خبرگزاری علت
سیدعلی‌اکبر موسوی معمار رئیس تشکل مهندسان مشاور معمار و شهرساز در گفت‌وگویی به مناسب روز اسکان بشر، روز معمار و روز مستاجر با «دنیای اقتصاد» تاکید کرد: در برنامه‌های ساخت مسکن مهر و در ادامه مسکن استطاعت‌پذیر در کشور، نقش معماران مورد غفلت واقع شده و همین موضوع باعث شده تا خانه‌های فقرا به سکونتگاه‌هایی بی‌هویت تبدیل شوند. درحالی معماران و شهرسازان بر لزوم به‌کارگیری معماری خلاقانه در ساخت خانه‌های استطاعت‌پذیر تاکید دارند که هبیتات نیز در پیام آغازین روز اسکان بشر اعلام کرد: حق داشتن «مسکن مناسب» فقط سرپناه نیست، «کیفیت زندگی» خانه‌ها هم یک حق است.
مسکن مناسب تجمل نیست
سازمان ملل متحد در سال۱۹۸۵ اولین دوشنبه ماه اکتبر را با عنوان «روز جهانی اسکان بشر» نام‌گذاری کرد و در اولین دوشنبه اکتبر ۱۹۸۶ نخستین مراسم روز جهانی اسکان با شعار «سرپناه، حق من است» برگزار شد. در همین سال (۱۹۸۵) اتحادیه بین‌المللی معماران نیز پیشنهاد داد تا اولین دوشنبه اکتبر با‌عنوان روز معمار نام‌گذاری شود. همچنین اتحادیه بین‌المللی مستاجران در سال۱۹۸۶ پیشنهاد داد که اولین دوشنبه اکتبر همزمان با روز جهانی اسکان بشر به‌عنوان روز جهانی مستاجر نام‌گذاری شود. بنابراین اولین دوشنبه اکتبر که امسال مصادف با ۱۳مهر ماه بود، روز جهانی اسکان بشر، روز جهانی معماری و و روز جهانی مستاجر بود.
همچنین براساس تصمیم مجمع عمومی سازمان ملل متحد، ماه اکتبر در تقویم این سازمان به نام «اکتبر شهری» نام‌گذاری شده است که اولین دوشنبه این ماه «روز جهانی اسکان بشر» و آخرین روز آن یعنی ۳۱اکتبر «روز جهانی شهرها» نامیده می‌شود. سازمان ملل شعار «مسکن مناسب برای همه» را برای سال۲۰۲۶ انتخاب کرده و بر دسترسی به مسکن مناسب، امن، مقرون‌به‌صرفه و همچنین مدل‌های مختلف مسکن از جمله مسکن اجتماعی، عمومی و اجاره‌ای تاکید دارد. انجمن بین‌المللی مستاجران IUT برای امسال شعار «مسکن مقرون‌به‌صرفه، باثبات و امن برای جوانان» را تعیین کرده است. انجمن بین‌المللی معماری UIA نیز برای امسال شعار «مسکن یک حق انسانی است؛ آن را بسازید» را برگزیده است. روز گذشته پنجم اکتبر روز جهانی اسکان بشر در مسقط عمان برگزار شد؛ در پیام برنامه اسکان بشر ملل متحد (UN-Habitat) به مناسبت روز جهانی اسکان بشر آمده است: «خانه جایی است که بخش بزرگی از زندگی از آنجا آغاز می‌شود؛ جایی که کودکان رشد می‌کنند، خانواده‌ها امنیت پیدا می‌کنند و افراد زندگی و آینده خود را می‌سازند.»
هبیتات می‌گوید نزدیک به ۳.۴میلیارد نفر در جهان از مسکن مناسب محرومند و بیش از یک‌میلیارد نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی و زاغه‌ها زندگی می‌کنند. این سازمان تاکید می‌کند بحران مسکن فقط یک بحران در بخش مسکن نیست، بلکه چالشی برای شهرها، اقتصادها و کاهش نابرابری است. مسکن مناسب، زمینه‌ای برای سلامت، آموزش، امنیت، فرصت اقتصادی و تاب‌آوری جوامع ایجاد می‌کند. مسکن مناسب تجمل نیست، بلکه پایه یک زندگی شایسته و شهرهای پایدار است. هبیتات در این گزارش تاکید می‌کند «استطاعت‌پذیر بودن» مسکن فقط به قیمت مسکن یا اجاره محدود نیست و برای در استطاعت بودن باید مکان، هزینه حمل‌ونقل، کیفیت و دسترسی به خدمات نیز لحاظ شود.
