پنل تخصصی «امنیت زیستی و سلامت دام، سرمایه پنهان تولید پایدار» با حضور حجت‌الله ذبیحی، رئیس  سندیکای تولیدکنندگان و صادرکنندگان داروهای دامپزشکی ایران، سعید رسولی‌نژاد، از فعالان حوزه دامپزشکی ، حسن قره‌باغی، نماینده سازمان دامپزشکی کشور، سیدمهدی میرسلیمی، رئیس انجمن دارو، افزودنی و مواد بیولوژیک دام و علیرضا چابکی، نماینده سندیکای تولیدکنندگان و صادرکنندگان داروهای دامپزشکی ایران برگزار شد و حاضران در این پنل به این نکات اشاره کردند که ضعف در برنامه‌ریزی، مشکلات تامین نهاده‌ها و مصرف بی‌رویه دارو می‌تواند امنیت زیستی و سلامت زنجیره تامین غذا را با چالش مواجه کند.

حجت‌الله ذبیحی، رئیس سندیکای تولیدکنندگان و صادرکنندگان داروهای دامپزشکی ایران که مدیریت این پنل را  برعهده داشت با انتقاد از نبود برنامه‌ریزی جامع و بلندمدت در صنعت دام و طیور کشور گفت: تصمیم‌گیری‌های مقطعی، مشکلات ارزی و تحریم‌ها، اختلال در تامین نهاده‌ها و مصرف بی‌رویه دارو، زنجیره تولید را با مشکلات جدی مواجه کرده است.

ذبیحی با اشاره به نوسانات قیمتی در بازار جوجه یک‌روزه و مرغ افزود: در ماه‌های اخیر، قیمت جوجه یک‌روزه و مرغ نوسانات شدیدی داشته است؛ به‌طوری‌که در مقاطعی جوجه با قیمت‌های بسیار بالا عرضه شده و در دوره‌هایی دیگر، تولیدکنندگان ناچار به معدوم‌سازی آن شده‌اند.

او ادامه داد: این نوسانات نشان می‌دهد که مشکلات تنها به یک حلقه از زنجیره محدود نیست، بلکه ضعف در برنامه‌ریزی، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و مشکلات تامین نهاده‌ها، کل زنجیره تولید را تحت تاثیر قرار داده است.

ذبیحی با تاکید بر لزوم تدوین برنامه‌ای جامع برای آینده این صنعت گفت: باید انجمن‌ها، سندیکاها، اتاق‌های بازرگانی و وزارت جهاد کشاورزی در کنار یکدیگر قرار گیرند و برای پنج سال آینده برنامه‌ای مشخص تدوین کنند.

وی بخش دیگری از سخنانش، مشکلات این صنعت را به مصرف داروهای دامپزشکی و نبود نظارت و برنامه‌ریزی کافی در این حوزه مرتبط دانست و ارتباط مستمر با مراکز علمی و بین‌المللی برای پایش بیماری‌ها و برنامه‌ریزی واکسیناسیون را ضروری دانست.

ذبیحی گفت: تحریم‌ها، مشکلات ارزی، محدودیت سفرهای علمی و ضعف ارتباط دانشگاه و صنعت، فاصله با دانش روز دنیا را افزایش داده است.

آموزش مرغداران، حلقه مفقوده امنیت زیستی است

در ادامه، سعید رسولی‌نژاد، دامپزشک متخصص بیماری‌های پرندگان نیز با اشاره به اهمیت امنیت زیستی در واحدهای پرورش طیور اظهار داشت: اصولی مانند رعایت فاصله مرغداری‌ها، کنترل رفت‌وآمد، ضدعفونی و اجرای پروتکل‌های بهداشتی از مرحله جوجه‌کشی و مرغ مادر تا ورود به مزرعه، در منابع علمی به‌خوبی تشریح شده‌اند، اما اجرای صحیح آن‌ها در عمل با مشکلاتی همراه است.

وی یکی از مهم‌ترین مشکلات این حوزه را آشنا نبودن کافی مرغداران با عوامل بیماری‌زا و راه‌های انتقال آن‌ها دانست و افزود: دامپزشک از باکتری‌ها، ویروس‌ها و عوامل بیماری‌زا شناخت دارد اما مرغدار ممکن است با این مفاهیم و شیوه‌های پیشگیری آشنایی کافی نداشته باشد و لازم است آموزش مرغداران درباره اصول ابتدایی قرنطینه، روش‌های ضدعفونی، شناخت عوامل بیماری‌زا و راه‌های ورود آن‌ها به واحدهای تولیدی به‌صورت جدی دنبال شود.

رسولی‌نژاد، تقویت سیستم ایمنی و استفاده از روش‌های پیشگیرانه را در کنار رعایت قرنطینه ضروری دانست و افزود: واکسیناسیون، تامین ویتامین‌های موردنیاز و استفاده از ترکیبات گیاهی از جمله روش‌هایی هستند که می‌توانند در برنامه‌های پیشگیری مورد توجه قرار گیرند.

