«زمستان کریپتو» آغاز شد؟

صبا نوبری:  ‌بازار جهانی رمزارزها در روزهای اخیر شاهد یک عقب‌نشینی سنگین و تغییر آرایش سرمایه بوده است. از زمان تعطیلی بازارهای سهام آمریکا در عصر جمعه، قیمت بیت‌کوین با افت ۸ درصدی مواجه شد و به پایین‌ترین سطح سه‌ماهه خود در محدوده بالاتر از ۶۲ هزار دلار رسید. هر چند ساعاتی بعد بیت‌کوین این ریزش را تا حدودی جبران کرد و به محدوده کانال ۶۴ هزار دلاری بازگشت، اما این افت شدید، زیان هفتگی بزرگ‌ترین ارز دیجیتال جهان را به ۱۷درصد رساند. در همین حال، سایر دارایی‌های مهم بازار نظیر اتریوم، ریپل و سولانا نیز افت سنگین ۲۲درصدی را در مقیاس هفتگی تجربه کردند. بررسی‌ها نشان می‌دهد این افت قیمت تنها ناشی از هیجانات مقطعی نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل ساختاری نظیر خروج نقدینگی به سمت بازارهای رقیب، هشدارهای تکنیکال و فعالیت‌ بازارگردان‌ها در این روند دخیل هستند. 

رپیل در پایین‌ترین سطح از نوامبر ۲۰۲۴

یکی از مهم‌ترین تحولات روزهای اخیر، سقوط آزاد قیمت ریپل بود. قیمت این رمزارز در ساعاتی از روز گذشته با ثبت عدد ۸۹ سنت، به پایین‌ترین سطح خود از نوامبر ۲۰۲۴ سقوط کرد. این دارایی تنها در سه‌ماهه جاری ۳۶ درصد از ارزش خود را از دست داده است و از زمان ثبت قله ۳.۶۰دلاری در ژوئیه ۲۰۲۵، در یک مسیر مستمر نزولی قرار دارد. این افت قیمتی با خروج سرمایه از صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) همزمان شده است؛ به‌طوری‌که صندوق‌های ریپل در آمریکا هفته گذشته خروج خالص ۱۹.۱۳‌میلیون دلاری را ثبت کردند که بالاترین میزان از مارس ۲۰۲۶ محسوب می‌شود. علاوه بر این، خروج نقدینگی از طریق استیبل‌کوین‌ها (ارزهای دیجیتال با ارزش ثابت متصل به دلار) نیز فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است. ارزش بازار دو استیبل‌کوین بزرگ یعنی تتر (USDT) و یواس‌دی‌کوین (USDC) به ۲۴۴‌میلیارد دلار کاهش یافته که کمترین میزان از سپتامبر ۲۰۲۵ است. این رقم در اوایل ماه مه ‌در محدوده ۲۷۰‌میلیارد دلار قرار داشت و اکنون در یک روند پرشتاب افت کرده است. تحلیلگران معتقدند تبدیل سریع این ارزهای ثابت به پول نقد فیات، قدرت خرید را از بازار رمزارزها خارج کرده و زمینه‌ساز افت بیشتر قیمت‌ها شده است.

