مثلث قدرت در عصر «شی»

او این اعتمادبه‌نفس را به نشست عالی‌رتبه و پشت درهای بسته با حضور بیش از ۲۰۰ نفر از نخبگان حزب در پکن برده است؛ نشستی که [از دوشنبه ۴ آبان شروع شده و امروز پنج‌شنبه ۷ آبان پایان می‌یابد] کاملا آماده است تا اقتدار او را بیش از پیش تقویت کند. انتظار می‌رود شی برای خود یک دوره چهارم بی‌سابقه را زمینه‌سازی کند. از زمان به قدرت رسیدن شیِ ۷۳ساله در بیش از ۱۴ سال پیش، ‌میلیون‌ها نفر از مقامات رده‌پایین و بدنه پاک‌سازی شده‌اند. 

بر اساس داده‌های رسمی کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی حزب (CCDI)، بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۲، بیش از ۵۰۰ مقام در سطح وزیر مورد بازجویی قرار گرفته، بعدا محکوم، از پست‌های خود برکنار و به دلیل فساد از حزب اخراج شده‌اند. تنها در سه سال گذشته، بیش از ۴۱۰ مقام عالی‌رتبه حزبی هم پاک‌سازی شده‌اند. کمیته مرکزی نظامی، عالی‌ترین نهاد تصمیم‌گیری نظامی حزب که معمولا ۷ عضو دارد، اکنون تنها به ۲ عضو کاهش یافته که یکی از آنها خودِ شی است. دفتر سیاسی ۲۴نفره (عالی‌ترین سطح حزب) به تنها ۲۱ عضو کاهش یافته است.

دِنگ یووِن، نویسنده و پژوهشگر چینی، هم در گزارشی در «فارن پالیسی» نوشت، با برگزاری پنجمین پلنومِ بیستمین کمیته مرکزی حزب کمونیست، شایعات درباره تغییرات در سطوح عالی پرسنلی بار دیگر در محافل چینی‌زبان خارج از کشور اوج گرفته است. یکی از عجیب‌ترین ادعاها این است که لی چیانگ، نخست‌وزیر و فرد دومِ رسمی در ساختار قدرت، از هم‌اکنون به عنوان جانشین شی جین‌پینگ تعیین شده و برخی مدعی‌اند که در نشست اخیر، او احتمالا جایگزین شی به عنوان دبیرکل حزب خواهد شد. پیش از پلنوم چهارم در سال گذشته نیز شایع شده بود که «کای چی»، یکی دیگر از اعضای هیات رئیسه دفتر سیاسی (پولیت‌بورو)، جانشین شی خواهد بود. هیچ‌یک از این ادعاها باورپذیر نیستند. 

با این حال، ترکیب این شایعات با یکدیگر ناخواسته حقیقت بنیادی‌تری درباره کارکرد سیاست در میان نخبگان چین را برملا می‌کند: شی برای تداوم حاکمیت خود به‌شدت به «لی» و «کای» - دو نایب و دستیار ارشدش - متکی است. یکی از دلایلی که ناظران خارجی بارها در ارزیابی دوران زمامداری «شی» دچار اشتباه شده‌اند، این است که در غبارِ کشمکش‌های قدرت گم شده‌اند؛ آنها «ژونگ‌نان‌های» - مقر رهبران چین - را مکانی تصور می‌کنند که گویی همواره در آستانه یک کودتای درون‌حکومتی قرار دارد، درحالی‌که از نحوه عملکرد روزمره این نظام غافل مانده‌اند.

شی هر اندازه هم که قدرت را در دستان خود متمرکز کرده باشد، نمی‌تواند به‌تنهایی تشکیلات عظیم دولت چین یا حزب بسیار بزرگ کمونیست را اداره کند. او به دستیارانی نیاز دارد. در بیستمین پولیت‌بورو، «لی» و «کای» دو کمکِ غیرقابل‌جایگزین او هستند؛ یکی بر امور دولتی نظارت دارد و دیگری بر امور حزبی. آنها در کنار هم، آنچه را «باند سه‌نفره مرکزی» نامیده می‌شود تشکیل می‌دهند؛ ترکیبی که سیاستِ نخبگان را در عصر شی تعریف می‌کند.

منظور از «باند سه‌نفره»، اشاره به جناحی مشابه «باند چهار‌نفره» بدنام در دوران انقلاب فرهنگی (۱۹۶۶-۱۹۷۶) نیست؛ همان گروه از رهبران انقلابی که بعدها مسوول فجایع آن دوران شناخته شدند. بلکه این یک چارچوب برای درک قدرت است. «چوئن لای»، نخستین نخست‌وزیر جمهوری خلق چین، زمانی به فرماندهان ارشد نظامی که تازه‌وارد عالی‌ترین سطوح سیاسی شده بودند توصیه کرد که درک موقعیت سیاسی مستلزم فهم چیزی است که او «سیاست مرکزی» می‌نامید: یعنی روابط میان مائو تسه‌تونگ، «لین بیائو» (رهبر نظامی) و «جیانگ چینگ» (همسر مائو)؛ سه چهره قدرتمند آن زمان. مشاهدات «چو»، جوهره سیاست نخبگان در طول انقلاب فرهنگی را به تصویر کشید. مائو مرکز قدرت را در دست داشت، درحالی‌که لین و جیانگ برای حفظ موقعیت‌های استثنایی خود از منابع مختلف قدرت سیاسی بهره می‌بردند. هر دو به مائو وابسته بودند، اما با یکدیگر رقابت نیز می‌کردند. لین در سال ۱۹۷۱، زمانی که مجموعه‌ای از وقایع هنوز مرموز منجر به مرگ او شد، شکست خورد. جیانگ در سال ۱۹۷۶، زمانی که باند چهارنفره که او رهبری آن را بر عهده داشت، توسط جانشین مائو، هوا گوفنگ، سرنگون شد، سقوط کرد. امروز، شی، لی و کای مثلث نابرابر مشابهی را تشکیل می‌دهند: شی حاکم و قدرت مافوق بر هر دو نفر است، درحالی‌که لی و کای وظایف متمایزی را ایفا می‌کنند، منافع مشترکی دارند و رقبا و رقیبان بالقوه یکدیگر باقی می‌مانند.