خبرگزاری علت
دریای خزر در سالهای اخیر با کاهش محسوس سطح آب مواجه بوده است. مسعود پلمه، دبیرکل انجمن کشتیرانی ایران، گفته است بنادر شمالی کشور در گذشته امکان پذیرش کشتیهایی تا حدود ۶ هزار تن را داشتند، اما اکنون به دلیل کاهش سطح آب، ظرفیت عملی آنها به حدود ۴هزار تن رسیده است. حتی برخی کشتیهای ایرانی که از طریق رود ولگا وارد دریای خزر شدهاند، به دلیل کمبود عمق آب برای روزها یا هفتهها متوقف ماندهاند.
در کنار محدودیتهای دریایی، انتقال بخشی از تجارت به مرزهای زمینی نیز فشار زیادی بر زیرساختهای حملونقل وارد کرده است. در گذرگاه نوردوز در مرز ایران و ارمنستان، صف کامیونها در مقاطعی به حدود ۱۸۰۰ دستگاه رسیده و در برخی پایانهها زمان انتظار برای ورود به ایران به ۱۰ تا ۱۵ روز افزایش یافته است. با وجود این مشکلات، نشانههایی از افزایش استفاده از مسیرهای شمالی مشاهده میشود. ظرفیت اسمی کل بنادر ایران حدود ۳۰۰میلیون تن اعلام شده که تنها ۳۰میلیون تن آن مربوط به بنادر شمالی است. با این حال، سهم بنادر شمالی در جابهجایی کالاهای اساسی از ۱۸ درصد پیش از جنگ به حدود ۳۰ درصد رسیده است. همچنین استاندار گیلان از افزایش ۵۰ درصدی ورود کانتینر به بنادر خزر در ۵ ماه نخست سال جاری خبر داده است. به گفته این مقام، نزدیکی بنادر شمالی به شهرهایی مانند تهران، اصفهان و اراک نیز میتواند هزینه حمل زمینی کالا را کاهش دهد.
استاندار گیلان توضیح داد که یکی از مسیرهای مورد توجه، مسیر چین، آکتائو و شمال ایران است که کالا را از طریق راهآهن چین و قزاقستان به بندر آکتائو منتقل و سپس از طریق دریای خزر وارد ایران میکند. تکمیل خطآهن رشت ـ آستارا نیز میتواند شاخه غربی کریدور بینالمللی شمال ـ جنوب را تقویت کند و پیوند ایران با آذربایجان و روسیه را توسعه دهد. با این حال، اتکای بیشتر به شمال میتواند وابستگی ایران به روسیه را افزایش دهد؛ کشوری که خود تحت تحریم قرار دارد و درگیر جنگ با اوکراین است. به گفته کارشناسان، استفاده از زیرساختهای روسیه میتواند ریسکهای جدیدی برای تجارت ایران ایجاد کند، بهویژه آنکه مسیرهای مرتبط با این زیرساختها نیز ممکن است در معرض اختلالات امنیتی قرار داشته باشند.
از سوی دیگر، محدودیت اصلی فقط در مسیر انتقال نیست، بلکه به نوع کالا نیز مربوط میشود. ایران بخش مهمی از صادرات ارزشمند خود، از جمله سوخت، نفت و مواد معدنی، را از بنادر جنوبی انجام میدهد و ظرفیت بنادر خزر و ناوگان فعال در این دریا برای جایگزینی کامل این حجم از تجارت کافی نیست. کارشناسان همچنین معتقدند حتی با توسعه زیرساختها، ظرفیت بازار کشورهای شمالی برای جذب برخی کالاهای ایرانی محدود است، زیرا این کشورها در حوزههای نفت، گاز و فلزات تولیدکنندگان قدرتمندی هستند. در مجموع، گزارش الجزیره نتیجه میگیرد که مسیر شمال میتواند بخشی از فشار وارد شده بر تجارت خارجی ایران را کاهش دهد، اما در شرایط کنونی توان جایگزینی کامل مسیرهای جنوبی را ندارد. کاهش سطح آب خزر، ظرفیت محدود بنادر، مشکلات مرزی و ریلی، وابستگی به زیرساختهای روسیه و تفاوت ساختار صادرات ایران با نیاز بازارهای شمالی، همگی عواملی هستند که انتقال گسترده تجارت به این مسیر را دشوار میکنند.
نظر شما