تفسیر تهران از تصمیم جدید ترامپ

ونس تا پیش از این، مذاکره‌کننده ارشد واشنگتن در گفت‌وگوها با تهران بود و گفته می‌شد که طرفدار حل‌وفصل جنگ از طریق مذاکره بوده است. به باور ناظران، از نگاه تهران نیز، معاون رئیس‌جمهور آمریکا یکی از چهره‌های عمل‌گراتر در دولت ترامپ بود. ناصر ‌هادیان، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، معتقد است که ترامپ با سپردن پرونده‌ فساد داخلی ادعا‌شده به «ونس»، در واقع پیامی مبنی بر تقابل با دموکرات‌ها ارسال کرده است. اما این اقدام ممکن است به نفع اسرائیل نیز باشد؛ رژیمی که طبق گزارش‌ها مشتاق است ترامپ حملات جدیدی را علیه ایران ترتیب دهد. این در حالی است که ونس، شکست تحقیرآمیز جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای را ناشی از همین جنگ دانسته بود. ‌هادیان گفت: «پیام دیگر این اقدام خطاب به ایران است؛ با این مضمون که دستیابی به توافق در حال حاضر اولویت نیست و فردی که به داشتن مواضعی نسبتا ملایم‌تر در قبال ایران شهرت داشت، اکنون به مسائل دیگری گمارده شده است.»

جرد کوشنر و استیو ویتکاف، فرستادگان ترامپ، در ماه ژوئن از ونس حمایت کرده بودند؛ زمانی که او بر سر یک تفاهم‌نامه با ایران مذاکره می‌کرد. در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، شرایط مقامات ایرانی برای پایان دادن به جنگ را «دیوانه‌وار» خوانده است. با این حال، او به هزینه‌های یک جنگ تمام‌عیار نیز واقف است و قصد دارد با تشدید فشارهای اقتصادی و انزوای تهران، در این مناقشه به پیروزی برسد. در این بین تماس‌ها میان دو طرف از طریق واسطه‌ها در جریان است، اما انتظار نمی‌رود که پیشرفت چشم‌گیری حاصل شود. تهران برای پایان دادن به جنگ، هفت شرط و تعیین ترتیبی مشخص برای ارائه امتیازات متقابل را مطرح کرده است، اما به نظر می‌رسد این خواسته برای ایالات متحده غیرقابل قبول باشد.

محمد صالح صدقیان، مدیر «مرکز مطالعات عربی-ایرانی»، خاطرنشان کرد که ترامپ بارها به شکاف‌های ادعایی در درون تیم مذاکره‌کننده ایران اشاره کرده است. با این حال، به گفته او، مقامات ایرانی نیز نسبت به قابل‌اتکا بودن هرگونه توافق احتمالی جدید با واشنگتن تردید دارند. صدقیان افزود که فضای بی‌اعتمادی میان دو طرف، چشم‌انداز دستیابی به توافق را نیز دشوارتر کرده است. در حال حاضر، دو طرف همچنان بر سر کنترل تنگه هرمز با یکدیگر درگیر هستند و حملات تلافی‌جویانه‌ای علیه کشتی‌ها و تاسیسات نظامی صورت می‌گیرد.‌ هادیان معتقد است که تصمیم‌گیرندگان ایرانی وضعیت کنونی را تا ابد تحمل نخواهند کرد. او افزود: «مقامات [ایران] ممکن است به سراغ ناوهای جنگی، شناورها یا پایگاه‌های نظامی آنها [طرف مقابل] بروند. هرچه محاصره شدیدتر شود- از جمله از طریق فشار دریایی و ایجاد اختلال در مرزهای زمینی و سفرهای هوایی- احتمال وقوع جنگ بیشتر می‌شود.»

هادیان تاکید کرد: «با این حال، کنار گذاشتن ونس توسط ترامپ در خصوص مساله ایران، تغییر بنیادینی در وضعیت ایجاد نخواهد کرد؛ چرا که واشنگتن بر این باور است که تاکتیک اعمال فشار اقتصادی بر تهران می‌تواند این کشور را به دادن امتیاز وادار کند.»