هوش مصنوعی حمایت‌گرایان را به مدافعان تجارت آزاد تبدیل می‌کند

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، موانع تجاری در همه بخش‌ها به جز فناوری رو به افزایش است. یک سال و نیم پیش، دونالد ترامپ در اوج قدرت و مصمم به پایان دادن به روند جهانی‌سازی بود.

در روزهایی که آمریکایی‌ها از هزینه‌های سرسام‌آور زندگی گلایه داشتند، سیاستمداری که خود را «مرد تعرفه‌ها» می‌خواند، کسری تجاری مزمن را یک «وضعیت اضطراری ملی» نامید و تعرفه‌های سنگینی بر واردات بست.

این موج حمایت‌گرایی خیلی زود به دیگر نقاط جهان نیز سرایت کرد. نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، مردم کشورش را به خودکفایی فراخواند و اتحادیه اروپا و مکزیک نیز عوارض سنگینی بر کالاهای وارداتی وضع کردند. شاخصی که اقتصاددانان سازمان تجارت جهانی و صندوق بین‌المللی پول تدوین کرده‌اند، نشان می‌دهد محدودیت‌های تجاری تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۰ درصد افزایش یافته است.

با این حال و بر خلاف تمام این تب‌وتاب‌های حمایت‌گرایانه، اکونومیست می‌نویسد که تجارت جهانی امروز دوران پررونقی را سپری می‌کند. از سه‌ماهه پایانی سال ۲۰۲۴، ارزش دلاری تجارت جهانی بیش از ۲۷درصد جهش کرده و این روند در سال ۲۰۲۶ شتاب بیشتری گرفته است.

در هشت ماه نخست امسال، رشد تجارت نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۸ درصد بود که در مقیاس‌های تاریخی رقمی چشمگیر به شمار می‌رود. پیش‌بینی می‌شود رشد تجارت برای دومین سال پیاپی از رشد اقتصاد جهانی پیشی بگیرد و این همان ویژگی دوران طلایی جهانی‌سازی پیش از بحران مالی سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ است.

عطشِ داده‌محور 

مدافعان تجارت آزاد باید این رونق را مدیون هوش مصنوعی بدانند. رقابت نفس‌گیر شرکت‌ها برای ساخت مراکز داده، به جهش تجارت سرورها، تراشه‌ها و تجهیزات شبکه‌ای انجامیده که موتور محرک این مراکز هستند.

دولت‌ها نیز که برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در داخل مرزهای خود سر از پا نمی‌شناسند، سخت‌افزارهای خارجی را تا حد زیادی از شمول تعرفه‌ها معاف کرده‌اند. برآوردهای این نشریه بر پایه دسته‌بندی سازمان تجارت جهانی نشان می‌دهد تجارت این محصولات در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ جهشی ۵۵درصدی را تجربه کرده است.

اگر این گروه از کالاها را از معادلات خارج کنیم، تجارت جهانی همچنان مثبت است اما شتاب بسیار کمتری دارد. به نظر می‌رسد سیاستمداران حمایت‌گرا یاد گرفته‌اند هر زمان که منافعشان اقتضا کند، به تجارت آزاد روی خوش نشان دهند.

تب تجارت هوش مصنوعی در هیچ کجای دنیا به اندازه آمریکا داغ نیست. هزینه‌کرد در بخش رایانه‌ها، تجهیزات مخابراتی و ساخت مراکز داده اکنون به ۲.۵ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور رسیده است.

طبق آمارهای فدرال رزرو، تقریبا تمام این تجهیزات از خارج مرزها تامین می‌شود و آمریکا به ازای هر یک دلاری که در تجهیزات فناوری پیشرفته سرمایه‌گذاری می‌کند، حدود ۹۰ سنت واردات انجام می‌دهد. واردات کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی در سال جاری در مسیر عبور از مرز شگفت‌انگیز یک تریلیون دلار قرار دارد.

بزرگ‌ترین واردکننده جهان آن‌طور که برنامه‌ریزی کرده بود از جهانی‌سازی عقب‌نشینی نمی‌کند. واردات کالای آمریکا از اواخر سال ۲۰۲۴ حدود ۱۶ درصد بالا رفته است. با این حال، انفجار هوش مصنوعی ترکیب سبد خرید آمریکا از بازارهای جهانی را زیر و رو کرده است.

