بازگشت تولید خودرو به کف دهه ۹۰

بررسی عملکرد تفکیکی شرکت‌ها نشان می‌دهد هر سه خودروساز بزرگ کشور در هفت‌ماهه امسال با کاهش تولید مواجه شده‌اند؛ با این حال، شدت افت در شرکت‌ها یکسان نبوده است. پارس‌خودرو با کاهش ۵۸درصدی تولید، همچنان رکورددار افت در میان سه خودروساز بزرگ کشور است. پس از آن سایپا قرار دارد که تولید آن در این بازه زمانی ۴۴درصد کاهش یافته و ایران‌خودرو نیز با افت ۲۴درصدی تولید مواجه شده است. بنابراین، اگرچه ایران‌خودرو نیز از روند نزولی تولید در امان نمانده، اما وضعیت تولید در دو خودروساز دیگر به‌مراتب نامطلوب‌تر بوده است. نکته قابل‌توجه اینکه بهبود نسبی تولید در شهریورماه نیز نتوانست در مهرماه به یک روند پایدار تبدیل شود. به عبارت دیگر رشد مقطعی تولید در یک ماه، هنوز نشانه‌ای از بازگشت ظرفیت تولید خودروسازان به سطح سال گذشته نیست. بررسی عملکرد ماهانه و تجمیعی شرکت‌ها نیز نشان می‌دهد افت تولید محدود به یک خودروساز یا یک مقطع زمانی خاص نیست و به مساله‌ای فراگیر در صنعت خودرو تبدیل شده است همان‌طور که تولید در بخش خصوصی نیز روند نزولی خود را طی می‌کند.

در این بین، فاصله تولید خودروسازان با اهداف وزارت صمت نیز بیش از گذشته قابل‌توجه شده است. اگر هدف‌گذاری تولید یک‌میلیون دستگاه خودرو در سال جاری را مبنا قرار دهیم، سه خودروساز بزرگ کشور باید در پنج ماه باقی‌مانده از سال ۶۶۷هزار و ۱۴۳دستگاه خودرو دیگر تولید کنند. به این معنا که از آبان تا پایان اسفند ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو باید به‌طور متوسط ماهانه حدود ۱۳۴هزار دستگاه خودرو به تولید برسانند؛ رقمی که با عملکرد فعلی آنها فاصله زیادی دارد. این در شرایطی است که اگر تولید خودروسازان در ماه‌های باقی‌مانده در محدوده میانگین ماهانه هفت‌ماهه امسال باقی بماند، مجموع تولید سالانه آنها به حدود ۶۰۰هزار دستگاه خواهد رسید. حتی با فرض تداوم تولید در سطحی نزدیک به مهرماه، دستیابی به هدف یک‌میلیون‌دستگاهی دور از دسترس به نظر می‌رسد و تولید سالانه احتمالا در محدوده‌ای بسیار پایین‌تر از هدف‌گذاری وزارت صمت قرار خواهد گرفت.

اما تشدید تحریم‌ها و دشواری نقل‌وانتقال پول، محدودیت دسترسی به منابع ارزی، مشکلات تامین مواد اولیه و قطعات وارداتی، افزایش هزینه تولید و کمبود نقدینگی، از جمله عواملی هستند که تولید خودروسازان را تحت فشار قرار داده است. در کنار این موارد، محدودیت‌های انرژی و اختلال در تامین برق و گاز صنایع نیز در ماه‌های گذشته بر برنامه تولید شرکت‌ها اثر گذاشته است. از سوی دیگر، بدهی به زنجیره تامین و مطالبات قطعه‌سازان، توان این بخش برای تامین به‌موقع قطعات را محدود کرده و در نتیجه، حتی در شرایطی که ظرفیت اسمی خطوط تولید وجود دارد، امکان استفاده کامل از آن فراهم نیست.