لزوم به‌کارگیری معماری در مسکن استطاعت‌پذیر
سیدعلی‌اکبر موسوی معمار و رئیس تشکل مهندسان مشاور معمار و شهرساز در خصوص جایگاه معماران در احداث مسکن استطاعت‌پذیر گفت: نقش معمار در ساخت خانه تبدیل بنا از سکونتگاهی بی‌هویت به محلی برای زندگی است؛ درواقع معماران خالق آثاری هستند که در چارچوب برنامه قابلیت اجرایی شدن پیدا می‌کند. در دهه‌های اخیر احداث خانه‌های استطاعت‌پذیر وارد برنامه‌های سیاستی مسکن در کشور شد، در برنامه هفتم توسعه نیز به ایجاد مسکن در استطاعت تاکید شده است. زمانی که صحبت از مسکن در استطاعت می‌شود، کاهش متراژ و هزینه ساخت در اولویت قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی سیاستگذار به این نتیجه می‌رسد که برای واحدهای کوچک نیازی به طراحی معماری خاصی نیست و در واقع حذف معماری رویکردی برای کاهش هزینه ساخت‌وساز تلقی می‌شود. این در حالی است که نقش معماران ایجاد امکانی برای ساخت خانه‌هایی با کیفیت است که حتی در متراژ پایین نیز بتوان به آنها هویت بخشید و این خانه‌ها را از سکونتگاهی برای خواب به محلی برای زندگی تبدیل کرد.
وی ادامه داد: «مسکن مهر» نمونه‌ای از اجرای طرح مسکن انبوه، ارزان‌قیمت، اجتماعی بود که به مفهوم «مسکن استطاعت‌پذیر» نزدیک شد. در این طرح با حذف معماری از ساخت‌وسازها، کیفیت زندگی از دست رفت. با حذف معماران در ساخت‌وسازهای انبوه با هدف کاهش قیمت در «مسکن مهر» کیفیت طراحی از خانه‌ها رخت بربست؛ واحدهایی که بی‌توجه به اصول معماری با شکل و شمایلی یکسان بدون رویکرد معمارانه ساخته شد و این رویه امروز باعث نارضایتی گسترده ساکنین شده است.
با حذف معماری از ساخت مسکن و حرکت به سمت تولید انبوه سلول‌های بی‌قواره، مفهوم خانه از میان می‌رود، خانه محلی است برای ایجاد خاطره، در بنایی که فاقد خلاقیت معمارانه است، امکان خلق خاطره وجود ندارد. درواقع معماران و شهرسازان تاکید دارند که حتی در مسکن استطاعت‌پذیر برای اقشار کم‌درآمد جامعه نیز نباید با حذف معماری، به از بین رفتن هویت خانه دست زد؛ چراکه چنین تصمیمی با ازمیان بردن حس تعلق به خانه، می‌تواند تبعات اجتماعی را رقم بزند.
موسوی درخصوص علت مغفول ماندن نقش معمار در سیاستگذاری بخش مسکن گفت: سهم حداقلی معماران در سازمان نظام مهندسی اولین عامل تضعیف معماری از سیاستگذاری بخش مسکن در کشور است. معماران سهم حداقلی در ترکیب هیات‌مدیره سازمان نظام مهندسی دارند و طبیعتا با کم کردن نقش معماری در فرآیندها با افت کیفیت خانه و شهر مواجه شده‌ایم. این در حالی است که معماری جایگاهی ویژه در تاریخچه ساخت‌وساز در کشور ما دارد؛ اما طی دهه‌های اخیر شاهد حذف جایگاه معماری در صنعت ساختمان و جایگزینی آن با مهندسان عمران هستیم. این در حالی است که جایگاه مهندسان عمران، ایجاد سازه مطابق با طراحی معمار بوده است. اما حذف معمار و سپردن کل کار از طراحی تا اجرا به بخش عمران باعث شده تا امروز نقش معماری در خانه‌ها به شدت تضعیف شود؛ موضوعی که بر کیفیت زندگی اثرگذار بوده و نتیجه آن امروز در نارضایتی شهروندان از فضای زندگی مشهود است.
