سایه جنگ و تحولات سیاسی آمریکا بر ابرمعاملات خاورمیانه

به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، تب‌ و تاب معاملات تجاری خاورمیانه که در سال ۲۰۲۵ به اوج رسیده بود و خرید ۵۵ میلیارد دلاری شرکت «الکترونیک آرتز» نماد آن به شمار می‌رفت، اکنون جای خود را به احتیاط داده است.

از یک سو جنگ آمریکا علیه ایران برنامه‌های سرمایه‌گذاری را مختل کرده و از سوی دیگر، آرایش جدید سیاسی در واشنگتن احتمال نظارت‌های سخت‌گیرانه‌تر بر معاملات کلان را افزایش داده است.

بر اساس داده‌های بلومبرگ، این فضای محتاطانه به‌سرعت در آمار بازار بازتاب یافته؛ به‌طوری‌که ارزش معاملات ادغام و تملیک در حوزه خلیج فارس طی سه‌ماهه سوم سال جاری به حدود ۵ میلیارد دلار سقوط کرده است.

این رقم که در مدت مشابه سال گذشته ۶۹ میلیارد دلار بود، پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شود. این رکود منطقه‌ای در سه‌ماهه چهارم حتی عمیق‌تر شده و ارزش معاملات تا این لحظه بیش از ۹۰ درصد نسبت به پارسال کاهش یافته است.

با این حال، تصویر کلان بازار چندان هم تیره و تار نیست و حجم معاملات در حوزه خلیج فارس همچنان بالاتر از میانگین پنج‌ساله قرار دارد. این آمار نشان می‌دهد که منطقه پس از سال استثنایی ۲۰۲۵ در حال بازگشت به تعادل است و قصد خروج کامل از بازارهای جهانی را ندارد؛ فرصتی که باعث شده شرکت‌های وال‌استریت همچنان به تقویت تیم‌های محلی خود ادامه دهند.

در همین حال، جنگ جاریکه اکنون وارد نهمین ماه خود شده، هیات‌مدیره شرکت‌ها را به بازنگری در برنامه‌های ادغام و تملیک واداشته است.

دولت‌های منطقه نیز میلیاردها دلار را به سمت توسعه زیرساخت‌هایی هدایت کرده‌اند که با هدف دور زدن تنگه هرمز و تقویت اقتصاد داخلی طراحی شده‌اند. این تغییر رویکرد پیامدهای جهانی به دنبال دارد؛ چراکه نهادهای مالی منطقه از دیرباز نقش تامین‌کنندگان مالی بزرگ جهان را ایفا کرده و در برخی از عظیم‌ترین معاملات بین‌المللی، از جمله خرید ۱۱۰ میلیارد دلاری شرکت «وارنر برادرز دیسکاوری»، شریک بوده‌اند.

جیمز جارویس، شریک تجاری شرکت مشاوره‌ای «لومینا کپیتال» در دبی، می‌گوید در آغاز این تلاطم‌ها، مدیران شرکت‌ها برای برآورد تاثیر بحران بر کسب‌وکار خود دست نگه داشتند و برنامه‌های ادغام، خرید و واگذاری سهام را به تعویق انداختند.

به گفته او، اکنون نهایی شدن معاملات زمان بیشتری می‌برد؛ فرآیند ارزیابی‌های مالی و حقوقی موشکافانه‌تر شده، کمیته‌های سرمایه‌گذاری سخت‌گیری بیشتری به خرج می‌دهند و تلاش برای تقسیم دوباره ریسک میان خریداران و فروشندگان، ساختار قراردادها را پیچیده‌تر و زمان تکمیل آن‌ها را طولانی‌تر کرده است.

جارویس در عین حال تاکید می‌کند که دارایی‌های باکیفیت همچنان مشتری دارند و چرخ معاملات از حرکت نایستاده است. سرمایه‌گذاری اخیر شرکت «آپولو گلوبال منیجمنت» در «مبادله کپیتال» ابوظبی نمونه‌ای از این پویایی است.

نظرسنجی شرکت لومینا در منطقه خلیج فارس نیز نشان می‌دهد که ۷۳ درصد از معامله‌گران در طول جنگ همچنان در بازار فعال بوده‌اند و حدود ۴۳ درصد از پاسخ‌دهندگان نیز معامله جدیدی را در دست بررسی یا برنامه‌ریزی دارند.

البته این احتیاط تنها به خلیج فارس محدود نمی‌شود. بازار جهانی ادغام و تملیک نیز پس از شروعی قدرتمند در ابتدای سال، اکنون از نفس افتاده است؛ چراکه جنگ و تنش‌های تجاری به تورم دامن زده و احتمال آغاز چرخه جدیدی از افزایش نرخ بهره را تقویت کرده است.

داده‌های بلومبرگ نشان می‌دهد که ارزش کل معاملات جهانی در سال جاری هنوز حدود ۱۵ درصد رشد دارد و به ۴.۴ تریلیون دلار رسیده است. هرچند این آمار بازار جهانی را در مسیر عبور از مرز ۵ تریلیون دلار برای دومین بار در تاریخ قرار می‌دهد، اما شتاب معاملات در نیمه دوم سال فروکش کرده و حجم آن نسبت به پارسال حدود ۷ درصد آب رفته است.

