چراغ سبز ترامپ به «صندوق سیاه پوتین»

زمزمه‌های کاهش تحریم‌های مسکو نشان می‌دهد کرملین چگونه از تب‌وتاب دیپلماتیک اخیر پیرامون جنگ اوکراین بهره می‌گیرد تا اهدافی بی‌ارتباط با صلح را پیش ببرد. در هفته‌های اخیر، فرستادگان ترامپ با پوتین درباره پرونده‌های اقتصادی متعددی رایزنی کرده‌اند، از جمله فروش بخشی از یک غول نفتی روسیه به گروهی از سرمایه‌گذاران صاحب‌نفوذ و پیشنهاد افزایش صادرات گاز روسیه به اروپا. رفع تحریم این صندوق چند‌میلیارددلاری، به معنای عقب‌نشینی بزرگ واشنگتن از سیاست دیرینه فشار اقتصادی برای تغییر رفتار مسکو خواهد بود. دولت جو بایدن تنها چند روز پس از حمله سال ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین، این صندوق را تحریم و آن را نمادی از «غارت‌سالاری» روسیه توصیف کرد. به گفته اریک گرین، مسوول وقت میز روسیه در شورای امنیت ملی کاخ سفید، تحریم این نهاد در اولویت بود، چون با پروژه‌هایی در ارتباط بود که نزدیکی زیادی با پوتین داشتند و دسترسی آن به نظام مالی غرب می‌توانست هزینه ماشین جنگی کرملین را تامین کند.

اکنون به گفته یک مقام ارشد روس، پس از آنکه ترامپ در نهم اکتبر تحریم‌های گازوئیل روسیه را معلق کرد، این صندوق نقش کلیدی در اجرای توافق و ارسال نخستین محموله‌های صادراتی به آمریکا ایفا کرده است. منتقدان این رویکرد، از جمله برخی قانون‌گذاران جمهوری‌خواه، باور دارند ترامپ بدون اعمال فشار واقعی برای توقف جنگ، امتیازهای اقتصادی یک‌طرفه‌ای به کرملین می‌دهد. گرین نیز معتقد است لغو تحریم‌های این صندوق، پیام آشکاری دارد و نشان می‌دهد واشنگتن از موضع پیشین خود که کاهش فشارهای اقتصادی را به حل بحران اوکراین مشروط می‌کرد، عقب نشسته است.

دیمیتریف ۱۶ اکتبر در کنفرانسی در مسکو، توافق گازوئیل را مصداق بارزی دانست که کم‌کم آمریکایی‌ها را قانع می‌کند تحریم‌ها از اساس اشتباه هستند. او بی‌آنکه به تلاش‌هایش برای رفع تحریم نهاد متبوع خود اشاره کند، گفت این صندوق آماده است تراکنش‌های مالی خرید گازوئیل از سوی آمریکا را مدیریت کند. در واقع، صندوق دیمیتریف پیشنهاد داده بود واسطه فروش گازوئیل به آمریکا شود و هم‌زمان از واشنگتن خواسته بود تحریم‌هایش را کاهش دهد. الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه، جمعه ۲۳اکتبر (۱ آبان) تایید کرد که این ماه سه نفتکش حامل گازوئیل روسیه با پشتیبانی قابل‌توجه صندوق دیمیتریف راهی آمریکا شده‌اند. به گفته منابع آگاه، این محموله‌ها حتی پیش از آنکه خریداری در آمریکا بهای آنها را بپردازد، ارسال شده‌اند.

هرچند دیمیتریف در جریان مذاکرات گازوئیل به دنبال تخفیف تحریم‌های صندوق خود بود، وزارت خزانه‌داری آمریکا معتقد بود که به واسطه تعلیق تحریم‌های گازوئیل در ۹ اکتبر، این نهاد مجوزهای لازم را برای انجام تراکنش‌های مربوطه در اختیار دارد.

خزانه‌داری طبق روال عادی در حال بررسی درخواست خروج این صندوق از فهرست سیاه است و باید ثابت شود دلایلی که در ابتدا به تحریم آن منجر شد، دیگر وجود ندارد. ترامپ با وجود لحن دوستانه‌اش در برابر پوتین، تاکنون تقریبا تمام تحریم‌های دوران بایدن را حفظ کرده است. اما دیمیتریف که دانش‌آموخته ‌هاروارد و استنفورد است، نفوذ چشم‌گیری در دولت ترامپ پیدا کرده و معمار اصلی راهبرد کرملین برای طرح پیشنهادهای اقتصادی به واشنگتن است، راهبردی که ظاهرا می‌کوشد ذهن ترامپ را از فشار بر مسکو برای توقف جنگ، به سمت تجارت با روسیه معطوف کند. استیو ویتکاف هفته گذشته در سن‌پترزبورگ به دیمیتریف گفت خزانه‌داری آمریکا اکنون مستقلا با او کار می‌کند و واشنگتن ظرفیت‌های همکاری دو کشور را علنا با اوکراینی‌ها هم مطرح می‌کند.