پنل«تکنولوژی‌های نوین فرآوری خوراک دام، مسیر ارتقای کیفیت و راندمان» در حاشیه بیست‌و پنجمین دوره نمایشگاه دام، طیور و صنایع وابسته که از ۲۶ لغایت ۲۹ آبان ماه در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برپا بود، برگزار شد. سخنرانان پنل از سهم ۶۰ تا ۸۵ درصدی خوراک از هزینه‌های واحدهای پرورشی سخن گفته و اعلام کردند که حتی بهبود جزیی در ضریب تبدیل خوراک می‌تواند به صرفه‌جویی قابل‌توجهی منجر شود و از خروج منابع مالی از چرخه تولید جلوگیری کند.

درآغاز، علی بازگیر از شرکت آسیاب ماشین ایرانیان که مدیریت پنل را نیز بر عهده داشت با اشاره به محدودیت‌های تامین مواد اولیه در جهان گفت: فناوری‌های نوین فرآوری خوراک می‌توانند با بهبود ضریب تبدیل، کاهش مصرف نهاده‌ها و افزایش بهره‌وری، بخشی از مشکلات صنعت دام و طیور را برطرف کنند.

وی افزود: در گذشته، ارزانی نهاده‌ها و حمایت‌های دولتی موجب کم‌توجهی به بهره‌وری و جلوگیری از هدررفت مواد اولیه شده بود؛ به‌طوری‌که در برخی دامداری‌های قدیمی، روش‌های نامناسب ذخیره‌سازی و جابه‌جایی به اتلاف ذرت و سویا منجر می‌شد. اما با افزایش هزینه نهاده‌ها و دشوار شدن تامین آن‌ها، استفاده بهینه از منابع اهمیت بیشتری یافته است.

بازگیر افزود: توسعه فناوری‌های فرآوری می‌تواند به کاهش وابستگی به نهاده‌ها و مدیریت محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها کمک کند.

به گفته وی، حتی کاهش چند گرم مصرف خوراک به ازای هر قطعه طیور، در واحدهای بزرگ با صدها هزار یا میلیون‌ها قطعه، صرفه‌جویی قابل‌توجهی به همراه خواهد داشت. 

فرآوری نوین خوراک، راهکاری برای بهبود سلامت گله‌ها

در ادامه، عارفه نیکرو، متخصص مدیریت بهداشتی و فنی صنعت طیور با اشاره به تجربه استفاده از خوراک فرآوری‌شده در واحدهای پرورش مرغ‌های تخم‌گذار گفت: این فناوری می‌تواند با بهبود ضریب تبدیل، کاهش مصرف نهاده‌ها و ارتقای سلامت گله، هزینه تمام‌شده تولید را کاهش دهد.

وی با بیان اینکه « طی دو تا سه سال گذشته با کمک مشاوران و اجرای عملی این روش، آثار آن در شرایط واقعی تولید بررسی شده است» افزود: انتخاب جیره مناسب و فرآوری اصولی خوراک از ابتدای پرورش جوجه، به جذب بهتر مواد مغذی کمک می‌کند و فرآوری حرارتی نیز در صورت رعایت الزامات بهداشتی، می‌تواند عوامل بیماری‌زا را کاهش دهد.

این متخصص صنعت طیور با اشاره به نتایج اقتصادی این روش اظهار داشت: بر اساس تجربه عملی، کاهش حدود ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم مصرف سویا امکان‌پذیر است و صرفه‌جویی حاصل از آن در برخی زنجیره‌های بزرگ به حدود ۲۰ میلیون تومان در روز می‌رسد؛ رقمی که مزایای احتمالی بهینه‌سازی مصرف ذرت و استفاده از آنزیم‌ها را شامل نمی‌شود.

نیکرو بهبود ضریب تبدیل، افزایش جذب مواد مغذی و تقویت سلامت دستگاه گوارش و سیستم ایمنی را از دیگر مزایای فرآوری نوین خوراک برشمرد.

سهم بالای خوراک در هزینه‌های تولید

عباس معظمی گودرزی، مشاور ارشد طراحی، راه‌اندازی و ساخت کارخانه‌های خوراک دام و طیور نیز به‌عنوان سومین سخنران این پنل با اشاره به سهم بالای خوراک در هزینه‌های تولید توضیح داد: حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد و در برخی موارد ۸۰ تا ۸۵ درصد هزینه‌های یک واحد پرورشی به خوراک اختصاص دارد. از این‌رو، حتی بهبود جزیی در ضریب تبدیل خوراک می‌تواند به صرفه‌جویی قابل‌توجهی منجر شود و از خروج منابع مالی از چرخه تولید جلوگیری کند.