امنیت زیستی، حاصل همکاری سازمان دامپزشکی، تشکل‌ها و فعالان زنجیره تولید

حسن قره‌باغی که به نمایندگی از  سازمان دامپزشکی کشور در این نشست حضور یافته‌بود با بیان اینکه نظارت بر محصولات دامپزشکی از مرحله ثبت دارو آغاز می‌شود، گفت: در مرحله ثبت دارو و واکسن، باید دقت لازم صورت گیرد تا محصولاتی وارد چرخه مصرف شوند که کاربردی باشند و بتوانند به ارتقای امنیت زیستی کشور کمک کنند.

وی ادامه داد: در مرحله ترخیص نیز محصولات وارداتی تحت نظارت قرار می‌گیرند و در صورت نیاز، نمونه‌برداری و آزمایش‌های لازم انجام می‌گیرد.

قره‌باغی با تاکید بر ارتباط امنیت زیستی با سلامت غذایی مردم تصریح کرد: هدف نهایی از این نظارت‌ها، اطمینان از سلامت محصولات دامی و غذایی است؛ به‌گونه‌ای که غذای مصرفی مردم از نظر باقی‌مانده‌های دارویی ایمن و سالم باشد.

وی همچنین نقش تشکل‌ها و انجمن‌های تخصصی را در تقویت امنیت زیستی مهم دانست و گفت: امنیت زیستی صرفا بر عهده سازمان دامپزشکی نیست و تشکل‌ها و انجمن‌ها نیز از طریق تبادل تجربه و برگزاری آموزش‌های تخصصی برای اعضا و مسئولان فنی شرکت‌ها، می‌توانند نقش موثری در این زمینه ایفا کنند.

امنیت زیستی با تدوین قوانین بدون نظارت محقق نمی‌شود

همچنین سید مهدی میرسلیمی، رئیس انجمن دارو، افزودنی و مواد بیولوژیک دام،اهمیت امنیت زیستی در زنجیره تامین غذا و پیشگیری از بیماری‌های مشترک انسان و دام را گوشزد کرد و گفت: امنیت زیستی ابعاد مختلفی دارد و موضوعاتی همچون شرایط جنگی و بحرانی، همه‌گیری بیماری‌ها، امنیت غذایی و پیشگیری از بیماری‌ها را دربرمی‌گیرد؛ از این رو واکسیناسیون دام و سایر حیوانات، از جمله حیوانات خانگی و دام‌هایی که در زنجیره تأمین غذا قرار دارند، می‌تواند در پیشگیری از بیماری‌های مشترک انسان و دام و حفظ سلامت عمومی نقش مهمی ایفا کند.

وی با انتقاد از فاصله میان تدوین مقررات و اجرای آنها در کشور گفت: ما در ایران قوانین و ضوابطی داریم، اما در برخی موارد، نظارت و کنترل کافی بر اجرای آنها وجود ندارد یا آموزش‌های لازم به فعالان این حوزه ارائه نشده است.

پیشگیری و پایش داده‌محور، پایه‌های اصلی امنیت زیستی

علیرضا چابکی، نماینده سندیکای تولیدکنندگان و صادرکنندگان داروهای دامپزشکی ایران نیز تغییر رویکرد از مدیریت واکنشی به پیشگیری در حوزه امنیت زیستی را ضروری دانست و گفت: پایش مستمر و استفاده از سیستم‌های مبتنی بر داده در واحدهای دامداری و مرغداری می‌تواند به شناسایی زودهنگام نشانه‌های بیماری، کاهش خسارت‌های اقتصادی و محدود شدن مصرف دارو، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، کمک کند.

چابکی یکی از چالش‌های اساسی امنیت زیستی در کشور را غلبه رویکرد واکنشی بر مدیریت بیماری‌ها دانست و افزود: اگر در دامداری یا مرغداری، سیستم نظارتی مبتنی بر داده وجود داشته باشد، حتی کاهش جزیی و غیرعادی در میزان تولید شیر یا تخم‌مرغ می‌تواند هشداری برای شناسایی یک مشکل احتمالی باشد.

وی با هشدار نسبت به پیامدهای مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تاکید کرد: هر اندازه بتوانیم از بروز و انتشار بیماری جلوگیری کنیم، نیاز به مداخلات دارویی کاهش می‌یابد و از تحمیل هزینه‌های بیشتر به تولیدکنندگان و نظام سلامت جلوگیری خواهد شد.

چابکی افزود: لازم است در هر واحد تولیدی، مسیرهای احتمالی ورود عوامل بیماری‌زا شناسایی و برای هر مسیر، راهکار متناسب طراحی شود.