شکست روسیه در جایگزینی دلار با یوان

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ تلاش روسیه برای جایگزینی دلار با یوان چین زیر فشار تحریم‌های ثانویه آمریکا با بن‌بست مواجه شده است. این ناکامی نشان می‌دهد که سایر کشورها برای عبور از سلطه دلار با چه موانع بزرگی روبرو هستند. داده‌های بانک مرکزی روسیه نشان می‌دهد با وجود افزایش تبادلات تجاری با چین، سهم یوان در پرداخت‌های صادراتی روسیه امسال به ۲۲ درصد رسیده است. این رقم نصف اوج آن در اواسط سال ۲۰۲۴ یعنی زمانی است که واشنگتن تحریم‌های ثانویه خود را گسترش داد. اکنون روسیه در تجارت با آسیا برای ۶۹ درصد از صادرات خود روبل دریافت می‌کند.

به نوشته بلومبرگ، تجربه روسیه آزمونی بی‌سابقه بود که محدودیت‌های اهداف شی‌جین‌پینگ را برای تبدیل یوان به ارزی قدرتمند در تجارت بین‌المللی و بازارهای مالی آشکار کرد. مقامات چینی تأکید دارند قصدی برای جایگزینی دلار ندارند چرا که پکن برای کنترل جریان‌های ارزی، محدودیت‌های شدیدی بر سرمایه اعمال می‌کند. عقب‌نشینی روسیه پس از آن رخ داد که بانک‌های چینی در پی تهدید تحریم‌های ثانویه آمریکا، مبادلات خود با روسیه را محدود کردند. این اتفاق توانایی ایالات متحده در تحمیل اراده سیاسی حتی در برابر دومین اقتصاد بزرگ جهان را ثابت کرد و بر سلطه دلار مهر تأیید زد. با این حال این ناکامی به دوستی نامحدودی که شی و پوتین پیش از جنگ اوکراین اعلام کردند آسیب نزده است. پیوندهای سیاسی این دو رهبر قرار است هفته آینده در نشست همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شنژن به نمایش درآید و این نشست شاید شاهد یک دیدار سه‌جانبه با حضور دونالد ترامپ باشد.

سد بلند تحریم‌ها در برابر یوان

دوری از یوان، کسب‌وکارهای روسی را در پرداخت‌های فرامرزی با مشکلات فزاینده‌ای روبرو کرده است. شرکت‌ها که نمی‌توانند مستقیماً با پول چین تسویه کنند، ناچارند از واسطه‌ها و کشورهای ثالث استفاده کنند و این کار تراکنش‌ها را کندتر و پرهزینه‌تر کرده است. الکساندر ودیاخین معاون اول بزرگ‌ترین بانک روسیه می‌گوید حتی پس از تغییر رویکرد روسیه و چین به سمت ارزهای ملی، پرداخت‌ها همچنان با اختلال روبرو هستند. الکساندر گابویف نیز معتقد است که پرداخت‌های بانکی عادی به شکل چشمگیری کاهش یافته است.

اقتصاد روسیه پس از اعمال تحریم‌های جنگ اوکراین با سرعتی خارق‌العاده به سمت یوان حرکت کرد. ارز چین توانست نیمی از تجارت خارجی روسیه را در اختیار بگیرد و به پرمعامله‌ترین ارز در بازار مسکو تبدیل شود. بانک‌ها نیز وام‌دهی خود را از دلار به یوان تغییر دادند و بازار اوراق قرضه یوانی رشد کرد. این بخشی از روندی بود که بسیاری از کشورها را برای کاهش وابستگی به دلار تشویق کرد اما چین همچنان به سیستم مالی مبتنی بر دلار وابسته است. اگرچه هر تغییری برای باز کردن بازارهای چین محدود خواهد بود اما برنامه پنج‌ساله این کشور تا سال ۲۰۳۰ بر گشایش حساب سرمایه برای بین‌المللی‌سازی یوان تأکید دارد. طبق برآورد بلومبرگ اکونومیکس، روسیه حدود ۳۰ درصد رشد سهم یوان در تجارت چین از سال ۲۰۲۱ را رقم زد. اکنون چین بزرگ‌ترین شریک تجاری روسیه است و بیش از یک‌سوم تجارت خارجی این کشور را در اختیار دارد.