در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶، واردات محصولات مرتبط با هوش مصنوعی ۶۹ درصد جهش کرده، در حالی که واردات سایر کالاها با افت ۱۰ درصدی روبه‌رو شده است. ترامپ از زمان اعلام تعرفه‌های «روز آزادی» در آوریل ۲۰۲۵، سخت‌افزارهای زیرساختی هوش مصنوعی را تا حد زیادی از تیغ جراحی خود در امان نگه داشته است.

طبق بررسی‌های فدرال رزرو مینیاپولیس، ۹۷ درصد واردات سخت‌افزارهای رایانه‌ای و ۸۵ درصد واردات تجهیزات شبکه مشمول معافیت‌های تعرفه‌ای هستند.

حتی تعرفه‌های پرسروصدای نیمه‌رساناها نیز مملو از روزنه‌های قانونی است. معافیت‌های در نظر گرفته‌شده برای مراکز داده، استارت‌آپ‌ها و مراکز پژوهشی در آمریکا به قدری گسترده است که مرکز پژوهش‌های کنگره، به عنوان یک نهاد کارشناسی فراحزبی، تردید دارد که آیا اصولا هیچ‌یک از این تراشه‌های وارداتی مشمول پرداخت تعرفه می‌شوند یا خیر.

سراب انتقال تولید به داخل

چرخش معنادار سردمدار حمایت‌گرایی به سمت تجارت آزاد، رویای او برای مهار کسری تجاری آمریکا را با چالش روبه‌رو کرده است. عطش سیری‌ناپذیر برای خرید سخت‌افزارهای خارجی هوش مصنوعی، بخش مهمی از این معما را توضیح می‌دهد.

در حالی که آمریکا ۴۰ درصد از واردات جهانی سرور و قطعات رایانه‌ای را می‌بلعد، صادرات آمریکا در این حوزه به هیچ وجه برای جبران این خریدها کافی نیست. در این میان، زنجیره‌های تامین پیچیده و تودرتوی هوش مصنوعی، محدودیت‌های سیاست بازگرداندن تولید به داخل را به رخ می‌کشد. شش اقتصاد تایوان، مکزیک، ویتنام، تایلند، کره جنوبی و مالزی بیش از ۸۰ درصد واردات هوش مصنوعی آمریکا را تامین می‌کنند.

برای درک این پیچیدگی کافی است سرگذشت یک رک سرور هوش مصنوعی انویدیا مدل «جی‌بی۳۰۰» را دنبال کنیم. تراشه‌های آن در آمریکا طراحی می‌شوند، اما در تایوان و با دستگاه‌های لیتوگرافی هلندی ساخته شده و با حافظه‌های پهن‌باند کره‌ای جفت می‌شوند.

سپس ۱۸ سینی محاسباتی حاوی ۷۲ تراشه قدرتمند، از تایوان راهی مکزیک می‌شوند تا با قطعاتی از چین و ویتنام در آنجا مونتاژ شوند. این تازه روایت ساده‌شده ماجراست. حتی تراشه‌های پیشرفته «بلک‌ول» که در آریزونا تولید می‌شوند، برای بسته‌بندی نهایی باید دوباره به قاره آسیا سفر کنند.

البته مدارای ترامپ با تجارت آزاد در حوزه هوش مصنوعی، بی‌قیدوشرط نیست. تعرفه‌های او بر فولاد و مس، هزینه احداث مراکز داده را بالا برده و اندیشکده «مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی» برآورد کرده که این تعرفه‌ها می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۳۰ میلیارد دلار هزینه اضافی بر طرح‌های توسعه مراکز داده در آمریکا تحمیل کند. حتی ممکن است تعرفه‌های گسترده‌تری بر نیمه‌رساناها وضع شود که هزینه ساخت مراکز داده را تا ۳۶۰ میلیارد دلار دیگر افزایش دهد.

شاید نتایج انتخابات میان‌ دوره‌ای، دولت را به تجدیدنظر در این مسیر وادار کند. آمریکایی‌ها تا پیش از لمس اثر تعرفه‌ها در گرانی کالاها از آن استقبال می‌کردند، اما حالا دوباره به ارزش‌های تجارت آزاد متمایل شده‌اند.

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد دوسوم رای‌دهندگان معتقدند تعرفه‌های ترامپ به اقتصاد لطمه زده است. با این همه، حتی اگر رئیس‌جمهور آمریکا نخواهد پیام رای‌دهندگان را بشنود، واقعیت‌های میدان نشان می‌دهد که جهانی‌سازی پدیده‌ای سرسخت‌تر از آن است که به این سادگی‌ها از میدان به در شود.