تنگنای سیاسی واشنگتن و تغییر راهبرد صندوق‌های ثروت

تحولات سیاسی در واشنگتن نیز به این فضای احتیاط‌آمیز دامن زده است. پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و تسلط آن‌ها بر هر دو مجلس نمایندگان و سنا، مانعی در برابر برنامه‌های دونالد ترامپ ایجاد کرده است.

این تغییر توازن می‌تواند به نظارت شدیدتر بر صنایعی منجر شود که میلیاردها دلار سرمایه از حوزه خلیج فارس جذب کرده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند به‌ویژه برای قراردادهای مرتبط با هوش مصنوعی و مراکز داده سرنوشت‌ساز باشد.

چنین سخت‌گیری‌هایی پیش از این نیز سابقه داشته است. در ماه‌های پایانی دولت بایدن، چندین معامله چند میلیارد دلاری صندوق‌های ثروت ملی خاورمیانه با بررسی‌های موشکافانه «کمیته سرمایه‌گذاری خارجی در آمریکا» روبه‌رو شد. چند ماه بعد و با روی کار آمدن دولت ترامپ، واشنگتن وعده داد که سازوکاری سریع برای غربالگری سرمایه‌گذاری‌های خارجی تدوین کند.

با این همه، تغییر آرایش سیاسی اخیر در کنگره می‌تواند در کوتاه‌مدت نتیجه‌ای معکوس به همراه داشته باشد. چشم‌انداز نظارت‌های سخت‌گیرانه‌تر، نوعی حس فوریت در برخی شرکت‌ها ایجاد کرده و اکنون مدیران ارشد این گزینه را می‌سنجند که پیش از پایان دوره مدیران رگولاتوری همسو با ترامپ، معاملات کلان و راهبردی خود را پیش ببرند.

از سوی دیگر، جنگ بر رکود بازار عرضه‌های اولیه سهام در خلیج فارس نیز دامن زده است. ارزش این عرضه‌ها در سال ۲۰۲۶ تاکنون به کمتر از ۲ میلیارد دلار رسیده که پایین‌ترین سطح در سال‌های اخیر به شمار می‌رود.

همچنین بر اساس داده‌های موسسه «دیالوجیک»، درآمد بانکداری سرمایه‌گذاری در خلیج فارس از اواخر فوریه و هم‌زمان با آغاز جنگ تا اواخر اکتبر، حدود ۲۶ درصد ریزش داشته است.

با وجود این تنگناها، صندوق‌های ثروت ملی و دیگر نهادهای مالی منطقه میدان را خالی نکرده‌اند. تنها در دو ماه گذشته، سه صندوق ثروت ملی ابوظبی که در مجموع حدود ۲ تریلیون دلار دارایی در اختیار دارند، در تامین مالی خرید یک شرکت بریتانیایی مشارکت کرده‌اند، حامی مالی یک زنجیره قهوه‌فروشی چینی شده‌اند و یک غول محلی در حوزه بنادر را از بورس خارج و خصوصی کرده‌اند.

صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی نیز با دارایی ۹۰۵ میلیارد دلاری، بخش‌های پربازده مانند هوش مصنوعی و لجستیک را در اولویت قرار داده و هم‌زمان یک استودیوی بازی‌های موبایلی را به ارزش ۶میلیارد دلار خریده است.

حتی قطر و کویت که اقتصادشان بیشترین آسیب را از جنگ دیده است، از امضای قرارداد در حوزه‌هایی نظیر هوش مصنوعی و مراکز داده دست نکشیده‌اند. کویت همچنین در قالب یک مشارکت زیرساختی ۱۶ میلیارد دلاری، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی تاریخ خود را رقم زده است.

بر اساس گزارش موسسه پژوهشی «گلوبال اس‌دبلیو‌اف»، اگر این روند تا پایان سال ادامه یابد، صندوق‌های خاورمیانه و شمال آفریقا در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۳۶ میلیارد دلار سرمایه روانه بازار خواهند کرد. پیش‌بینی می‌شود در مجموع ۳۲۷ معامله در طول سال جاری ثبت شود که به لطف سرمایه‌گذاری‌های کوچک‌تر اما پرتعدادتر در بخش فناوری، دومین رکورد تاریخی از نظر تعداد معاملات خواهد بود. بنابراین در حالی که جنگ همچنان سایه‌ای از ابهام بر منطقه افکنده، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران خاورمیانه همچنان بر تداوم گردش سرمایه‌ها متمرکز مانده‌اند.

چنان‌که ولید المهیری، معاون مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری مبادله، اخیرا تاکید کرده است که این نهاد به تزریق سرمایه ادامه می‌دهد و از مسیر مشارکت‌های تجاری، در سراسر جهان به دنبال بهترین توازن میان ریسک و بازده می‌گردد.