ارزبری خودروهای ایرانی چقدر است؟ از ۱۸۰۰ دلار ساینا تا ۱۶۵۰۰ دلار هایما

طبق داده‌های اعلام‌شده از سوی بازوی کارشناسی مجلس شورای اسلامی، تولید هر دستگاه خودرو در ایران‌خودرو حداقل به ۳۰۰۰ دلار و در سایپا دست‌کم به ۲۵۰۰ دلار ارز نیاز دارد؛ رقمی که برای هر خودروی به‌اصطلاح ملی، به‌طور میانگین معادل بیش از ۵۰۰ میلیون تومان منابع ارزی است.

این میزان وابستگی در شرایطی دیده می‌شود که برخی از این پلتفرم‌ها سال‌هاست در صنعت خودروی کشور حضور دارند. وابستگی به واردات قطعات، به‌خصوص قطعات الکترونیکی و فناوری‌های های‌تک، یکی از دلایل اصلی بالا بودن ارزبری عنوان شده و نشان می‌دهد زنجیره تأمین داخلی هنوز در بخش‌های حیاتی به سطح مطلوب نرسیده است.

سایپا؛ اختلاف ارزبری میان مدل‌های اقتصادی و بالارده

در سبد محصولات سایپا، ساینا GX با حدود ۱۸۰۰ دلار کمترین میزان ارزبری را در میان مدل‌های بررسی‌شده دارد. پس از آن کوییک GX با حدود ۱۹۰۰ دلار قرار می‌گیرد؛ خودرویی که از پلتفرم و قطعات مشترک با ساینا استفاده می‌کند.

اطلس G نیز که نسخه فیس‌لیفت و ارتقایافته خانواده پلتفرم X200 محسوب می‌شود، حدود ۲۲۰۰ دلار ارزبری دارد. افزایش این رقم نسبت به کوییک به استفاده از برخی تجهیزات الکترونیکی جدیدتر و تغییرات ظاهری نسبت داده شده است.

اما با رسیدن به محصولات رده بالاتر سایپا، فاصله بیشتر می‌شود. شاهین G دستی برای تولید هر دستگاه به حدود ۳۸۰۰ دلار ارز نیاز دارد؛ رقمی که وابستگی بیشتر پلتفرم SP100 به قطعات وارداتی را نسبت به پلتفرم‌های قدیمی‌تر نشان می‌دهد.

شاهین پلاس؛ ۵۰۰۰ دلار ارزبری برای هر دستگاه

در میان محصولات سایپا، شاهین پلاس افزایش قابل توجهی را ثبت کرده است. میزان ارزبری این خودرو به ۵۰۰۰ دلار می‌رسد؛ یعنی ۱۲۰۰ دلار بیشتر از شاهین G دستی.

استفاده از پیشرانه جدیدتر ME16  و به‌ویژه واردات کامل گیربکس اتوماتیک از منابع خارجی، از عوامل این افزایش عنوان شده است. این موضوع نشان می‌دهد توسعه خودروهای اتوماتیک و مدرن‌تر در شرایط فعلی، با افزایش نیاز ارزی همراه است و عدم بومی‌سازی فناوری گیربکس‌های اتوماتیک، یکی از چالش‌های اصلی پروژه‌هایی مانند شاهین پلاس محسوب می‌شود.

ایران‌خودرو؛ از رانا پلاس تا ری‌را

در محصولات ایران‌خودرو نیز میزان ارزبری مدل‌ها تفاوت محسوسی دارد. رانا پلاس با حدود ۲۰۰۰ دلار در پایین‌ترین سطح قرار گرفته است. پس از آن، پژو ۲۰۷ با موتور TU3 دستی و سورن پلاس هرکدام حدود ۲۲۰۰ دلار ارزبری دارند.

برای پژو ۲۰۷ TU5P دستی این رقم به حدود ۲۵۰۰ دلار می‌رسد. اما در نسخه اتوماتیک همین خودرو، میزان نیاز ارزی به حدود ۴۰۰۰ دلار افزایش پیدا می‌کند. دلیل اصلی این تفاوت، واردات گیربکس اتوماتیک شش سرعته عنوان شده است.

در خانواده تارا نیز چنین فاصله‌ای دیده می‌شود. تارا دستی حدود ۳۰۰۰ دلار ارزبری دارد، در حالی که این رقم برای تارا اتوماتیک به ۵۰۰۰ دلار می‌رسد.

