فراز و فرود بورس

پروانه کُبره:  بورس تهران هفته‌ای نوسانی را پشت سر گذاشت. در هفته نخست آبان‌ماه شاخص‌ کل دو روز با رشد همراه شد و سه روز در مسیر نزولی حرکت کرد. با وجود تحرکات مثبت در بخشی از معاملات، برآیند عملکرد هفتگی بازار منفی بود و شاخص کل بازدهی منفی ۲.۵درصدی را به ثبت رساند. در این پنج روز معاملاتی، جریان مالکیت حقیقی نیز همچنان در سمت خروج پول قرار داشت و بیش از ۱۵همت پول از بازار خارج شد. تداوم خروج سرمایه‌های خرد در کنار غلبه روزهای منفی نشان می‌دهد موج تقاضا نتوانسته در طول هفته به روندی پایدار تبدیل شود و بازار همچنان با فشار فروش و احتیاط حداکثری معامله‌گران مواجه بوده است.کارشناسان دلایل مختلفی را برای تداوم نوسان و غلبه فشار فروش در بازار سرمایه مطرح می‌کنند؛ از ابهام‌های سیاسی و وضعیت نرخ ارز گرفته تا چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها و تصمیمات سیاستگذار در صنایع مختلف.

مصائب کانال ۸‌ میلیونی

از دست رفتن کانال ۸‌میلیون‌واحدی در هفته نخست آبان، یکی از اتفاقات مهم معاملات بورس تهران بود. این اتفاق از آن جهت حائز اهمیت است که این محدوده، به‌عنوان یک مرز روانی، می‌توانست برای بخشی از معامله‌گران نشانه‌ای از حفظ قدرت بازار و تداوم روند صعودی باشد. اما از طرفی عقب‌نشینی شاخص به زیر این سطح ممکن است ارزیابی سرمایه‌گذاران از وضعیت بازار را تحت‌تاثیر قرار دهد و احتیاط در تصمیم‌گیری را افزایش دهد. ابرکانال ۸‌میلیون‌واحدی چهل‌وسومین کانالی بود که شاخص کل بورس تهران فتح کرد و بازار را وارد فاز جدیدی از خوش‌بینی کرد؛ به‌طوری‌که برخی کارشناسان معتقد بودند شاخص کل در ادامه مسیر می‌تواند تا کانال ۱۰‌میلیون واحد نیز پیشروی کند، هرچند انتظار می‌رفت با افزایش ارتفاع شاخص، از سرعت رشد بازار کاسته شود. به همین دلیل از دست رفتن کانال ۸‌میلیون‌واحدی، این ابهام را مطرح کرده است که آیا بازار پس از رشدهای قبلی، برای ادامه مسیر به محرک‌های تازه‌ای نیاز دارد؟ 

عقب‌نشینی شاخص از این کانال نشان می‌دهد فتح کانال‌های جدید و تداوم صعود به عواملی همچون وضعیت سودآوری شرکت‌ها، تحولات نرخ ارز و کاهش ریسک‌های سیاسی وابسته خواهد بود. اگر شاخص بورس بتواند در هفته آینده بار دیگر کانال ۸‌میلیون‌واحدی را پس بگیرد و بالای این سطح تثبیت شود، سناریوی تداوم صعود شاخص همچنان قابل طرح خواهد بود؛ با این تفاوت که انتظار می‌رود سرعت رشد بازار نسبت به دوره‌های قبل کمتر باشد و مسیر صعودی با نوسان بیشتری همراه شود. نکته قابل‌توجه آن است که تقارن صعود شاخص در کانال ۸‌میلیون‌واحدی با تحولات و اتفاقات آبان‌ماه، این مرز مهم را متزلزل کرده و مانع از تثبیت شاخص در این محدوده شده است. در صورت تداوم افت شاخص و عقب‌نشینی بیشتر بازار ممکن است نگرانی سهامداران از تداوم اصلاح افزایش یابد و بخشی از سرمایه‌گذاران را به خروج از بورس ترغیب کند. از‌این‌رو بازگشت شاخص به مسیر صعودی نیز دشوارتر می‌شود و ممکن است خریداران برای ورود دوباره به بازار تا بهبود شرایط و وضعیت ریسک‌های موجود، برای ورود دوباره به بورس دست نگه دارند. از این منظر، رفتار شاخص در روزهای آینده، هم از نظر تکنیکال، و هم از جهت حفظ اعتماد معامله‌گران و جلوگیری از تشدید احتیاط در سمت تقاضا نیز اهمیت دارد.  