معظمی گودرزی با تشریح مراحل مختلف فرآوری خوراک افزود: آسیاب‌کردن، مرطوب‌سازی و استفاده از فرآیندهای حرارتی از جمله روش‌هایی هستند که برای بهبود کیفیت و قابلیت استفاده خوراک به کار گرفته می‌شوند.

وی با تاکید بر اهمیت حفظ کیفیت افزودنی‌های خوراک افزود: یکی از موضوعات مهم در طراحی سیستم‌های نوین فرآوری، زمان افزودن ویتامین‌ها، مواد معدنی و آنزیم‌هاست.

معظمی گودرزی با اشاره به نقش فناوری‌های جدید در بهبود ضریب تبدیل خوراک گفت: هدف از توسعه این تجهیزات، تولید خوراک به شکل پلت نیست، بلکه باید فرآیند تولید به‌گونه‌ای طراحی شود که ضمن حفظ مواد مغذی، قابلیت هضم و جذب خوراک افزایش یابد و هزینه تمام‌شده تولید کاهش پیدا کند.

وی همچنین از برنامه‌ریزی برای دستیابی به ضریب تبدیل پایین‌تر در واحدهای مرغ گوشتی خبر داد و با اشاره به ظرفیت اقتصادی فرآوری نوین خوراک، برآوردهایی از میزان صرفه‌جویی در واحدهای مختلف ارائه کرد و گفت: بر اساس محاسبات مطرح‌شده، فقط با یک درصد بهبود ضریب تبدیل خوراک از ۱.۷۵ به ۱.۷۳ در یک واحد مرغ گوشتی با ظرفیت ۱۰۰ هزار قطعه، امکان صرفه‌جویی حدود ۳۵۰ میلیون تومان در هر دوره پرورش وجود دارد، در حالی که احتمال بهبود بیش از این مقدار به راحتی امکان پذیر است.

وی افزود: در بخش گاو شیری با ظرفیت ۱۲۰۰ راس با کاهش ۲ درصد دفع کمتر نشاسته در کود، صرفه‌جویی سالانه حدود ۳۵ میلیارد تومان و در واحد پرواربندی با ظرفیت هزار راس، حدود سیزده میلیارد تومان در سال قابل تحقق است.

کاهش مصرف انرژی کارخانه‌ها از طریق  فرآوری خوراک

علیرضا عباسی‌پور، مشاور علمی و فنی کارخانجات خوراک دام وطیور نیز توسعه فناوری‌های نوین فرآوری خوراک را ضروری دانست و گفت: این روش‌ها علاوه بر بهبود عملکرد تغذیه‌ای دام و طیور، می‌توانند مصرف انرژی کارخانه‌های خوراک و هزینه تمام‌شده محصولات پروتئینی را کاهش دهند.

وی با اشاره به تحول فناوری‌های فرآوری خوراک گفت: این فرایند در ابتدا به عملیات فیزیکی مانند آسیاب‌کردن و کاهش اندازه ذرات محدود بود، اما به‌تدریج روش‌هایی توسعه یافتند که با ایجاد تغییرات فیزیکی و بیوشیمیایی، قابلیت هضم و دسترسی به مواد مغذی را افزایش می‌دهند.

عباسی‌پور افزود: در تحقیقات انجام‌شده در مرکز تحقیقات دانشگاه فردوسی مشهد، تاثیر زمان فرآوری بر مصرف انرژی و شاخص‌های تغذیه‌ای جیره‌های مبتنی بر ذرت و گندم بررسی شده است.

به گفته وی، افزایش زمان فرآوری از حدود دو دقیقه به چهار دقیقه، مصرف برق به ازای هر تن خوراک را از محدوده ۱۷ تا ۱۹ کیلووات‌ساعت به حدود ۱۳ تا ۱۶ کیلووات‌ساعت کاهش داده و صرفه‌جویی حدود سه کیلووات‌ساعت برق به ازای هر تن را به همراه داشته است.

عباسی‌پور ، همکاری دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، کارخانه‌های خوراک و واحدهای پرورشی را برای توسعه تحقیقات کاربردی، کاهش اتلاف منابع و ارتقای توان رقابتی صنعت دام و طیور ضروری دانست.