جاذبه سهام هوش‌مصنوعی

اما سرمایه‌های خارج‌شده از بازار کریپتو به کدام سمت می‌روند؟ شواهد نشان می‌دهد که بخشی از این نقدینگی در حال انتقال به بازارهای سهام، به‌ویژه شرکت‌های فعال در حوزه فناوری و هوش مصنوعی است. تام لی، تحلیلگر بازارهای مالی، معتقد است که آماده‌سازی سرمایه‌گذاران برای خرید سهام در عرضه اولیه (IPO) شرکت هوش مصنوعی آنتروپیک (Anthropic) یکی از دلایل جابه‌جایی پول از بازار رمزارزهاست. تقاضا برای خرید سهام این شرکت در عرضه اولیه، حدود ۶ برابر بیشتر از سهام ارائه‌شده بوده است که نشان‌دهنده عطش بالای سرمایه‌گذاران برای ورود به این حوزه تخصصی است. در کنار این تحولات، مذاکرات برای ادغام دو شرکت تسلا و اسپیس‌ایکس نیز توجه بازار را به خود جلب کرده است؛ رویدادی که می‌تواند ذخایر ۳۰ هزار و ۲۲۱ واحدی بیت‌کوین این دو نهاد (به ارزش حدودی ۲.۱میلیارد دلار) را زیر یک سقف تجمیع کند. علاوه بر تغییر مقاصد سرمایه‌گذاری، اخبار حاشیه‌ای دیگری نیز بر این بازار اثرگذار بوده‌اند. بازگشت دسترسی مشتریان به دارایی‌هایشان پس از هک بزرگ صرافی بایننس، باعث شده تا بسیاری از کاربران اقدام به برداشت و فروش دارایی‌های خود کنند. وزارت دادگستری آمریکا اخیرا مجوز توقیف ۱.۲‌میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده مرتبط با این هک را صادر کرد؛ حمله‌ای که در ۲۹ اکتبر رخ داد و توسط نهادهای امنیتی به گروه‌های مرتبط با کره‌شمالی نسبت داده شده است. 

نوسانات بازارگردان‌ها

در کنار عوامل کلان، ساختار درونی بازار و ابزارهای مالی پیچیده نیز به تشدید ریزش‌ها کمک کرده است. داده‌های تحلیلی نشان می‌دهد که بازارگردان‌ها در بازار اوراق مشتقه بیت‌کوین و اتریوم، در وضعیتی به نام «گامای منفی» قرار گرفته‌اند. بازارگردان‌ها نهادهایی هستند که با خرید و فروش مداوم، روان بودن معاملات را تضمین می‌کنند و برای کاهش ریسک مالی خود، باید خلاف جهت معاملات مشتریان عمل کنند. هنگامی که این نهادها در وضعیت گامای منفی قرار می‌گیرند، برای جبران ریسک خود مجبورند در زمان افت قیمت‌ها، دارایی‌های بیشتری بفروشند و در زمان رشد قیمت‌ها، دست به خرید بزنند. این رفتار به جای تثبیت بازار، مانند یک شتاب‌دهنده عمل کرده و دامنه نوسانات را به شدت گسترده می‌کند. در حال حاضر، این وضعیت پرخطر در محدوده قیمتی ۵۸ هزار تا ۷۲ هزار دلار برای بیت‌کوین شکل گرفته و بیشترین تمرکز آن در سطوح ۶۸ هزار و ۷۰هزار دلار است. این سازوکار اهرمی می‌تواند افت قیمت‌ها را تا زمانی که بیت‌کوین به سطح امن ۷۳هزار دلار بازنگردد، تسریع کند. 

هشدار نماگرهای تکنیکال

از منظر تحلیل فنی نیز نشانه‌هایی از ضعف در بازار رویت شده است. اندیکاتور «مَکدی» (MACD) که شتاب و قدرت روند قیمت را می‌سنجد، در نمودار هفتگی بیت‌کوین تغییر فاز داده و به محدوده منفی (قرمز) وارد شده است. این شاخص نشان می‌دهد که قدرت فروشندگان در حال حاضر از خریداران پیشی گرفته است. بررسی داده‌های تاریخی نشان می‌دهد که از نوامبر ۲۰۱۲ تاکنون، این نماگر ۲۴ بار چنین هشداری صادر کرده است. در ۱۳ مورد از این دفعات، قیمت بیت‌کوین حداقل ۱۶ درصد نسبت به زمان تایید هشدار، افت کرده است. در صورت تکرار این الگوی تاریخی، قیمت بیت‌کوین می‌تواند به کف سال ۲۰۲۶ یعنی محدوده ۵۷۷۰۰ دلار بازگردد. در موارد بسیار شدیدی مانند آگوست ۲۰۱۴ و آوریل ۲۰۲۲، افت قیمت پس از این رویداد فنی حتی به بیش از نصف ارزش دارایی رسید؛ هرچند در ۱۱ مورد نیز افت قیمت کنترل‌شده‌تر و کمتر از ۱۶درصد بوده است.