محرک‌های فشار فروش

برای بررسی دلایل تشدید فشار فروش در بورس تهران و چشم‌انداز شاخص کل پس از عقب‌نشینی از کانال ۸‌میلیون‌واحدی، باید عوامل اثرگذار بر رفتار معامله‌گران و متغیرهای تعیین‌کننده مسیر بازار را در کنار یکدیگر بررسی کرد. 

در همین زمینه، علیرضا فرشید،  کارشناس بازارهای مالی، به تشریح مهم‌ترین دلایل افت اخیر شاخص و سناریوهای پیش ‌روی بورس پرداخت.  او در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» در مورد رفت و برگشت شاخص‌های سهامی در روزهای اخیر اظهار کرد: شاخص کل در این هفته سطح ۸‌میلیون واحد را از دست داد و به محدوده ۷‌میلیون و ۹۶۷هزار واحد رسید. همزمان با انتشار گزارش‌های تابستانی شرکت‌ها، نسبت قیمت به درآمد گذشته‌نگر بازار (P/E TTM) نیز از ۹.۸واحد به محدوده ۷.۳واحد کاهش یافت. علیرضا فرشید افزود: افت حدود ۲.۵واحدی نسبت (P/E TTM) همسو با کاهش ارزش بازار از محدوده ۲۷هزار همت به محدوده ۲۶هزار و ۴۰۰همت بود. البته رشد سودآوری شرکت‌ها در تابستان، بخش عمده‌ای از این تغییر را توضیح می‌دهد. این کارشناس با اشاره به نوسانات نرخ ارز ادامه داد: در هفته‌های اخیر، پس از اینکه دلار به محدوده ۲۷۰هزار تومان رسید، شاهد کاهش نرخ ارز بودیم. به‌جز روزهای پایانی هفته گذشته که انتشار اخباری درباره تحولات منطقه‌ای به رشد نسبی قیمت دلار و عبور آن از محدوده ۲۷۰هزار تومان انجامید، نرخ ارز نتوانست از این سطح عبور پایداری داشته باشد و همچنان در همین محدوده نوسان می‌کند. علیرضا فرشید گفت: فعالان بازار با توجه به ریسک‌هایی که در پی انتخابات اسرائیل و پس از آن انتخابات آمریکا متوجه بازار می‌دانند، تا حدی از خرید عقب‌نشینی کرده‌اند. فشاری که اکنون از سمت فروشندگان در بازار مشاهده می‌شود، باعث شده فشار عرضه پررنگ‌تر شود. این موضوع ناشی از آن است که فعالان بازار هم از نظر رشد نرخ دلار و هم از نظر رشد سودآوری شرکت‌ها با چالش‌هایی مواجه هستند.

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به وضعیت گروه‌های مختلف بورسی افزود: از سوی دیگر، شاهد بازگشایی نمادهای پالایشی بودیم و فشار فروشی که پس از مصوبه قیمت‌گذاری و تغییر فرمول در این گروه ایجاد شد، باعث افت شاخص شد و اثر خود را بر شاخص بازار گذاشت. او ادامه داد: همچنین صحبت‌هایی مطرح است مبنی بر اینکه مصوبه مولدسازی دارایی‌ها در بانک‌ها می‌تواند باعث افزایش فشار فروش سهام صنعت بانک شود و تا حدی به فشار فروش در بازار دامن بزند. فرشید در تشریح مجموع عوامل اثرگذار بر وضعیت بازار گفت: وقتی تمام این موارد را در کنار هم قرار می‌دهیم، از جمله ریسک‌های سیاسی، شکسته‌نشدن سقف نرخ دلار، فشارهای ناشی از انتظارات تورمی و همچنین تغییراتی که در صورت‌های مالی و سودآوری شرکت‌ها ایجاد می‌شود، می‌بینیم که این عوامل تا حدی فشار عرضه را تقویت می‌کنند و باعث می‌شوند دست خریداران برای خرید سهام با مبالغ بالاتر عقب بماند. او با اشاره به چشم‌انداز روزهای آینده افزود: باید ببینیم در هفته‌های آتی کدام‌یک از مولفه‌ها می‌تواند فشار خرید را تقویت کند؛ کاهش ریسک‌های سیاسی، شکسته‌شدن سقف نرخ دلار یا افزایش سودآوری مورد انتظار شرکت‌ها. باید بررسی کنیم که با توجه به محدودیت‌های انرژی و قیمت‌گذاری‌هایی که در حال انجام است، کدام‌یک از این مولفه‌ها می‌تواند تقاضا را تقویت کند و باعث شود خریداران با اقبال بیشتری به سمت بازار و خرید سهام حرکت کنند.