پنجره خطرناک جنگ با ایران

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر، فقط رقابتی برای تعیین ترکیب کنگره نیست؛ این انتخابات می‌تواند بر زمان‌بندی دور تازه‌ای از رویارویی نظامی با ایران نیز اثر بگذارد. دنی سیترینوویچ، پژوهشگر مسائل ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل در گفت‌وگو با CBS معتقد است خطر تشدید درگیری‌ها ممکن است نه پیش از انتخابات، بلکه در فاصله میان اعلام نتایج و آغاز به کار کنگره جدید افزایش یابد؛ دوره‌ای که محاسبات سیاسی واشنگتن تغییر می‌کند، اما دولت دونالد ترامپ همچنان اختیار اقدام نظامی را در دست دارد.

از نگاه سیترینوویچ، مسئله اصلی صرفا احتمال آغاز جنگی تازه نیست، بلکه بی‌ثباتی وضعیتی است که در آن نه توافقی پایدار میان تهران و واشنگتن شکل گرفته و نه طرفین توانسته‌اند مناقشه را به نتیجه‌ای تعیین‌کننده برسانند. در چنین شرایطی، انتخابات آمریکا به عاملی مؤثر در محاسبات دو طرف تبدیل شده است.

چرا سوم نوامبر اهمیت دارد؟

دولت ترامپ با جنگی روبه‌روست که هزینه‌های نظامی و اقتصادی آن، از جمله فشار ناشی از افزایش قیمت انرژی، می‌تواند بر افکار عمومی آمریکا تأثیر بگذارد. در آستانه انتخابات، گسترش عملیات نظامی خطر تبدیل ایران به یکی از موضوعات اصلی نارضایتی رأی‌دهندگان را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه اگر افزایش قیمت سوخت و نگرانی‌های اقتصادی، موقعیت جمهوری‌خواهان را در رقابت برای حفظ اکثریت کنگره تضعیف کند.

بر اساس ارزیابی سیترینوویچ، تهران نیز این محدودیت سیاسی را در محاسبات خود لحاظ می‌کند. مقامات ایران ممکن است تصور کنند که ترامپ تا پیش از انتخابات تمایل کمتری به آغاز عملیات گسترده دارد؛ بنابراین، می‌توانند با افزایش فشار در تنگه هرمز و تأثیرگذاری بر بازار انرژی، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی بیشتری به واشنگتن تحمیل کنند. با این حال، این محاسبه به معنای کنار گذاشتن خطر درگیری نیست. برعکس، ممکن است صرفا زمان وقوع آن را به تعویق بیندازد.

فاصله میان انتخابات و کنگره جدید؛ فرصت یا تهدید؟

سیترینوویچ بازه زمانی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای تا آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه را دوره‌ای حساس می‌داند. اگر جمهوری‌خواهان کنترل مجلس نمایندگان یا سنا را از دست بدهند، ترامپ ممکن است با کنگره‌ای مواجه شود که محدودیت‌های سیاسی بیشتری بر دولت او اعمال کند. در این فاصله، رئیس‌جمهور هنوز با ترکیب پیشین کنگره روبه‌روست و ممکن است فرصت را برای اقدام نظامی یا افزایش فشار بر ایران مناسب‌تر ارزیابی کند. البته این تحلیل به معنای قطعی بودن حمله نیست. تصمیم واشنگتن به ارزیابی هزینه‌های جنگ، واکنش ایران و امکان دستیابی به توافق بستگی خواهد داشت. اما از منظر سیترینوویچ، عبور از مانع انتخاباتی لزوما به معنای کاهش خطر نیست؛ حتی ممکن است محاسباتی را که تا آن زمان مانع تشدید درگیری شده‌اند، تغییر دهد.

حمله گسترده‌تر، بدون تضمین پیروزی

یکی از نگرانی‌های مهم، تغییر احتمالی دامنه حملات در دور بعدی است. به گفته سیترینوویچ، در محافل آمریکایی بحث‌هایی درباره عملیاتی کوتاه و متمرکز علیه برنامه هسته‌ای ایران، همراه با گسترش حملات به زیرساخت‌های این کشور، مطرح است. چنین رویکردی می‌تواند خسارت بیشتری به ایران وارد کند، اما الزاما به فروپاشی نظام سیاسی آن منجر نمی‌شود. تجربه عملیات نظامی پیشین نیز محدودیت قدرت هوایی را در تغییر ساختار سیاسی یک کشور نشان داده است. از این رو، حمله‌ای گسترده‌تر ممکن است به‌جای دستیابی به نتیجه‌ای قاطع، واکنش شدیدتر تهران و ورود دو طرف به مرحله‌ای طولانی‌تر از تقابل را در پی داشته باشد. در همین حال، فشار اقتصادی و محدودیت صادرات نفت ایران نیز تاکنون تضمینی برای تغییر رفتار تهران فراهم نکرده است. سیترینوویچ هشدار می‌دهد که حتی تشدید این فشارها لزوما به فروپاشی فوری حکومت منجر نخواهد شد و احتمال ادامه بحران برای ماه‌ها یا بیشتر وجود دارد.

مسئله‌ای فراتر از انتخابات

در نهایت، اهمیت تحلیل سیترینوویچ در پیوند دادن تقویم سیاسی آمریکا با بن‌بست راهبردی جنگ نهفته است. انتخابات ممکن است زمان تصمیم‌گیری را تغییر دهد، اما اختلاف‌های بنیادی تهران و واشنگتن را حل نمی‌کند. اگر مسیر دیپلماسی همچنان مسدود بماند، خطر تشدید درگیری پابرجا خواهد بود؛ چه پیش از انتخابات و چه پس از آن. بنابراین، سوم نوامبر را باید نه موعدی قطعی برای آغاز جنگ، بلکه نقطه‌ای مهم در تغییر محاسبات دو طرف دانست. خطر اصلی آن است که تعویق رویارویی، به‌اشتباه نشانه مهار بحران تلقی شود؛ در حالی که در غیاب توافقی پایدار، همان عواملی که جنگ را به تعویق انداخته‌اند، می‌توانند پس از انتخابات زمینه بازگشت آن را فراهم کنند.