تشکل مهندسان مشاور معمار و شهرساز نیز به مناسبت روز جهانی معمار و روز جهانی اسکان بشر اعلام کرد: مسکن به‌عنوان یکی از ابتدایی‌ترین و حیاتی‌ترین نیازهای انسان و از ارکان اساسی زندگی، شایسته باید برای همگان و با دسترسی عادلانه فراهم باشد. توجه به حق برخورداری از مسکن در سال۲۰۲۶ به‌عنوان یکی از موضوعات مهم روز جهانی اسکان بشر و روز جهانی معماری بار دیگر ضرورت توجه جدی به این مساله را یادآور می‌شود. همزمانی روز جهانی معماری و روز جهانی اسکان بشر با روز جهانی مستاجران اهمیت استطاعت پذیری مسکن و تامین سرپناه قابل دسترس برای همه به ویژه مستاجران و گروه‌های کم درآمد را دو چندان می‌کند.
در ایران طی سال‌های اخیر افزایش شدید هزینه‌های مسکن در کنار عدم تناسب در آمدها با هزینه‌های زندگی، دسترسی بخش بزرگی از جامعه به مسکن مناسب را دشوار و برای بسیاری به امری دست نیافتنی تبدیل کرده است. حقی که باید بخشی از حداقل‌های یک زندگی شایسته باشد، برای گروه‌هایی از جامعه به رؤیا بدل شده و پیامدهای تلخ آن را در شکل بی‌خانمانی و سکونت نامناسب شاهد هستیم. در کنار این بحران تجربه سیاست‌های مختلف ساخت انبوه مسکن نشان داده است که تامین کمی واحدهای مسکونی به تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی مساله مسکن باشد، مسکن علاوه بر دسترسی اقتصادی نیازمند کیفیت ایمنی، زیست‌پذیری متناسب با نیازهای واقعی خانوارها و برخورداری از زیرساخت‌ها و خدمات شهری است.
بی‌توجهی به این ابعاد می‌تواند به تولید ساختمان‌هایی منجر شود که با وجود هزینه‌های سنگین پاسخگوی جایگاه و کیفیت زندگی انسان نیستند. از این رو تحقق مسکن استطاعت پذیر مستلزم تحولی جدی در معماری، شهرسازی و سیاستگذاری مسکن است. بر این اساس بهره‌گیری از دانش و تجربه متخصصان و حرفه مندان معماری شهرسازی و سایر حوزه‌های مرتبط در فرآیند سیاستگذاری و برنامه‌ریزی مسکن ضرورتی انکارناپذیر است. حل مساله مسکن صرفا از مسیر افزایش تعداد واحدهای ساخته‌شده نمی‌گذرد، بلکه نیازمند نگاهی جامع، بلندمدت و مبتنی بر شناخت واقعی جامعه ظرفیت‌های اقتصادی و ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی اقلیمی و محیطی هر سرزمین است. تامین مسکن شایسته، مستلزم پیوند میان کمیت و کیفیت اقتصاد و معماری ساختمان و شهر و نیازهای امروز و مسوولیت ما در قبال نسل‌های آینده است.
مسکن حق همگانی است
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در پیامی به مناسبت «روز جهانی اسکان بشر» تاکید کرد: داشتن سرپناهی شایسته، زیربنای کرامت انسانی، سنگر امنیت زیستی و زادگاه فرصت‌ها و امید به فرداست. با این همه، امروزه بیش از سه‌میلیارد انسان در سراسر جهان از این حق بنیادین محروم مانده‌اند؛ بیش از یک‌میلیارد نفر در آلونک‌ها و سکونتگاه‌های غیررسمی روزگار می‌گذرانند و جمعیتی بسیار فراتر از این آمار، یا آوارگی بی‌سرپناه را تجربه می‌کنند یا زیر بار رنج ناشی از جنگ‌ها، بلایای طبیعی و پیامدهای ناگوار تغییرات اقلیمی، خانه‌وکاشانه خود را از دست داده‌اند.
