شوک انویدیا گیت به هوش مصنوعی

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- حسین موسوی: تحقیقات مستقل هیات‌مدیره درباره ارتباط مدیرعامل انویدیا با زنی که به جاسوسی برای چین متهم شده، آینده مدیریتی یکی از قدرتمندترین چهره‌های صنعت فناوری را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.

به گزارش تککرانچ، هیات‌مدیره انویدیا روز یکشنبه اعلام کرد که پس از اعتراف جنسن هوانگ، مدیرعامل این شرکت، به کارکنان درباره بی‌وفایی به همسرش، تحقیقات مستقلی را آغاز می‌کند.

با این حال، ماجرا صرفا به یک رابطه خارج از چارچوب زندگی زناشویی محدود نمی‌شود. طرف این رابطه آلیسهوانگ، از مدیران شرکت مگاسپید، است؛ زنی که مقام‌های آمریکایی معتقدند برای چین جاسوسی می‌کرده و اطلاعاتی را در اختیار پکن قرار می‌داده است.

به بیان دیگر، پیامدهای این پرونده بسیار فراتر از انویدیا خواهد رفت؛ چراکه شمار زیادی از شرکت‌های فناوری و موسسات مالی، به دلیل جایگاه محوری این شرکت در اقتصاد هوش مصنوعی، به آن وابسته‌اند.

هوانگ اخیرا در گفت‌وگویی با بلومبرگ گفته بود: «مسئولیت یک صنعت کامل بر عهده من است».

سخنگوی سفارت چین در واشنگتن در اواخر اکتبر این اتهام‌ها را «افتراها و اتهام‌زنی‌های بی‌اساس» خواند.

تاکنون نیزهیچ‌کس در این پرونده به طور رسمی متهم نشده است. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که مقام‌های اطلاعاتی آمریکا یک سال پیش نگرانی‌های خود را به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور اطلاع داده بودند.

همچنین چند مقام ارشد ناشناس در دولت ترامپ به نیویورک‌ تایمز گفته‌اند بعید می‌دانند هوانگ در تمام این مدت از نقش آلیس هوانگ در جمع‌ آوری اطلاعات برای چین بی‌خبرمانده باشد.

البته به گزارش این روزنامه، زمانی که مقام‌های اطلاعاتی برای نخستین‌بار موضوع را با ترامپ در میان گذاشتند، تصور نمی‌کردند هوانگ از این فعالیت‌ها اطلاع داشته باشد. هنوز مشخص نیست ارزیابی آنها در این زمینه تغییر کرده است یا خیر.

در مقابل، هیات‌مدیره انویدیا اعلام کرده است که تاکنون نشانه‌ای از افشای اطلاعات محرمانه شرکت یا به خطر افتادن امنیت ملی آمریکا مشاهده نکرده است.

سرنوشت مدیرعامل؛ پنجاه‌پنجاه

پرسش اصلی اکنون این است که آیا هوانگ می‌تواند از این بحران جان سالم به در ببرد؟ برای بررسی سناریوهای پیش‌رو، خبرنگار تک‌کرانچ روز یکشنبه با جفری سوننفلد، استاد شناخته‌شده مدیریت در دانشگاه ییل و معاون ارشد دانشکده مدیریت این دانشگاه در حوزه مطالعات رهبری، گفت‌ و گو کرده است.

سوننفلد همچنین بنیان‌گذار موسسه مطالعات رهبری مدیران عامل است؛ نهادی که در اجلاس‌های مدیران عامل خود میزبان هوانگ نیز بوده است.

سوننفلد می‌گوید به هوانگ علاقه دارد و معتقد است هنوز می‌توان اعتبار حرفه‌ای او را احیا کرد؛ با این حال، شانس ماندگاری او در راس انویدیا را حدود ۵۰ درصد می‌داند.

او در این گفت‌وگو نکات دیگری را نیز درباره ابعاد بحران مطرح کرده است.نخستین مسئله، لطمه‌ای است که به اعتبار هوانگ وارد شده است.

به گفته سوننفلد، هوانگ تا پیش از این اتفاق در سراسر صنعت فناوری چهره‌ای مورد احترام و اعتماد بود.

اما او رفتار اخیر مدیرعامل انویدیا را نمونه‌ای از «قضاوت به‌شدت ضعیف» توصیف می‌کند.

سوننفلد معتقد است حتی اگر هوانگ صرفا فریب خورده و از واقعیت ماجرا بی‌اطلاع بوده باشد، باز هم چنین رفتاری قابل چشم‌پوشی نیست.