دنا پلاس توربو شارژ اتوماتیک نیز در سطح ۵۰۰۰ دلار قرار دارد که هزینه تأمین قطعات سیستم توربو و گیربکس اتوماتیک از خارج از کشور را نشان می‌دهد.

ری‌را؛ بیشترین ارزبری در میان خودروهای برند داخلی ایران‌خودرو

در بین خودروهای دارای برند داخلی ایران‌خودرو، ری‌را با ۶۰۰۰ دلار بیشترین میزان ارزبری را به خود اختصاص داده است.

این خودرو که به عنوان کراس‌اوور ملی و پرچمدار جدید ایران‌خودرو معرفی شده، در مقایسه با سایر محصولات داخلی از امکانات رفاهی و ایمنی به‌روزتری برخوردار است؛ با این حال، نیاز ارزی ۶۰۰۰ دلاری آن نشان‌دهنده وابستگی قابل توجه به قطعات وارداتی است.

هایما؛ ارزبری خودروهای مونتاژی چند برابر مدل‌های داخلی

در بخش خودروهای مونتاژی یا CKD ایران‌خودرو، ارقام به مراتب بالاتر است. هایما S5 با حدود ۱۱ هزار دلار کمترین میزان ارزبری را در میان مدل‌های هایما دارد.

این رقم برای هایما S7 به حدود ۱۲ هزار و ۲۰۰ دلار می‌رسد. در ادامه، هایما S8 با ۱۴ هزار دلار ارزبری قرار دارد.

بالاترین رقم نیز به هایما X7 اختصاص دارد. مونتاژ هر دستگاه از این مینی‌ون به ۱۶ هزار و ۵۰۰ دلار ارز نیاز دارد و به این ترتیب، بالاترین میزان ارزبری در میان خودروهای مونتاژی ایران‌خودرو را ثبت کرده است.

این اختلاف میان خودروهای داخلی و محصولات مونتاژی، وابستگی بیشتر مدل‌های CKD به قطعات و مجموعه‌های وارداتی را نشان می‌دهد.

جدول میزان ارزبری خودروها

وابستگی ارزی؛ از قطعات الکترونیکی تا گیربکس

مجموع این ارقام نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از نیاز ارزی صنعت خودرو به قطعات و فناوری‌هایی مربوط است که هنوز تولید داخلی آنها به سطح کافی نرسیده است. واحدهای کنترل الکترونیکی یا ECU، سنسورهای پیشرفته موتور و سیستم ترمز، ماژول‌های ایربگ، سیستم‌های مولتی‌مدیا و به‌ویژه گیربکس‌های اتوماتیک از جمله قطعاتی هستند که به‌صورت کامل یا با سهم بالایی از خارج تأمین می‌شوند.

این وابستگی، خودروسازان داخلی را در برابر تغییرات نرخ ارز و قیمت مواد اولیه جهانی آسیب‌پذیر می‌کند. در نتیجه، هرچه میزان استفاده از قطعات وارداتی افزایش یابد، نوسانات ارزی نیز اثر بیشتری بر هزینه تولید و قیمت تمام‌شده خودرو خواهد داشت.

در این میان، تفاوت ارزبری نسخه‌های دستی و اتوماتیک خودروهایی مانند پژو ۲۰۷، تارا و شاهین پلاس نیز نشان می‌دهد که توسعه برخی فناوری‌های جدیدتر، بدون بومی‌سازی زنجیره تأمین آنها، می‌تواند نیاز صنعت خودرو به منابع ارزی را افزایش دهد.

از سوی دیگر، ارقام مربوط به خودروهای مونتاژی هایما فاصله قابل توجهی با محصولات داخلی نشان می‌دهد؛ موضوعی که میزان وابستگی این بخش به قطعات وارداتی را برجسته می‌کند.

در نهایت، داده‌های موجود نشان می‌دهد کاهش ارزبری صنعت خودرو تنها با افزایش عمق داخلی‌سازی در قطعات حساس و فناوری‌های کلیدی امکان‌پذیر خواهد بود؛ در غیر این صورت، تغییرات نرخ ارز همچنان یکی از عوامل مؤثر بر هزینه تولید و قیمت خودرو باقی خواهد ماند.