پیام‌های صلح، آرایش جنگی

قطر از ادامه تلاش‌ها برای نزدیک‌کردن تهران و واشنگتن خبر می‌دهد، ونس از پیشرفت در گفت‌وگوها سخن می‌گوید و ترامپ احتمال توافق را منتفی نمی‌داند؛ اما در سوی دیگر، منابع ایرانی به رویترز می‌گویند احتمال حمله مجدد آمریکا به‌خصوص با عبور از انتخابات کنگره بیشتر از دستیابی به توافق است. با توجه به حملات پراکنده بامداد سه‌شنبه در تنگه هرمز آیا منطقه در آستانه یک توافق موقت قرار دارد یا واشنگتن خود را برای دور تازه‌ای از جنگ آماده می‌کند؟ 

آخرین تحولات پرونده ایران و آمریکا تصویری دوگانه از وضعیت منطقه ترسیم می‌کند؛ از یک‌سو تلاش‌های دیپلماتیک قطر و دیگر بازیگران منطقه‌ای برای جلوگیری از بازگشت جنگ ادامه دارد و از سوی دیگر، اختلافات بنیادین تهران و واشنگتن همچنان پابرجاست و احتمال از سرگیری عملیات نظامی در محاسبات دو طرف در حال وزن گرفتن است. در تازه‌ترین موضع‌گیری، سخنگوی وزارت خارجه قطر اعلام کرده است تلاش‌های دوحه برای پرکردن شکاف میان ایران و آمریکا ادامه دارد و دو کشور در حال بررسی پیشنهادهایی هستند که با هدف فراهم‌کردن مقدمات توافق ارائه شده‌اند. این اظهارات نشان می‌دهد کانال میانجی‌گری قطر همچنان فعال است و طرفین، دست‌کم در سطح تبادل پیام و بررسی پیشنهادها، ارتباط خود را حفظ کرده‌اند. در این ارتباط رسانه قطری العربیه‌الجدید به نقل از منابع نزدیک به تیم میانجی‌گری مدعی شده که آمریکا پیش‌نویس جدید توافق‌نامه جدید را تایید کرده‌ است. 

در واکنش به این اخبار دبیر شورای امنیت ملی ایران در توئیتی نوشت که پاسخ  آمریکا به مطالبات ایران قانع‌کننده نبود و آنها باید کامل و صریح هفت شرط ایران را پاسخ بدهند. این  مساله نشان می‌دهد هنوز نمی‌توان از شکل‌گیری توافق اولیه سخن گفت. بر اساس گزارش رویترز در سوم نوامبر، یک مقام ارشد ایرانی تاکید کرده است که تهران و واشنگتن همچنان از توافق برای پایان جنگ فاصله زیادی دارند. به گفته این مقام، میانجی‌ها برای کاهش اختلافات تلاش می‌کنند، اما ایران بازگشایی تنگه هرمز را به تحقق شروط خود از سوی آمریکا مرتبط می‌داند.در واشنگتن نیز اظهارات دونالد ترامپ و جی‌دی ونس حاوی پیام‌هایی متفاوت اما مکمل است. ترامپ روز دوم نوامبر از پیشرفت در مسیر توافق سخن گفت و مدعی شد ایران خواهان دستیابی سریع به توافق است. او حتی احتمال تحقق توافق را مطرح کرد و در پاسخ به پرسشی درباره حمله به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا گفت: «نه». جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا نیز از چند گفت‌وگوی خوب با ایرانی‌ها خبر داد و گفت واشنگتن در این مسیر پیشرفت‌هایی داشته و به تلاش برای رسیدن به نتیجه ادامه خواهد داد.

این اظهارات می‌تواند نشانه‌ای از تمایل کاخ سفید به آزمودن مسیر دیپلماسی باشد؛ با این حال، نباید آن را به معنای کنارگذاشتن گزینه نظامی تلقی کرد. ترامپ پیش‌تر نیز تاکید کرده بود آمریکا در صورت لزوم توانایی نظامی لازم برای اقدام علیه ایران را دارد.همزمان با تحرکات دیپلماتیک، تحولات میدانی نیز نگران‌کننده است. رویترز گزارش داده است آمریکا در ساعات اولیه بامداد سه‌شنبه حملاتی را با ادعای «دفاعی» بودن علیه مواضعی در جزیره قشم انجام داده است. به گفته یک مقام آمریکایی، اهداف این حملات سامانه‌های پدافندی مورد استفاده علیه دارایی‌های آمریکا بوده‌اند. واشنگتن این عملیات را محدود توصیف کرده و گفته است به معنای آغاز مجدد عملیات گسترده نیست.

در مقابل، سپاه پاسداران از سرنگونی یک پهپاد آمریکایی MQ-۹ و دو پهپاد دیگر در نزدیکی تنگه هرمز خبر داده است. مقام‌های ایرانی نیز هشدار داده‌اند که در صورت حمله مجدد، پاسخ تهران محدود به جغرافیای منطقه نخواهد بود. در کنار قطر، عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان و چین نیز در تلاش برای جلوگیری از گسترش بحران هستند. عباس عراقچی از ادامه گفت‌وگوها با عربستان برای شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای بدون مداخله نظامی قدرت‌های خارجی خبر داده است. چنین ابتکارهایی اهمیت ویژه‌ای دارند؛ زیرا جنگ ایران و آمریکا دیگر صرفا یک تقابل دوجانبه نیست و امنیت تنگه هرمز، صادرات انرژی، مسیرهای کشتیرانی و حتی ثبات کشورهای عربی را تحت‌تاثیر قرار داده است. در شرایط کنونی، محتمل‌ترین تصویر، ادامه مذاکرات در کنار حفظ آمادگی نظامی است. 

  رونمایی از پنج اصل راهبردی ایران