او می‌گوید: «هر کارمند دیگری در انویدیا، به‌ جز خود هوانگ، به خاطر چنین اتفاقی اخراج می‌شد.»

به اعتقاد او، همین بی‌احتیاطی به‌ تنهایی می‌تواند به از دست رفتن جبران‌ ناپذیر اعتماد منجر شود.

با این حال، سوننفلد معتقد است عاملی که ممکن است به نجات هوانگ کمک کند، مفهومی است که روان‌شناسان اجتماعی از آن با عنوان «اعتبار ناشی از استثنا» یا امتیاز ناشی از خوش‌ سابقگی یاد می‌کنند؛ البته به شرط آنکه هوانگ بتواند ثابت کند فریب خورده است.

این مفهوم نخستین‌ بار از سوی ادوین هولندر، روان‌شناس اجتماعی، در مقاله‌ای در سال ۱۹۵۸ مطرح شد. بر اساس این نظریه، افراد با نشان دادن شایستگی و پایبندی به قواعد یک گروه، به‌ تدریج اعتباری کسب می‌کنند که به آنها اجازه می‌دهد در برخی موقعیت‌ها از انعطاف و اغماض بیشتری برخوردار شوند.

هوانگ از زمان تاسیس انویدیا در سال ۱۹۹۳، یعنی بیشاز سه دهه، چنین اعتباری برای خود ایجاد کرده است. اما این سرمایه اجتماعی زمانی از بین می‌رود که خطای فرد خودخواهانه به نظر برسد یا هنجارهای اساسی گروه را زیر پا بگذارد. 

در این پرونده، منظور از این گروه، اعضای هیات‌مدیره انویدیا، حدود ۴۲ هزار کارمند این شرکت که همگی ملزم به رعایت مقررات امنیتی هستند و البته در سطحی گسترده‌تر، دولت آمریکاست که محدودیت‌های صادراتی سخت‌گیرانه‌ای اعمال می‌کند.

جانشینی برای هوانگ وجود دارد؟

در ادامه گفت‌وگو، موضوع سوابق مشابه و نمونه‌های تاریخی نیز مطرح شد؛ هرچند به گفته سوننفلد، آنچه اکنون در انویدیا جریان دارد، نمونه مشابه دقیقی در گذشته ندارد.

برخی مدیران اجرایی که از رسوایی‌های شخصی جان سالم به در برده‌اند، توانسته‌اند فعالیت حرفه‌ای خود را در شرکت دیگری ادامه دهند. مارک هرد، مدیرعامل پیشین اچ‌پی، یکی از این نمونه‌هاست.

او بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ اچ‌پی را از نظر درآمد به صدر صنعت فناوری رساند، اما پس از آنکه مشخص شد گزارش‌های هزینه‌ای نادرستی ارائه کرده و از این طریق رابطه شخصی خود با یکی از پیمانکاران شرکت را پنهان کرده است، تحت فشار قرار گرفت و استعفا داد. حدود یکماه بعد، شرکت اوراکل او را استخدام کرد.

اما شرایط هوانگ متفاوت است؛ چراکه انویدیا عملا شرکت خود اوست و گزینه مشابهی برای ادامه فعالیت حرفه‌ای در جای دیگری ندارد. 

وضعیت جانشینان احتمالی او در داخل انویدیا نیز چندان روشن نیست. معمولا شرکت‌هایی با ابعاد و اهمیت انویدیا دارای سلسله‌ مراتب مدیریتی مشخصی هستند، اما هوانگ ساختار سازمانی شرکت را تا حد امکان مسطح نگه داشته است.

به گفته خودش، حدود ۶۰ نفر به‌طور مستقیم به او گزارش می‌دهند.

این ساختار باعث شده شناسایی فردی که بتواند در صورت کناره‌گیری هوانگ جای او را بگیرد، دشوار باشد. البته فرزندان هوانگ که هر دو در انویدیا مشغول به کار هستند، گاهی در گمانه‌ زنی‌ها درباره جانشینی او مطرح می‌شوند.

با این حال، این ابهام مانع از شکل‌گیری گمانه‌ زنی‌های گسترده در سطح جهانی نخواهد شد.