نکته دیگر اینکه افزایش قیمت خودرو در سال جاری نیز نتوانسته به محرکی برای رشد تولید تبدیل شود. خودروسازان در ماه‌های گذشته چندین نوبت افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند و بهای محصولات آنها در مقایسه با سال‌های قبل رشد قابل‌توجهی داشته است. با این حال، این افزایش قیمت‌ها نه‌تنها به رشد تولید منجر نشده، بلکه آمارها از تعمیق افت تولید حکایت دارند. این وضعیت نشان می‌دهد مشکل تولید را نمی‌توان صرفا به فاصله قیمت کارخانه و بازار یا کمبود درآمد فروش شرکت‌ها نسبت داد؛ چراکه حتی با افزایش درآمد اسمی حاصل از فروش، محدودیت‌های تامین، نقدینگی و تولید همچنان پابرجا مانده‌اند. نگاهی به کارنامه تولید خودرو در دهه ۹۰ نیز ابعاد افت فعلی را روشن‌تر می‌کند. صنعت خودرو در این دهه دو مقطع مهم افت تولید را تجربه کرده است. نخست در سال ۱۳۹۲ که تولید خودرو به ۶۲۴هزار و ۷۶۰دستگاه رسید و دوم در سال ۱۳۹۸، همزمان با تشدید تحریم‌های اقتصادی، که تولید به ۶۲۴هزار و ۷۵۰ دستگاه کاهش یافت. اکنون عملکرد هفت‌ماهه خودروسازان و چشم‌انداز تولید تا پایان سال نشان می‌دهد صنعت خودرو ممکن است بار دیگر به محدوده این کف‌های تاریخی نزدیک شود و حتی از آنها عبور کند.

 عملکرد خودروسازان زیر ذره‌بین

 جزئیات کارنامه تولید خودروسازان که در سامانه کدال منتشر شده، همان‌طور که عنوان شد حکایت از افت ۳۲درصدی تولید در هفت‌ماهه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته دارد. در این میان، عملکرد ماهانه سه خودروساز یعنی ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو با کاهش ۸.۵درصدی مواجه شده است. این در حالی ‌است که مجموع تولید خودروسازان در نیمه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل با افت ۳۱درصدی همراه شد. تولید شهریورماه شرکت‌های خودرویی اما با رشد حدود ۷۵درصدی نسبت به ماه مرداد مواجه شده بود. داده‌های آماری درج‌شده روی وب‌سایت کدال همچنین نشان می‌دهد که سه خودروساز بزرگ کشور در هفت‌ماهه امسال ۳۳۲هزار و ۸۵۷ دستگاه تولید کردند. این در شرایطی است که حجم تولید آنها از ابتدای سال مالی تا ۳۰مهرماه سال گذشته به رقم ۴۸۹هزار و ۷۲۴دستگاه می‌رسید. 

نگاهی به حجم تولید ماهانه نیز نشان می‌دهد که در حالی سه خودروساز در ماه پایانی تابستان، ۵۸هزار و ۵۴۰دستگاه تولید کرده بودند که این رقم در نخستین ماه پاییز به ۵۳هزار و ۵۴۴دستگاه کاهش یافت. در این میان، ایران‌خودرو بزرگ‌ترین خودروساز کشور در هفت‌ماهه سال جاری ۲۴۴هزار و ۷۹۲دستگاه تولید کرده است. این در حالی ‌است که در مدت مشابه سال گذشته ۳۲۳هزار و ۸۵خودرو توسط این خودروساز تولید شده بود. این یعنی حجم تولید این شرکت خودروساز از ابتدای سال تا سی‌ام مهرماه، با افت ۲۴.۲درصدی مواجه شده است.  عملکرد ماهانه ایران‌خودرو هم حکایت از افت محدود تولید دارد. در شرایطی که در شهریورماه ۴۱هزار و ۹۴۶دستگاه تولید شده بود، در نخستین ماه پاییز این تعداد به ۴۰هزار و ۱۴۵دستگاه کاهش یافته است. این یعنی تولید ماهانه با کاهش ۴.۲درصدی همراه شده است.

بررسی ستون‌های دیگر صورت مالی ایران خودرو نشان می‌دهد در حالی‌که در هفت‌ماهه سال گذشته ۹۷هزار و ۲۱۸ دستگاه از گروه پژو تولید شده بود، امسال این رقم به ۷۸هزار و ۲۳۱دستگاه کاهش یافته است. این یعنی تولید این گروه از محصولات پرتیراژ ایران‌خودرو با افت ۱۹.۵درصدی مواجه شده است. گروه سورن نیز با افت تولید همراه شده است. اگر نگاهی به آمار سال گذشته بیندازیم، از ابتدای سال مالی تا سی‌ام مهرماه ۸۵هزار و ۵۳۵ دستگاه از این محصول تولید شده بود؛ اما در مدت مشابه سال جاری این رقم به ۶۱ هزار و ۵۲۰ دستگاه رسیده است. بنابراین، تولید این محصول خودروساز با افت ۲۸درصدی مواجه شده است. دنا دیگر خودروی پرتیراژ ایران‌خودرو در شرایطی که در هفت‌ماهه امسال به میزان ۴۰هزار و ۳۶۰ دستگاه تولید شده، در مدت مشابه سال قبل تولید آن به ۵۲هزار و ۳۶۱دستگاه می‌رسید که به معنای کاهش ۲۳درصدی است.

