ما استثناییم + فایل صوتی

ما در قرن بیست‌ویکم در جهانی زیست می‌کنیم که رشد و سعادت اقتصادی دیگر ازآن گروه خاصی از کشورها نیست. این نیست که توسعه و پیشرفت ازآن غربی‌ها باشد و دیگر مردمان از آن بی‌بهره باشند. بگذارید نمونه بیاوریم. از آسیا شروع کنیم. از چین که بگذریم که از ابتدای قرن تا به حال درآمد سرانه واقعی آن قریب ۶برابر شده است و فقر مطلق نزدیک صفر شده، ویتنام را داریم که در همین دوره درآمد سرانه واقعی‌اش ۵برابر شده و نرخ فقر از حدود ۳۲درصد به رقم باورنکردنی ۱.۶درصد رسیده است. بنگلادشی‌ها، درآمد خود را از ابتدای قرن تا امروز سه‌برابر کرده‌اند و نرخ فقر مطلق از ۴۱درصد در سال۲۰۰۰ به ۵.۹درصد در سال۲۰۲۲ رسیده است. همین وضعیت تقریبا در مورد هند صادق است و اندونزی نیز لب به لب با این کشورها،‌ درآمد سرانه خود را ۲.۵برابر و فقر شدید را از ۶۶درصد سال۲۰۰۰ به زیر ۸درصد رسانده است.

در همین دوره بشنوید از کشورهای آفریقایی که تا همین اواخر کسی باور نداشت از میان آنان، سری در سرها بالا بیاید. روآندا کشوری برآمده از نسل‌کشی و خون، جایی که در سال۲۰۰۰، قریب به ۶۰درصد از مردم در فقر شدید بودند در سال۲۰۲۴، این رقم به ۲۷درصد رسیده است و طی این دوره، درآمد سرانه واقعی ۳.۴برابر شده است. اتیوپی، در شرق آفریقا، جایی که اسمش برای بسیاری نماینده فقر و بدبختی و ناداری است بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۶، رشد اقتصادی متوسط ۱۰.۹درصدی را ثبت کرده و از آن سال تاکنون نیز این رقم در حدود ۹درصد بوده است. نتیجه این رشد نصف شدن فقر شدید ۴۴درصدی در سال۲۰۰۰ بوده است. بگذارید به غرب آفریقا برویم: غنا. در این کشور نیز در طول قرن۲۱، درآمد سرانه دوبرابر شده و نرخ فقر از بالای ۵۰درصد به زیر ۲۰درصد رسیده است. اما لیست ما به همین جا ختم نمی‌شود، اوگاندا، تانزانیا و اغلب کشورهای شمال آفریقا، در سال‌های اخیر از رشد‌های اقتصادی مطلوبی بهره برده‌اند.

همین داستان در آمریکای لاتین کم و بیش تجربه شده است. پرو با رشد اقتصادی محسوس، تنها طی ۱۵سال نرخ فقر خود را یک‌سوم کرده است. بولیوی با سه‌برابر ساختن درآمد سرانه شهروندانش نرخ فقر شدید را از بالای ۲۸درصد تنها به ۳درصد رسانده است. برزیل نیز با دوبرابر ساختن درآمد سرانه واقعی، نرخ فقر را به ۳.۸درصد رسانده است. به همین شکل شیلی، جمهوری دومینیکن و آرژانتین خاویر میلی، توانسته‌اند بهبود اقتصادی را شاهد باشند.

سعادت و رفاه شهروندان از طریق رشد اقتصادی بالا که زاییده اقتصاد بازار محور، تجارت، کاهش بوروکراسی و عجین شدن با اقتصاد جهانی بوده، دیگر یک پرستیژ برای دنیای از ما بهتران و نژاد سفید نیست. این راهی است که بسیاری از کشورها در حال گام گذاردن در آن هستند و به همین علت است که نرخ فقر شدید از ۳۶درصد سال۲۰۰۰ به ۱۰درصد کنونی نزول یافته است؛ امری چشم‌گیر در سعادت نوع بشر.

اما در این قصه متاسفانه ما استثناییم. درحالی‌که همه جای جهان شاهد کاهش فقر است، آمار ما حکایت از آن دارد که فقر شدید که کمتر از ۲دهک جمعیت ایران در ابتدای قرن بوده اکنون به دهک چهارم جمعیت رسیده است. درآمد سرانه واقعی ایرانیان نیز از سال۲۰۱۰ تاکنون و بدون در نظر گرفتن اثر جنگ اخیر هیچ تغییر محسوسی نداشته و تنها در دهه ابتدایی قرن، ۱.۵برابر شده است.

هرچند برآمدن ترامپیسم باعث شد تا جهان قدری به سوی سیاست‌های حمایت‌گرانه و نگاه امنیتی چرخش کند، اما به‌خصوص در کشورهای ضعیف‌تر، ندای پیوند با اقتصاد جهانی طنین‌انداز است و کشورها همچنان از منافع آن برای بالا بردن رفاه شهروندانشان استفاده می‌کنند. در این روند اما ما، برخلاف جریان شنا کرده‌ایم. اگر جهان ثروتمندتر و مرفه‌تر می‌شود، اگر حتی آفریقایی‌ها وضعیت امروزشان بهتر از دیروز است، ایرانیان هر روز با فقری بیشتر از دیروز روبه‌رو هستند و فردا مجبورند کمتر از امروز مصرف کنند. بگذریم از اینکه ترس از دست دادن زیرساخت‌ها و جنگ و نااطمینانی نیز بار سنگینی بر روان آنان گذارده است. آیا ما بالاخره از این استثنا بودن خارج خواهیم شد؟ آیا درآمد سرانه ما روزی جهش خواهد کرد؟ آیا نرخ فقر معکوس خواهد شد؟ این روند استثنا بودن در نهایت چه زمانی متوقف می‌شود؟ اگر مردم ما بخواهند استثنا نباشند باید چه بر سر خود بیاورند تا تصمیم‌گیرندگان هم حاضر باشند راه دیگری را برای ایرانیان انتخاب کنند؟

* اقتصاددان

سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد را بشنوید: