میراث جنگ برای اعراب

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ جنگ آمریکا و ایران، معادله روابط واشنگتن و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را وارد مرحله تازه‌ای کرده است؛ جنگی که قرار بود بخشی از معادلات امنیتی منطقه را به نفع آمریکا تغییر دهد، اما در عمل هزینه‌های سنگینی را به متحدان عرب واشنگتن تحمیل کرد.

در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، پرسش مهم برای ریاض، ابوظبی، دوحه و دیگر پایتخت‌های خلیج فارس این است که آیا تغییر آرایش سیاسی در واشنگتن می‌تواند به تغییر تعهدات امنیتی آمریکا در منطقه منجر شود؟ یادداشت مؤسسه سعودی «Gulf International Forum» به این پرسش پاسخ محتاطانه‌ای می‌دهد: انتخابات میان‌دوره‌ای ممکن است بحث سیاست خارجی آمریکا درباره خلیج فارس را تغییر دهد، اما به‌تنهایی روابط راهبردی واشنگتن و شورای همکاری را دگرگون نخواهد کرد. با این حال، جنگ با ایران شرایطی ایجاد کرده که کشورهای عربی خلیج فارس دیگر نمی‌توانند بدون بازنگری در وابستگی امنیتی خود به آمریکا، به الگوی گذشته ادامه دهند.

ویل کاستانیر نویسنده این تحلیل معتقد است مخالفت گسترده با جنگ ایران به تقویت جریان‌های ترقی‌خواه در حزب دموکرات منجر شده است؛ جریانی که نه‌تنها خواستار پایان فوری جنگ است، بلکه درباره تداوم مداخلات نظامی آمریکا در خاورمیانه و فروش تسلیحات به متحدان منطقه‌ای واشنگتن نیز پرسش‌هایی جدی مطرح می‌کند.

این مساله در آستانه انتخابات نوامبر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. افزایش تلفات نظامیان آمریکایی، هزینه‌های اقتصادی جنگ و اختلال در بازار انرژی، سیاست خاورمیانه‌ای دولت ترامپ را به موضوعی انتخاباتی تبدیل کرده است. به‌ویژه آنکه توانایی ایران برای ایجاد اختلال در تردد از تنگه هرمز، پیامدهای جنگ را از سطح یک درگیری منطقه‌ای فراتر برده و مستقیما به هزینه زندگی و نگرانی‌های اقتصادی رای‌دهندگان آمریکایی پیوند زده است.

در چنین فضایی، پیروزی دموکرات‌ها و کسب اکثریت در مجلس نمایندگان یا سنا می‌تواند نظارت کنگره بر عملیات نظامی دولت، استقرار نیروهای آمریکایی و انتقال تسلیحات به منطقه را افزایش دهد. با این حال، محدودیت‌های ساختاری نظام سیاسی آمریکا اجازه نمی‌دهد نتیجه انتخابات به‌سرعت به تغییر بنیادین روابط امنیتی با کشورهای شورای همکاری منجر شود.

اما آنچه اهمیت انتخابات میان‌دوره‌ای را برای کشورهای شورای همکاری دوچندان می‌کند، صرفا احتمال تغییر سیاست آمریکا نیست؛ بلکه تجربه‌ای است که این کشورها در جریان جنگ با ایران پشت سر گذاشته‌اند. جنگی که یکی از مهم‌ترین پیامدهای آن، زیر سؤال رفتن کارآمدی چتر امنیتی آمریکا برای متحدان عربش بوده است.

کشورهای عضو شورای همکاری، شامل عربستان، امارات، قطر، بحرین، کویت و عمان، در جریان این جنگ با واقعیتی متناقض مواجه شدند: نزدیکی امنیتی به واشنگتن نه‌تنها آنها را از تبعات درگیری دور نگه نداشت، بلکه در مواردی به عاملی برای افزایش آسیب‌پذیری‌شان تبدیل شد. حملات موشکی و پهپادی ایران به تاسیسات نظامی، زیرساخت‌های انرژی و مراکز غیرنظامی در کشورهای منطقه، نشان داد که میزبانی از نیروهای آمریکایی یا برخورداری از سامانه‌های دفاعی پیشرفته، لزوما به معنای مصونیت از جنگ نیست.

از این منظر می‌توان گفت کشورهای شورای همکاری از جمله بازیگرانی بوده‌اند که هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم جنگ را به‌شدت تحمل کرده‌اند؛ حتی اگر در آغاز جنگ، هدف اصلی عملیات نظامی آمریکا و ایران نبوده باشند. این تجربه، پرسشی اساسی را در محاسبات امنیتی آنها ایجاد کرده است: اگر حضور نظامی آمریکا نتواند مانع گسترش جنگ به خاک و زیرساخت‌های اقتصادی آنها شود، این حضور تا چه اندازه یک تضمین امنیتی قابل اتکاست؟

نویسنده معتقد است کشورهای خلیج فارس احتمالا به‌جای قطع همکاری دفاعی با آمریکا، به سمت متنوع‌سازی شرکای امنیتی حرکت خواهند کرد. همکاری‌های دفاعی با کره جنوبی، برزیل و اوکراین و همچنین توافق دفاعی عربستان با پاکستان و ترکیه، نشانه‌هایی از این رویکرد هستند. چین و روسیه نیز می‌توانند در این معادله نقش پررنگ‌تری پیدا کنند.

در واقع، انتخابات میان‌دوره‌ای می‌تواند این روند را تسریع کند. اگر دموکرات‌ها در کنگره قدرت بیشتری به دست آورند، احتمال افزایش محدودیت‌ها بر عملیات نظامی دولت ترامپ و نظارت سخت‌گیرانه‌تر بر فروش تسلیحات به متحدان منطقه‌ای وجود دارد. از نگاه کشورهای شورای همکاری، چنین تحولی دو پیام متفاوت دارد: از یک سو، کاهش احتمال ورود دوباره آمریکا به جنگی گسترده با ایران می‌تواند مطلوب باشد؛ از سوی دیگر، محدود شدن همکاری‌های دفاعی واشنگتن، نگرانی‌هایی درباره آینده بازدارندگی منطقه‌ای ایجاد می‌کند.

در نهایت، انتخابات میان‌دوره‌ای شاید اتحاد امنیتی آمریکا و کشورهای شورای همکاری را از هم نپاشد، اما جنگ ایران یک واقعیت جدید را به پایتخت‌های عربی تحمیل کرده است: وابستگی امنیتی به واشنگتن دیگر به‌تنهایی کافی نیست. مساله اصلی برای این کشورها نه انتخاب میان آمریکا و قدرت‌های رقیب، بلکه یافتن توازنی است که در آن، امنیت منطقه‌ای آنها به تصمیمات نظامی و انتخاباتی واشنگتن گره نخورد. به همین دلیل، مهم‌ترین میراث جنگ علیه ایران برای روابط آمریکا و شورای همکاری، شاید نه گسست از واشنگتن، بلکه آغاز جدی‌تر تلاش برای کاهش وابستگی به آن باشد./