اقتصاد ترامپی بر سر دوراهی مصالحه و شکست

به گزارش خبرنگار گر‌وه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، دونالد ترامپ مهارت عجیبی در خلاصه کردن سیاست‌هایش در شعارهای چهارحرفی دارد. طرفداران او سال‌هاست با اشتیاق کلاه‌های قرمزرنگ بیسبال را با شعار «ماگا» (عظمت را به آمریکا بازگردانید) بر سر می‌گذارند.

اما پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، او تصویری از همان کلاه آشنا را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد که این بار شعار چهارحرفی تازه‌ای بر پیشانی داشت: «وتو».

آیا این تصویر، پیش‌درآمد روزهای آینده واشنگتن است؟ شاید. با در پیش بودن تسلط دموکرات‌ها بر هر دو مجلس کنگره، بن‌بست سیاسی در آمریکا اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد. با این حال، خود ترامپ به معامله و توافق هم چشم دوخته است.

او پیش‌بینی کرده که پس از یکی دو ماه وتوی مصوبات، دموکرات‌ها بالاخره تلفن را برمی‌دارند و دو طرف با هم کنار می‌آیند. چنین بده‌بستان‌هایی میان دو حزب، چرخشی آشکار نسبت به دو سال گذشته خواهد بود.

ترامپ زمانی که کنگره در دست جمهوری‌خواهان بود، قانون جامعی را در حوزه مالیات و بودجه تصویب کرد که بیشترین سود را به جیب ثروتمندان می‌ریخت و کسری بودجه پیش‌بینی‌شده را به شدت افزایش می‌داد.

باقی برنامه‌های او هم، از تعرفه‌های تجاری گرفته تا اخراج مهاجران، با تکیه بر اختیارات ریاست‌جمهوری پیش رفت و او همچنان این اختیارات را در دست دارد. در این میان، نشریه اکونومیست با واکاوی آرایش جدید سیاسی در واشنگتن، این پرسش کلیدی را مطرح کرده است که نسخه اقتصادی ترامپ در سال‌های باقی‌مانده از دولتش چه شکلی به خود می‌گیرد؟

بده‌بستان‌های پرهزینه در کنگره جدید

در حوزه سیاست مالی، دو ضرب‌الاجل نزدیک می‌تواند بهانه‌ای برای مذاکره باشد. اعتبار بودجه دولت یازدهم دسامبر (۲۰ آذر) تمام می‌شود، اما تمدید موقت آن می‌تواند توافق اصلی بودجه را به کنگره جدید با اکثریت دموکرات بسپارد.

از سوی دیگر، اگر پرونده سقف بدهی‌ها زودتر بسته نشود، در ادامه سال آینده اهرم فشار بسیار بزرگ‌تری به دست دموکرات‌ها می‌دهد، چراکه بن‌بست در این زمینه، آمریکا را تا لبه پرتگاه نکول بدهی‌ها می‌برد. ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود بر سر هر دوی این موضوعات با دموکرات‌ها معامله کرد و حتی گاهی در برابر رهبران جمهوری‌خواه کنگره، پشت دموکرات‌ها ایستاد.

البته هرگونه سازش مالی، خرج سنگینی روی دست دولت می‌گذارد. ترامپ به دنبال جهش چشمگیر بودجه نظامی است و در بودجه پیشنهادی سال ۲۰۲۷، رشد حدودا ۴۰ درصدی هزینه‌های دفاعی را درخواست کرده، هرچند بعید است کنگره زیر بار کل این رقم برود.

در مقابل، دموکرات‌ها می‌خواهند معافیت‌های مالیاتی بخش درمان را که پایان سال ۲۰۲۵ منقضی شد، دوباره زنده کنند و بار مالی خانوارها را کاهش دهند. حکیم جفریز، رهبر دموکرات‌های مجلس نمایندگان، افزایش یارانه مالیاتی کودکان و همچنین اعتبار مالیاتی اقشار کم‌درآمد را در اولویت گذاشته است.

روهیت کومار، معاون پیشین رئیس دفتر میچ مک‌کانل که اکنون در موسسه «پی‌دبلیوسی» حضور دارد، می‌گوید در دوگانه قدیمی «اسلحه و کره» و انتخاب میان بودجه نظامی و رفاهی، پاسخ همیشگی واشنگتن این بوده که در هر دو جبهه بیشتر خرج کند.

به گفته او، دموکرات‌ها احتمالا به ازای هر دلار بودجه اضافی برای پنتاگون، یک دلار بیشتر برای برنامه‌های داخلی مطالبه می‌کنند.

طبیعی است که چنین معامله‌ای کسری بودجه را متورم‌تر می‌کند. بازوی پژوهشی شرکت بیمه «آلیانتس» برآورد کرده که انبساط مالی دولت آمریکا در سال ۲۰۲۷ به حدود دو دهم درصد تولید ناخالص داخلی برسد.

دموکرات‌ها ممکن است مطالبات دیگری مثل تعویق در کاهش بودجه «مدیکید» یا همان بیمه درمانی فقرا و کوپن‌های غذا را هم وسط بکشند. اینکه چنین امتیازهایی چقدر تراز مالی دولت را ناترازتر می‌کند، به این بستگی دارد که هزینه‌ها از چه راه‌های دیگری جبران شود. به گفته کومار، دموکرات‌ها شاید سراغ محدود کردن معافیت‌های مالیاتی برای ساخت مراکز داده بروند یا عوارض تازه‌ای بر صنعت هوش مصنوعی ببندند.