 سناریوهای پیش‌رو

با توجه به تلفیق داده‌های کلان و ساختار بازار، تحلیلگران دو سناریوی اصلی را برای روزهای آینده متصور هستند. 

سناریوی نخست؛ تداوم فشار فروش است که در این چشم‌انداز، تداوم خروج سرمایه به سمت عرضه‌های اولیه جذاب (مانند آنتروپیک)، قدرت گرفتن شاخص دلار که به بالاترین سطح ۱۹ ماهه خود رسیده است و فشارهای فنی ناشی از رفتار اجباری بازارگردان‌ها، قیمت‌ها را در مدار نزولی نگه می‌دارد. افت بیت‌کوین به زیر مرز ۶۰ هزار دلار در این سناریو با تکیه بر هشدارهای اندیکاتورهای شتاب‌سنج، کاملا محتمل ارزیابی می‌شود. 

سناریوی دوم؛ منطقه ارزش و انباشت دارایی را در بر می‌گیرد. جیمز چک، تحلیلگر بازار، این ریزش را «چهارمین موج تسلیم شدن معامله‌گران از زمان ثبت سقف تاریخی» می‌نامد. به باور او، گروهی از سرمایه‌گذاران که در ماه سپتامبر با هیجان و ترس از جاماندن در قیمت‌های بالای ۸۰ هزار دلار وارد بازار شدند، اکنون در حال فروش با زیان هستند.

 او معتقد است که بیت‌کوین اکنون وارد «منطقه ارزش عمیق» شده است؛ محدوده‌ای که پیش‌تر در فوریه و ژوئن امسال و همچنین در اواخر سال ۲۰۲۲ (دوران زمستان کریپتو) تجربه شده بود. اگرچه این شرایط لزوما به معنای پایان قطعی روند نزولی نیست، اما سوابق بازار نشان می‌دهد سرمایه‌گذارانی که در این محدوده‌ها اقدام به خرید می‌کنند، در بلندمدت در حاشیه سود قرار خواهند گرفت.

«زمستان کریپتو» چیست؟

در ادبیات مالی بازارهای نوظهور، اصطلاح «زمستان کریپتو» فراتر از یک افت قیمت مقطعی است و به دوره‌ای فرسایشی و طولانی از رکود عمیق اشاره دارد. بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که در این ادوار، پیشتازهای بازار و سایر دارایی‌های دیجیتال معمولا بین ۷۰ تا ۹۰ درصد از ارزش خود را از دست می‌دهند و بازار با یک انجماد جدی در جریان ورود نقدینگی مواجه می‌شود. با این حال، از منظر اقتصاد سیاسی و تحلیل بازار، این یخبندان طولانی‌مدت به مثابه یک فیلتر ساختاری و بی‌رحم عمل می‌کند. در غیاب پول‌های ارزان و هیجانات سفته‌بازانه، پروژه‌های فاقد بنیاد اقتصادی و نهادهایی که با اهرم‌های مالی خطرناک فعالیت می‌کنند، به سرعت به سمت ورشکستگی و حذف از بازار سوق داده می‌شوند؛ رویدادی که پیش‌تر در زمستان سال ۲۰۱۸ و فروپاشی‌های سیستمی اواخر سال ۲۰۲۲ به وضوح رویت شد. با وجود خروج معامله‌گران خرد در این دوره‌های رکود، نگاه سرمایه‌گذاران کلان و نهادی به این پدیده کاملا متفاوت است. برای «پول‌های هوشمند»، این دوره که با فروکش هیجانات کاذب همراه است، به عنوان «منطقه ارزش» شناخته می‌شود. در واقع، زمانی که حباب‌های قیمتی کاملا تخلیه شده و دارایی‌ها به کف ارزش ذاتی و بنیادین خود می‌رسند، بستر مناسبی برای انباشت دارایی توسط بازیگران نهادی فراهم می‌شود تا موقعیت خود را پیش از آغاز چرخه جدید اقتصاد کلان تثبیت کنند.