گزارش فعالیت سایپا دومین خودروساز کشور هم در وب‌سایت کدال به‌روزرسانی شده است. نگاهی به آمار و ارقام درج‌شده از میزان تولید این شرکت خودرویی هم حکایت از افت تولید ماهانه و سالانه دارد. در این میان، در حالی در هفت‌ماهه سال قبل ۱۲۹هزار و ۱۰۴ دستگاه خودرو توسط سایپا تولید شده بود که از ابتدای سال مالی تا سی‌ام مهرماه این رقم به ۷۲هزار و ۴۱۴دستگاه رسیده است. این یعنی تولید سالانه این خودروساز با افت ۴۴درصدی همراه شده است. عملکرد ماهانه سایپا هم نشان می‌دهد درحالی‌که در ماه پایانی تابستان ۱۳هزار و ۵۸۹دستگاه خودرو تولید شده بود، در اولین ماه فصل پاییز سال جاری این رقم به ۱۰هزار و ۳۹۳هزار دستگاه کاهش یافته است؛ یعنی افت  ۲۳.۵درصدی. 

نگاهی به ستون محصولات سایپا هم نشان می‌دهد که در هفت‌ماهه امسال ۴۶هزار و ۵۸۳دستگاه از خانواده X۲۰۰ (تیبا، کوییک و ساینا) تولید شده است. این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۷۹هزار و ۹۱۴دستگاه بود که به معنای افت تولید ۴۱.۷درصدی در سال جاری است. شاهین دیگر محصول این خودروساز نیز با افت تولید مواجه شده است. رقم تولید این خودرو در سال گذشته به ۱۹هزار و ۲۶۸دستگاه می‌رسید اما امسال این تعداد به ۱۱هزار و ۱۶۵دستگاه کاهش یافته که به معنای کاهش ۴۲درصدی است.  آمار تولید محصولات خانواده چانگان هم حکایت از افت قابل‌توجه تولید این محصول در هفت‌ماهه سال جاری دارد. درحالی‌که از ابتدای سال مالی تا سی‌ام مهرماه این محصول به میزان هفت‌هزار و ۷۴۵ دستگاه تولید شده بود، در مدت مشابه سال جاری این تعداد به یک‌هزار و ۱۰۴ دستگاه رسیده است. بنابراین تولید این محصول با افت ۸۵.۷درصدی مواجه شده است.

کارنامه فعالیت پارس‌خودرو نیز حکایت از افت تولید سالانه و رشد اندک تولید ماهانه دارد. در حالی این خودروساز در هفت‌ماهه سال قبل ۳۷هزار و ۵۳۵دستگاه خودرو تولید کرده بود که از ابتدای سال مالی تا سی‌ام مهرماه این رقم به ۱۵هزار و ۶۵۱دستگاه کاهش یافته است. بنابراین تولید سالانه این خودروساز با افت ۵۸.۳درصدی در سال جاری همراه شده است.  اما عملکرد ماهانه سومین خودروساز بزرگ کشور نشان می‌دهد که در حالی در شهریورماه سه‌هزار و پنج دستگاه خودرو تولید شده بود که در مهرماه تنها یک دستگاه به این آمار اضافه شده است. نگاهی به آمار تولید هفت‌ماهه محصولات پارس خودرو نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد که در حالی خودروی سهند هشت‌هزار و ۷۲۸ دستگاه تولید شده بود که در سال‌جاری این رقم به دوهزار و ۸۹۸ دستگاه کاهش یافته است؛ این یعنی کاهش تولید ۶۶.۸درصدی. گروه Q۲۰۰ هم با افت تولید مواجه شده است. در هفت‌ماهه سال قبل، تولید این گروه به میزان ۲۸هزار و ۱۳۷دستگاه بوده اما در مدت مشابه امسال به ۹هزار و ۸۹۹ دستگاه رسیده است؛ یعنی افت ۶۴.۸درصدی. البته در این میان تولید پارس نوآ با افزایش همراه شده و از ۴۵ دستگاه به ۹۹۸ دستگاه رسیده است.