سوننفلد می‌گوید: هیات‌ مدیره شرکت‌هایی که در بحران قرار می‌گیرند، اغلب به دنبال راه‌ حلی نجات‌ بخش از خارج سازمان می‌روند؛ راه‌ حلی که او از آن با عنوان «گزینه مسیحایی» یاد می‌کند. در همین زمینه، اریک اشمیت، مدیرعامل پیشین گوگل، یکی از گزینه‌هایی است که سوننفلد مطرح کرده است.

شبکه مالی پیچیده‌ای که با یک بحران می‌لرزد

یکی از دلایلی که وضعیت کنونی انویدیا را پیچیده و برای طیف گسترده‌ای از ذی‌نفعان نگران‌کننده کرده، جایگاه این شرکت در مرکز شبکه‌ای عظیم و پیچیده از سرمایه‌گذاری‌ها و تامین مالی متقابل است. 

انویدیا فقط بزرگ‌ترین تامین‌ کننده تراشه‌های مورد استفاده در رونق هوش مصنوعی نیست، بلکه در عمل نقش یکی از بانک‌های اصلی تامین مالی توسعه این صنعت را نیز ایفا می‌کند.

این شرکت علاوه بر سرمایه‌گذاری در صدها استارت‌آپ کوچک‌تر، در شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی، آنتروپیک،ایکس‌ای‌آی، کورویو و نبیوس نیز سرمایه‌گذاری کرده است.

انویدیا در ماه اوت همچنین توافق‌های اولیه‌ای با شرکت‌ها و موسسات مالی بزرگی از جمله آپولو، بلک‌راک، بلک‌استون، بروکفیلد، گلدمن ساکس و کی‌کی‌آر امضا کرد.

هدف این توافق‌ها، بسیج بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار سرمایه در طول زمان است. هوانگ نیز اعلام کرده بود که انویدیا می‌تواند تا یک‌ چهارم این مبلغ را تضمین مالی کند.

 این اقدام در آن زمان به‌طور گسترده تلاشی برای توزیع ریسک و کاهش فشار مالی بر بازیگران مختلف صنعت تلقی شد.

با این حال، بروز بحران مدیریتی در مرکز چنین شبکه‌ای می‌تواند یک لغزش را به فروپاشی تبدیل کند.

هیات‌ مدیره به دنبال کشف چه چیزی است؟

اما سوالی در این شرایط مطرح شده و آن این است که هیات‌مدیره انویدیا در شرایط فعلی احتمالا چه اقداماتی انجام می‌دهد؟ سوننفلد یادآوری می‌کند که حمایت علنی و مداوم هوانگ از فروش تراشه‌های پیشرفته به چین، پیش از این نیز نگرانی‌هایی را ایجاد کرده بود. 

داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، شرکتی که انویدیا در آن سرمایه‌گذاری کرده است، ژانویه گذشته در اجلاس داووس انتقادهای تندی از فروش تراشه به چین مطرح کرد.

او این اقدام را به «فروش سلاح هسته‌ای به کره شمالی» تشبیه کرده بود.

اکنون اعضای مستقل هیات‌ مدیره انویدیا، یعنی تمام اعضا به‌جز خود هوانگ، باید مشخص کنند که آیا فناوری این شرکت به چین منتقل شده است یا خیر و اگر چنین اتفاقی افتاده، این انتقال از چه مسیرهایی صورت گرفته است. یکی از محورهای اصلی این بررسی، شناخت دقیق‌تر رابطه انویدیابا شرکت مگاسپید خواهد بود.

مگاسپید، یک شرکت رایانش ابری مستقر در سنگاپور است که فعالیت خود را از دل یک کسب‌ و کار بازی‌سازی چینی آغاز کرد و بعدها به بزرگ‌ترین خریدار تراشه‌های انویدیا در جنوب شرق آسیا تبدیل شد.

نیویورک‌ تایمز در اکتبر ۲۰۲۵ گزارش داد که این شرکت حدود ۲ میلیارد دلار تراشه از انویدیا خریداری کرده است. این معامله پرسش‌های گسترده‌ای درباره احتمال کمک مگاسپید به چین برای دور زدن محدودیت‌های صادراتی آمریکا ایجاد کرد؛ از جمله اینکه آیا این شرکت تراشه‌ها را دوباره به چین صادر می‌کرده یا آنها را از راه دور در اختیار مشتریان چینی قرار می‌داده است. پس از انتشار گزارش نیویورک‌تایمز، سخنگوی انویدیا به نشریه هیل گفت این اتهام‌ها به‌طور کامل بررسی شده و سال گذشته نادرستی آنها اثبات شده است.

