاضا در بازار ارز و طلا اثر گذاشته است.

نرخ بهره بین‌بانکی از جمله قیمت‌های مهم در اقتصاد است که می‌تواند وضعیت عرضه و تقاضای منابع مالی و میزان فشار نقدینگی در شبکه بانکی را منعکس کند. با این حال، تثبیت دستوری نرخ‌های رسمی در سقف ۲۴درصد، بدون هماهنگی با شرایط عرضه و تقاضای جریان نقدینگی در بازار پول، می‌تواند از قدرت سیگنال‌دهی این متغیر بکاهد. در چنین شرایطی، افزایش نیاز بانک‌ها به منابع مالی لزوما در نرخ‌های رسمی منعکس نمی‌شود و فشار حاصل از ناترازی در بازار بین‌بانکی ادامه می‌یابد. این در حالی است که رشد ناترازی شبکه بانکی یکی از چالش‌های مهم سیاستگذار برای کنترل تورم به شمار می‌رود. بررسی‌ها نشان می‌دهد فشار ناشی از ناترازی در بازار پول را نمی‌توان برای مدت طولانی در محدوده همین بازار محصور کرد؛ زیرا در صورت تداوم، بخشی از این فشار می‌تواند از مسیر رشد نقدینگی و افزایش تقاضا برای دارایی‌های جایگزین به بازار ارز و طلا منتقل شود. از این منظر، اصلاح سازوکار نرخ بهره و مدیریت ناترازی بانکی، در کنار سیاست‌های ارزی، برای ایجاد ثبات پایدار اهمیت دارد.

سایه احتیاط در بازار ارز

یکی از عوامل موثر بر محدود شدن دامنه نوسانات بازار ارز، افزایش ابهام درباره مسیر آتی تنش‌های نظامی و احتمال توافق میان ایران و آمریکاست. پس از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، به نظر می‌رسد دولت آمریکا در تصمیم‌گیری درباره مسیر مذاکرات و نحوه مواجهه با تنش‌های منطقه‌ای با محدودیت‌های انتخاباتی کمتری روبه‌رو باشد. همین موضوع می‌تواند اهمیت تحولات دیپلماتیک و نظامی پیش‌ رو را در محاسبات معامله‌گران افزایش دهد. در واقع، اکنون بیش از آنکه یک سناریوی مشخص بر انتظارات بازار مسلط باشد، ابهام درباره مسیر تحولات آینده بر رفتار معامله‌گران اثر می‌گذارد. بررسی تجربه دوره‌های گذشته نیز نشان می‌دهد که پیش از آغاز جنگ ۱۲روزه، پیش از شروع جنگ ۴۰روزه و همچنین در روز‌های منتهی به اعلام توافق ایران و آمریکا در ۲۴خردادماه سال جاری، احتیاط معامله‌گران افزایش یافته بود.

در چنین دوره‌هایی، کاهش تمایل به انجام معاملات در قیمت‌های بالاتر می‌تواند به محدود شدن دامنه نوسانات منجر شود. معاملات روز گذشته نیز نمونه‌ای از این وضعیت بود. نه‌تنها تغییر قیمت دلار نسبت به ‌روز قبل محدود بود، بلکه تمام معاملات نقدی این ارز در بازه‌ هزارتومانی انجام شد. به بیان دیگر، فاصله بالاترین و پایین‌ترین قیمت روزانه دلار حدود ۰.۴درصد بود. این وضعیت نشان می‌دهد که با وجود تداوم کاهش قیمت، دامنه نوسانات روزانه همچنان محدود است. در بازارهای جهانی نیز تحولات سیاسی و انتظارات مربوط به آینده تنش‌ها مورد توجه قرار گرفته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌تازگی از تداوم وضعیت فعلی ابراز رضایت کرد؛ اظهارنظری که از سوی بازارها به‌عنوان نشانه‌ای از کاهش احتمال تشدید فوری تنش نظامی برداشت شد. در پی این تحولات، قیمت نفت برنت به سطوح پایین‌تر از ۹۰دلار در هر بشکه رسید که پایین‌ترین سطح از اواخر اوت تاکنون محسوب می‌شود.

فشار سیاست پولی آمریکا بر طلا

درحالی‌که افت قیمت نفت و کاهش نگرانی‌ها درباره اختلال در عرضه انرژی می‌تواند از منظر کاهش فشارهای تورمی به نفع طلا باشد، معاملات روز سه‌شنبه این فلز گران‌بها تحت‌تاثیر عوامل پولی آمریکا با افت شدیدی همراه شد. روز سه‌شنبه، قیمت هر اونس طلا به کمتر از ۴هزار و ۵۰دلار رسید. انتشار داده‌های تورمی بالاتر از انتظار و اظهارات انقباضی کریستوفر والر، عضو هیات‌مدیره فدرال‌رزرو، از مهم‌ترین عوامل فشار بر قیمت طلا بودند. بر اساس داده‌های منتشرشده، تورم ماهانه آمریکا در اکتبر ۲۰۲۶ به ۰.۴درصد رسید؛ رقمی که اگرچه نسبت به رشد ۰.۶درصدی سپتامبر کاهش یافته، اما از انتظار ۰.۳درصدی بازار بیشتر بوده است. در همین حال، اظهارات والر درباره ضرورت تشدید سیاست پولی، احتمال افزایش نیم واحد درصدی نرخ بهره در نشست دسامبر فدرال‌رزرو را در کانون توجه معامله‌گران قرار داد.

والر اعلام کرد در صورتی که روند شتاب‌گیری تورم ادامه یابد، از افزایش ۰.۵واحد درصدی نرخ بهره در ماه دسامبر حمایت خواهد کرد. در مقابل، برخی بازارها حدود ۰.۲۸واحد درصد افزایش نرخ بهره را در قیمت‌ها لحاظ کرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد افزایش ۰.۲۵واحد درصدی نرخ بهره تا حد زیادی در انتظارات بازار منعکس شده و احتمال افزایش بیشتر نیز مورد توجه معامله‌گران قرار دارد.