ترمز دموکرات‌ها بر سر راه هوش مصنوعی و تعرفه‌ها

نیاز به مصالحه حتی می‌تواند جاه‌طلبی‌های ترامپ در حوزه هوش مصنوعی را هم مهار کند. او در دو سال گذشته حامی سرسخت مراکز داده بود و رویکردی بسیار سهل‌گیرانه در قبال مقررات این بخش داشت.

اما نامزدهای دموکرات در انتخابات فرمانداری ایالت‌های تگزاس، جورجیا، اوهایو و چند ایالت دیگر، با وعده توقف موقت یا محدود کردن ساخت‌وسازهای جدید پیروز شدند. به گزارش موسسه پژوهشی «کلین‌ویو»، فرمانداران حامی این محدودیت‌ها، اکنون ایالت‌هایی را اداره می‌کنند که ۴۱ درصد از ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده برای احداث مراکز داده را در خود جای داده‌اند.

البته گیب هورویتز از اندیشکده چپ میانه «راه سوم» یادآوری می‌کند که این فرمانداران به دنبال تعطیلی دائمی مراکز داده نیستند، بلکه بیشتر آن‌ها فقط می‌خواهند این مراکز پول بیشتری بابت برق مصرفی خود بپردازند.

همین نکته می‌تواند راه را برای معامله دیگری باز کند. یکی از زمینه‌های مساعد، اصلاح روند صدور مجوزهاست. در حال حاضر لایحه‌ای دوحزبی با حمایت ترامپ مطرح است که ساخت نیروگاه‌ها و خطوط انتقال برق را سرعت می‌بخشد و همزمان، مراکز داده بزرگ را موظف می‌کند سهم بیشتری از هزینه‌های تحمیلی به شبکه برق را بپردازند.

هرچند پس از پیروزی‌های انتخاباتی اخیر دموکرات‌ها و طمع آن‌ها برای گرفتن امتیازات بیشتر، شانس تصویب این لایحه تا پیش از ژانویه کم شده است، اما هنوز هم می‌توان توافقی را متصور شد که هم ساخت‌وساز را هموارتر کند و هم جلوی گران شدن قبض برق مردم را بگیرد.

ترامپ حتی در حوزه‌هایی که نیازی به مصالحه با کنگره ندارد، با دست‌اندازهای تازه‌ای روبه‌روست. کارزار پرآشوب تعرفه‌ای او همچنان درگیر چالش‌های قضایی است و دموکرات‌ها هم خود را برای تحقیقات کنگره‌ای و تدوین قوانینی آماده می‌کنند که اختیارات تجاری او را محدودتر کند.

البته این تلاش‌ها بدون همراهی جمهوری‌خواهان برای شکستن سد وتوی ترامپ، راه به جایی نمی‌برد. اما مانع بزرگ‌تر، افکار عمومی است. نزدیک به دو سوم رای‌دهندگان در انتخابات میان‌دوره‌ای گفته‌اند که تعرفه‌های ترامپ به اقتصاد لطمه زده است.

رایان ماجروس، مقام تجاری پیشین آمریکا که اکنون در موسسه حقوقی «کینگ اند اسپالدینگ» کار می‌کند، معتقد است این نارضایتی عمومی شاید ترامپ را به کاهش برخی تعرفه‌ها وادار کند. صدور رأی دادگاه درباره تعرفه‌های موسوم به «بخش ۳۰۱» هم که در اصل برای تنبیه شرکای تجاری متخلف وضع شده، می‌تواند راه خروجی محترمانه پیش پای ترامپ بگذارد.

دست ترامپ در جاهای دیگر هم بسته‌تر خواهد شد. او پیش‌تر بارها فدرال رزرو را برای کاهش نرخ بهره زیر فشار گذاشته بود، اما حالا سنای دموکرات می‌تواند جلوی ورود یکی دیگر از وفاداران او به هیئت‌مدیره بانک مرکزی را بگیرد و استقلال این نهاد را حفظ کند. فشار افکار عمومی حتی ممکن است ترامپ را به نرمش در سیاست‌های مهاجرتی بکشاند.

او در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس پذیرفت که سیاست اخراج مهاجران «شاید بیش از حد خشن» بوده و ابراز تمایل کرد که در پرونده مهاجرت، به‌ویژه درباره کارگران فاقد مدرکی که سال‌هاست در آمریکا زندگی می‌کنند، با دموکرات‌ها همکاری کند.

با این همه، هنوز نمی‌توان روی نرمش ترامپ حساب باز کرد. او تنها چند ساعت پس از آن مصاحبه تلویزیونی، استیون میلر، معمار اصلی همان سیاست‌های خشن مهاجرتی را به عنوان رئیس دفتر کاخ سفید منصوب کرد.

اما واقعیت این است که با حضور دموکرات‌ها در راس کنگره، چانه‌زنی و مصالحه بهترین راه برای پیشبرد باقی‌مانده برنامه‌های اقتصادی اوست. در هماوردی با دموکرات‌های پیروز، هیچ بعید نیست که در نهایت، عادت همیشگی ترامپ به عقب‌نشینی در لحظه آخر، همان الگوی چهارحرفی موسوم به «تاکو» که کنایه از «ترامپ همیشه جا می‌زند» است، بر تهدید به وتو غلبه کند.