هوانگ فعلا می‌ماند؛ اما با اختیارات کمتر؟

انویدیا روز یکشنبه اعلام کرد که هوانگ در مدت انجام تحقیقات همچنان مدیریت شرکت را بر عهده خواهد داشت. با این حال، اداره شرکت در چنین شرایطی حتی برای مدیری که بخش زیادی از وقت خود را به سفرهای بین‌ المللی و تبلیغ محصولات انویدیا اختصاص می‌دهد، کار ساده‌ای نخواهد بود.

در نخستین گام، سه رئیس کمیته مجلس نمایندگان آمریکا خواستار برگزاری جلسه‌ای غیرعلنی با هوانگ در تاریخ ۱۸ نوامبر شده‌اند. از سوی دیگر، انویدیا قرار است گزارش مالی جدید خود را در ۱۷ نوامبر منتشر کند.

سوننفلد پیش‌بینی می‌کند که حتی اگر هوانگ عنوان مدیرعاملی خود را حفظ کند، احتمالا ناچار خواهد شد بخشی از تصمیم‌گیری‌های روزمره شرکت را به دیگر مدیران واگذار کند. 

در حال حاضر فقط یک موضوع قطعی است: هوانگ از آن دسته سهام ویژه با حق رای چند برابری برخوردار نیست که بتواند قدرت او را در انویدیا تضمین کند.

سوننفلد معمولا از ساختارهای سهام دوکلاسه حمایت می‌کند؛ ساختارهایی که در آنها بنیان‌ گذاران شرکت به واسطه برخورداری از حق رای بیشتر، کنترل مدیریتی خود را حفظ می‌کنند.

او معتقد است موفقیت هوانگ بدون استفاده از چنین ساختاری، یکی از بهترین استدلال‌ها در مخالفت با این مدل بوده است. با این حال، سوننفلد می‌گوید اگر هوانگ چنین سهامی در اختیار داشت، برکناری او بسیار دشوارتر می‌شد.

زنگ خطر برای امنیت شرکت‌های فناوری

این پرونده ممکن است در آینده به‌عنوان نقطه عطفی در نحوه حفاظت شرکت‌های فناوری از اطلاعات محرمانه و اسرار تجاری به یاد آورده شود. سوننفلد معتقد است شرکت‌های فناوری در مقایسه با پیمانکاران صنایع دفاعی که با نظام‌های سخت‌ گیرانه بررسی صلاحیت امنیتی مواجه هستند، بیش از حد سهل‌ انگارانه عمل می‌کنند.

بازداشت یک مهندس اوپن‌ای‌آی در ماه گذشته نیز نمونه دیگری از همین مشکل است. این مهندس متهم شده بود که یکدستگاه ضبط مخفی را پشت تلویزیونی در اتاق کنفرانس مدیران ارشد شرکت پنهان کرده است. 

اوپن‌ای‌آی اعلام کرده بود که هیچ نشانه‌ای از دسترسی غیر مجاز به وزن‌های مدل‌های هوش مصنوعی، کدهای منبع یا اطلاعات مشتریان در اختیار ندارد. با این حال، این پرونده نشان می‌دهد شرکت‌های فناوری تا چه اندازه در برابر افرادی آسیب‌پذیر هستند که به محیط داخلی و جلسات محرمانه آنها دسترسی پیدا می‌کنند.

آزمون نهایی هوانگ تازه آغاز می‌شود

ممکن است هوانگ در نهایت از تحقیقات جان سالم به در ببرد. سوننفلد نیز امیدوار است هیات‌مدیره او را از هرگونه همکاری آگاهانه با فعالیت‌های جاسوسی تبرئه کند. اما آزمون بزرگ‌تر زمانی آغاز می‌شود که کارکنان، مشتریان و شرکای تجاری انویدیا و در سطحی غیر مستقیم میلیون‌ها آمریکایی که سهام این شرکت را در حساب‌های بازنشستگی خود دارند، ناچار شوند درباره آینده این مجموعه تصمیم بگیرند.

پرسش اساسی دیگر فقط این نیست که آیا جنسن هوانگ در سمت خود باقی می‌ماند یا خیر؛ مسئله این است که آیا اقتصادی که بخش بزرگی از آن بر پایه قضاوت‌ها و تصمیم‌ های یک نفر، یعنی هوانگ، شکل گرفته، همچنان می‌تواند با همان الگو به مسیر خود ادامه دهد؟