سرمایه‌گذاری روی مسکن درخور و بازآفرینی بافت‌های حاشیه‌ای، اقدامی فراتر از خانه‌سازی است؛ گامی حیاتی برای زدودن فقر، مهار شکاف نابرابری، تاب‌آوری جوامع در برابر قهر طبیعت و بستری برای شکل‌گیری زیست‌بومی عادلانه، آرام و فراگیر است. دستیابی به چنین آرمانی، نیازمند همصدایی و اراده‌ای همه‌جانبه است. دولت‌ها در سطوح ملی و محلی باید با در پیش گرفتن سیاست‌های شجاعانه، تقویت همبستگی‌های مدنی و اتکا به داده‌های واقع‌بینانه، بستر این دگرگونی را هموار سازند. در کنار این تلاش‌ها، اصلاح ساختار مالی جهان ضرورتی انکارناپذیر است تا بستری فراهم شود که منابع مالی پایدار، مطمئن و کم‌هزینه در اختیار کشورهای در حال توسعه قرار گیرد و راه برای تامین سقفی امن و انسانی برای همگان هموار شود. در این روز جهانی اسکان بشر، بیایید مسکن را نه صرفا یک دارایی اقتصادی، بلکه «حقی همگانی و منفعتی عمومی» بدانیم و دست در دست هم جهانی بسازیم که در آن هر انسانی جایی شایسته برای زیستن داشته باشد و بتواند سقفی امن را با آرامش «خانه خود» بنامد.
مسکن باید در اولویت سیاستگذاری باشد
آناکلاودیا روسباخ، مدیر اجرایی برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، در پیامی به مناسبت این روز و با تاکید بر آرمان «مسکن مناسب برای همه»، یادآور شد که مسکن جایی است که بخش بزرگی از زندگی از آن آغاز می‌شود؛ خانه بستری امن است که کودکان در آن رشد می‌کنند، خانواده‌ها در آن امنیت می‌یابند و انسان‌ها معیشت و آینده خود را بر پایه آن بنا می‌کنند. با این حال، برای میلیاردها نفر در سراسر جهان، دسترسی به خانه‌ای امن و مقرون‌به‌صرفه که از خدمات اساسی برخوردار باشد، همچنان دور از دسترس است.
امروز نزدیک به ۳.۴میلیارد نفر از مسکن مناسب محرومند، بیش از یک‌میلیارد نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی و زاغه‌ها زندگی می‌کنند و برای شمار بسیار بیشتری، هزینه مسکن سهم روزافزونی از درآمدشان را به خود اختصاص می‌دهد. این وضعیت تنها یک بحران مسکن نیست، بلکه چالشی برای شهرها و اقتصادها و مانعی در مسیر کاهش نابرابری است. مسکن مناسب، پایه‌ای فراهم می‌کند تا افراد بتوانند در جامعه و اقتصاد مشارکت کنند؛ بستری که به یادگیری کودکان، سلامت خانواده‌ها و تاب‌آوری جوامع در برابر بحران‌ها کمک می‌کند. از همین رو، مسکن باید در کنار زمین و خدمات اساسی، به‌عنوان یک اولویت عمومی در کانون توجه سیاستگذاری قرار گیرد.
روسباخ در ادامه تاکید کرد که اگرچه دستیابی به پیشرفت امکان‌پذیر است، ابعاد این چالش ایجاب می‌کند اقدامات بیشتری انجام شود و رویکردها نیز تغییر کند. به گفته او، مردم باید در مرکز سیاست‌های مسکن قرار گیرند، در جوامع و محله‌ها سرمایه‌گذاری شود و میان سطوح مختلف حکمرانی، بخش خصوصی و جامعه مدنی همکاری شکل گیرد. او در پایان یادآور شد که مسکن مناسب یک کالای لوکس نیست، بلکه زیربنای یک زندگی شایسته و پایه‌ای برای شکل‌گیری شهرهای پایدار است. از این منظر، پیام روز جهانی اسکان بشر روشن است: آینده‌ای که باید بسازیم، آینده‌ای است که در آن مسکن مناسب برای همه فراهم باشد.
نظر شما