مانور انتظارات در بازار ارز

بازار ارز در روز دوشنبه برای سومین روز متوالی تغییرات کمتر از یک‌درصدی را تجربه کرد. دلار در معاملات نقدی روز شنبه ۰.۹درصد کاهش یافت، روز یکشنبه ۰.۱درصد افزایش پیدا کرد و در روز دوشنبه نیز با رشد ۰.۶درصدی همراه شد. به این ترتیب، اگرچه شتاب نوسانات روزانه نسبت به معاملات پایانی هفته گذشته کاهش یافته، ولی روند معاملات همچنان از پایداری انتظارات افزایشی حکایت دارد. در این میان، انتشار اخبار مربوط به تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای، از جمله برگزاری نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، ترکیه و عربستان با محوریت امنیت و ثبات منطقه‌ای در تهران، از جمله رویدادهایی بود که معامله‌گران در جریان معاملات روز دوشنبه دنبال کردند. این تحولات می‌توانست از مسیر کاهش نگرانی‌های سیاسی و نظامی بر انتظارات بازار اثر بگذارد؛ با این حال، در معاملات این روز نشانه‌ای از شکل‌گیری فشار کاهشی قابل‌توجه بر نرخ دلار مشاهده نشد ولی احتیاط معامله‌گران را افزایش داد.

در سوی دیگر بازار، برخی کارشناسان احتمال تقویت فشار کاهشی بازارساز در روزهای آینده را مطرح می‌کنند. با این حال، اثرگذاری این مداخلات به شرایط انتظارات و شدت تقاضا نیز وابسته است. در صورتی که نگرانی‌ها درباره تشدید تنش‌های نظامی، تحریم‌های اقتصادی و اختلال در تجارت خارجی ادامه یابد، فعالیت‌های بازارساز می‌تواند از شدت نوسانات بکاهد، اما ممکن است به تغییر جهت پایدار قیمت‌ها منجر نشود.

به نظر می‌رسد یکی از عوامل موثر بر رفتار معامله‌گران در روز‌های آغازین ماه جاری، ارزیابی آنان از احتمال تشدید تنش‌ها و پیامدهای اقتصادی آن باشد. این موضوع نشان می‌دهد ریسک‌های سیاسی و نظامی در محاسبات فعالان بازار جایگاه پررنگی دارد.

نقدشوندگی؛ مزیت دارایی‌های فیزیکی

در شرایط افزایش نااطمینانی، تنها چشم‌انداز قیمت‌ها نیست که بر انتخاب سرمایه‌گذاران اثر می‌گذارد؛ امکان فروش سریع و تبدیل دارایی به وجه نقد نیز اهمیت بالایی پیدا می‌کند. در چنین فضایی، دلار نقدی و قطعات طلا می‌توانند به دلیل قابلیت معامله و تقسیم‌پذیری، برای بخشی از سرمایه‌گذاران جذاب‌تر باشند. برخی فعالان بازار معتقدند معامله‌گران در تصمیم‌گیری‌های خود، امکان خریدوفروش در شرایط بحرانی و حتی محدودیت‌های احتمالی در فعالیت‌های اقتصادی را نیز لحاظ می‌کنند. از این منظر، دارایی‌هایی که بتوان آنها را با  بودجه متفاوت خریداری کرد و در صورت نیاز به‌سرعت به فروش رساند، مزیت بیشتری دارند.

در مقابل، افزایش قیمت اسمی سایر دارایی‌ها لزوما به معنای برخورداری از نقدشوندگی متناسب با ارزش اعلام‌شده آنها نیست. در برخی بازارها (مانند بازار خورو) ممکن است قیمت‌های پیشنهادی افزایش یابد، اما کاهش قدرت خرید خانوارها می‌تواند انجام معاملات در همان سطوح قیمتی را دشوار کند. در چنین شرایطی، اسکناس ارز و قطعات کوچک‌تر طلا، از جمله ربع‌سکه، به دلیل امکان خریدوفروش با میزان سرمایه‌های پایین، می‌توانند پاسخ‌گوی طیف گسترده‌تری از قدرت‌های خرید باشند.

از همین رو، برخی کارشناسان معتقدند اطمینان‌بخشی سیاستگذاران درباره تداوم دسترسی به اینترنت و امکان انجام معاملات در بازار سرمایه می‌تواند از شدت تمایل به انتقال دارایی‌ها به بازارهای فیزیکی ارز و طلا بکاهد.

وضعیت قیمت دلار در معاملات رسمی

افزایش انتظارات در بازار ارز را می‌توان در معاملات ارز سهمیه‌ای نیز مشاهده کرد. بررسی‌های میدانی از شلوغی صرافی‌ها و بانک‌ها برای دریافت ارز سهمیه‌ای حکایت دارد. روز دوشنبه، در شرایطی که نرخ دلار در بازار آزاد در محدوده ۲۷۰هزار تومان قرار داشت، نرخ فروش اسکناس ارز سهمیه‌ای در بانک‌ها و صرافی‌های بانکی ۲۶۵هزار تومان اعلام شد.

