چین منجی دیپلماسی ترامپ می‌شود؟

از نگاه این نشریه، اولویت چین نه کمک به دولت ترامپ برای خروج از بحران ایران، بلکه تقویت جایگاه خود در خاورمیانه، حمایت از شکل‌گیری نظم امنیتی منطقه‌ای مستقل از آمریکا و میانجی‌گری میان تهران و کشورهای عربی خلیج فارس است؛ رویکردی که نشان می‌دهد محاسبات بلندمدت پکن با نیاز فوری واشنگتن برای پایان دادن به جنگ هم‌راستا نیست.

ترامپ دست به دامان چین شد

دیوید ایگناتیوس، ستون‌نویس واشنگتن‌پست، در گزارش خود با اشاره به دشوارتر شدن شرایط سیاسی دونالد ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، از تلاش دولت آمریکا برای استفاده از ظرفیت چین به‌منظور پایان دادن به جنگ با ایران خبر می‌دهد. به نوشته او، یافتن راهی برای خروج از جنگ با ایران، به دلیل افزایش نارضایتی افکار عمومی آمریکا از تداوم درگیری‌ها، به فوری‌ترین و دشوارترین چالش پیش روی کاخ سفید تبدیل شده است. در همین راستا، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، با حمایت ترامپ به سراغ پکن رفته و از مقام‌های چینی خواسته است از نفوذ خود بر تهران برای کمک به پایان دادن به جنگ استفاده کنند. به گفته یک مقام آمریکایی آگاه از این رایزنی‌ها، چین پیام واشنگتن را به ایران منتقل کرده است. این تحول نشان می‌دهد که دولت آمریکا، در کنار پیگیری مسیرهای مستقیم و میانجی‌گرانه، به دنبال فعال کردن ظرفیت دیپلماتیک پکن برای اثرگذاری بر محاسبات تهران است. در همین حال، بسنت همچنان مدیریت روابط آمریکا و چین را در آستانه سومین دیدار سران دو کشور در سال جاری میلادی بر عهده دارد. ترامپ در دیدار ماه سپتامبر خود در واشنگتن از شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، خواست در مساله ایران کمک کند. این موضوع در دیدار ۱۸ نوامبر دو رئیس‌جمهور در شنژن بار دیگر مطرح خواهد شد. پوتین نیز در این نشست حضور خواهد داشت. 

ترامپ امیدی به شی نداشته باشد

از سوی دیگر نشریه فارن‌پالیسی در تحلیلی که اخیرا منتشر کرد، توضیح داد چین انگیزه چندانی برای اعمال فشار بر ایران به‌منظور پذیرش شروط آمریکا و پایان دادن به جنگ ندارد؛ زیرا چنین اقدامی نه با راهبرد بلندمدت پکن در خاورمیانه سازگار است و نه منافع فوری این کشور را تامین می‌کند. چین از شکل‌گیری نظم امنیتی منطقه‌ای با محوریت کشورهای خاورمیانه و کاهش وابستگی آنها به ایالات متحده حمایت می‌کند؛ رویکردی که با منافع مشترک تهران و پکن همخوانی دارد. از سوی دیگر، روابط با ایران برای چین در تعاملاتش با واشنگتن نیز اهمیت راهبردی دارد و می‌تواند به‌عنوان اهرمی در مناسبات دوجانبه مورد استفاده قرار گیرد. در چنین شرایطی، پکن دلیلی نمی‌بیند که بدون دریافت امتیازی از آمریکا، تهران را برای پذیرش خواسته‌های واشنگتن تحت فشار بگذارد. به‌ویژه آنکه دولت ترامپ نه ابزار فشار موثری بر چین در اختیار دارد و نه اراده‌ای جدی برای استفاده از آن.

فارن‌پالیسی همچنین تاب‌آوری انرژی چین را از عوامل کاهش انگیزه این کشور برای مداخله می‌داند. توسعه منابع داخلی نفت و گاز، اتکای گسترده به زغال‌سنگ و سهم کمتر نفت در سبد انرژی چین، آسیب‌پذیری پکن را در برابر اختلالات نفتی منطقه کاهش داده است. بر این اساس، اولویت چین نه نجات آمریکا از جنگ، بلکه میانجی‌گری میان ایران و کشورهای عربی خلیج فارس است؛ مسیری که هم به تقویت نظم امنیتی مستقل از واشنگتن کمک می‌کند و هم وجهه منطقه‌ای پکن را بهبود می‌بخشد. از نگاه این نشریه، ترامپ نباید انتظار داشته باشد شی جین‌پینگ برای خارج کردن آمریکا از باتلاق جنگ ایران کمک تعیین‌کننده‌ای ارائه کند.

تشدید رایزنی‌ با شرق

در این بین شاهد هستیم که تهران حساب ویژه‌ای روی پکن باز کرده و در صورت دستیابی تهران و واشنگتن به توافق، احتمال دارد برخی میانجی‌ها، از جمله چین، در کمیته نظارت بر اجرای آن مشارکت داشته باشند. پکن می‌تواند با ابزارهایی چون سرمایه‌گذاری، همکاری‌های انرژی، سازوکارهای اقتصادی و تضمین‌های سیاسی چندجانبه، هزینه نقض تعهدات را برای طرفین افزایش دهد. در همین چارچوب، علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، دوشنبه ۱۱ آبان به چین سفر کرد و همزمانی این سفر با سفر محسن رضایی به روسیه نشان‌دهنده تداوم رایزنی‌های راهبردی تهران با دو متحد شرقی خود در مقطع حساس کنونی است.