تا اواسط سال ۲۰۲۴ روسیه کانال جدیدی برای استفاده بین‌المللی از یوان ایجاد کرده بود. ارزش صادرات روسیه با یوان از ارزش صادرات مستقیم به چین بیشتر بود و خریداران در سایر نقاط جهان نیز هزینه‌های خود را با یوان می‌پرداختند. روسیه سهم مهمی در تلاش پکن برای گسترش نقش این ارز فراتر از مرزها داشت تا جایی که یوان در رتبه چهارم پرداخت‌های بین‌المللی سوئیفت قرار گرفت. پس از آنکه آمریکا در ژوئن ۲۰۲۴ دامنه مقررات تحریم‌های ثانویه را برای مؤسسات مالی طرف معامله با روسیه گسترش داد، کسب‌وکارهای روسی دچار آشفتگی شدند. پرداخت‌ها ماه‌ها مسدود یا با تأخیر روبرو شد و بزرگ‌ترین بانک‌های چین معامله با طرف‌های روسی را متوقف کردند. اقتصاد روسیه که به یوان متکی شده بود با کمبود حاد ارز خارجی روبرو شد و بانک مرکزی از وام‌دهندگان خواست اعتبارات یوانی را محدود کنند.

هزینه‌های گزاف و مسیرهای پرپیچ‌وخم پرداخت

امروزه چند کانال محدود باز است اما به گفته فعالان تجاری تضمینی برای انجام موفقیت‌آمیز پرداخت وجود ندارد. گروه اس‌تی‌ای سیبری‌ترنس‌آسیا در گزارش خود به مشتریان نوشت که پرداخت به تأمین‌کنندگان چینی دیگر یک تراکنش عادی نیست. شرکت‌های روسی حتی با قرارداد معتبر با تأخیر در پرداخت و بررسی‌های انطباقی سخت‌گیرانه روبرو هستند. بسیاری از تراکنش‌ها اکنون از طریق واسطه‌های پرداخت انجام می‌شود که اگرچه قابل‌اطمینان‌ترند اما هزینه بیشتری دارند. طبق داده‌های شرکت لجستیک اس‌تی‌تی هزینه پرداخت‌های فرامرزی با چین اکنون به طور میانگین ۱۵ تا ۲۰ درصد مبلغ تراکنش است. محاسبات بلومبرگ نشان می‌دهد که در اواخر سال گذشته، ارزش صادرات روسیه که به یوان تسویه می‌شد از ارزش واردات چین از روسیه کمتر شد. داده‌های سوئیفت نشان می‌دهد سهم یوان از پرداخت‌های جهانی ثبت‌شده در این شبکه به سطح پیش از جنگ اوکراین بازگشته و به جایگاه پنجم سقوط کرده است. مقامات چینی این تصویر را ناقص می‌دانند و به افزایش حجم تراکنش‌ها از طریق شبکه سی‌آی‌پی‌اس اشاره می‌کنند. پان گونگ‌شنگ رئیس بانک مرکزی چین معتقد است اگر تراکنش‌های شبکه پرداخت چین و سایر تراکنش‌های داخلی بانک‌ها نیز در محاسبه لحاظ شوند، سهم این ارز از پرداخت‌های جهانی به ۶ تا ۷ درصد می‌رسد. با این حال مارتین کورزمپا کارشناس مؤسسه پترسون معتقد است افزایش حجم تراکنش‌های سی‌آی‌پی‌اس برای توضیح افت سهم یوان در سوئیفت کافی نیست و شتابی که تحریم‌های وضع‌شده علیه روسیه به گسترش کاربرد بین‌المللی یوان داده بودند، از میان رفته است.