بر اساس اطلاعات اعلام‌شده، متقاضیان می‌توانند با ارائه کارت ملی، سهمیه ۱۱۰۰دلاری خود را از صرافی‌های مختلف دریافت کنند. همچنین، دریافت مبالغ بالاتر تا سقف ۱۰هزار دلار به ازای هر کد ملی، از شعب منتخب بانک‌های ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان امکان‌پذیر است. (نرخ ۲۶۵هزارتومانی فروش ارز سهمیه‌ای در روزهای یکشنبه و تا حوالی ساعت ۱۲ روز دوشنبه، اعلام شده بود.) 

بانک مرکزی نرخ معاملات الکترونیکی ارز (ETS) را که مربوط به معاملات رسمی اسکناس است، با تاخیر یک روز کاری منتشر می‌کند. نرخ فروش اسکناس دلار در این معاملات در روز دوشنبه ۲۶۵هزار و ۹۵۳تومان اعلام شد که به معاملات روز یکشنبه مربوط بود. این نرخ دلار مربوط به ‌روز شنبه نیز ۲۶۲هزار و ۲۲۵تومان ثبت شده بود. بنابراین، نرخ رسمی اسکناس در معاملات روز یکشنبه نسبت به ‌روز قبل ۳هزار و ۷۲۸تومان، معادل حدود ۱.۴درصد، افزایش پیدا کرده بود. 

در بازار حواله نیز روند افزایش نرخ با اندکی تعدیل همراه شده است. نرخ فروش حواله دلار در مرکز مبادله ایران از ۸مهر تا ۲ آبان، طی ۲۱روز معاملاتی متوالی، روزانه حدود ۰.۳درصد افزایش یافته بود. این میزان در روزهای سوم و چهارم آبان به حدود ۰.۲درصد رسیده است. نرخ فروش حواله دلار در روز دوشنبه ۱۸۵هزار و ۶۶۷تومان ثبت شد که نسبت به ‌روز یکشنبه حدود ۰.۲درصد بالاتر بود. با احتساب نرخ ۲۷۱هزار و ۷۰۰تومانی دلار در بازار آزاد، فاصله نرخ آزاد با نرخ حواله مرکز مبادله در روز دوشنبه به بیش از ۴۶درصد رسید. این شکاف از ششم مهر تاکنون بالاتر از ۴۰درصد باقی مانده و در برخی روزها به محدوده ۵۰درصد وارد شده است. تداوم چنین فاصله‌ای برای بازه‌ای تقریبا یک‌ماهه، یکی از ویژگی‌های مهم بازار ارز در شرایط فعلی شمار می‌رود.

رشد طلای داخلی در خلاف جهت بازار جهانی

در بازار طلا، افزایش قیمت هر گرم طلای ۱۸عیار از رشد نرخ دلار و قطعات سکه فراتر رفت. روز دوشنبه، قیمت این فلز در بازار داخلی با حدود ۴۳۰هزار تومان  معادل ۱.۷ درصد افزایش نسبت به ‌روز یکشنبه، به ۲۶‌میلیون و ۳۸۲هزار تومان رسید. در همین روز، قیمت سکه طلای طرح جدید ۲۶۸‌میلیون و ۱۰۰هزار تومان، نیم‌سکه ۱۴۰‌میلیون و ۲۰۰هزار تومان و ربع‌سکه ۷۶‌میلیون تومان ثبت شد که تغییرات قیمتی هرکدام در این روز نسبت به ‌روز یکشنبه کمتر از یک‌درصد بود.

افزایش قیمت داخلی طلا  در شرایطی رخ داد که بهای جهانی طلا همچنان در نزدیکی پایین‌ترین سطوح بیش از سه ماه اخیر قرار داشت. قیمت جهانی طلا در آغاز معاملات روز دوشنبه تا حدی بهبود یافت و بار دیگر از مرز ۴هزار دلار در هر اونس عبور کرد، اما در ادامه به زیر این سطح بازگشت. فلز زرد در هفته گذشته حدود ۴درصد افت کرده بود و شدیدترین کاهش هفتگی خود از ژوئن را تجربه کرد.

در نتیجه، برخلاف بازار جهانی که تحت فشار عوامل اثرگذار بر انتظارات نرخ بهره و قیمت نفت قرار داشت، قیمت طلای داخلی از افزایش نرخ ارز و انتظارات حاکم بر بازار داخل حمایت گرفت. این واگرایی نشان می‌دهد که در شرایط کنونی، تحولات بازار ارز و ریسک‌های داخلی می‌توانند اثر افت بهای طلای جهانی را تا حدی خنثی کنند؛ هرچند تداوم این وضعیت به مسیر آتی دلار و قیمت جهانی طلا وابسته است.