خبرگزاری علت
گروه اقتصادی – مهدی صفائی: بازار سهام ایران نیمه نخست سال ۱۴۰۵ را در شرایطی پشت سر گذاشت که بخش مهمی از این دوره اساساً امکان معامله نداشت. بورس تهران در پی تشدید تنشهای نظامی و آغاز جنگ، برای حدود ۸۰ روز متوقف ماند و در نهایت معاملات سهام از ۲۹ اردیبهشتماه از سر گرفته شد؛ بنابراین عملکرد بازار در نیمه نخست امسال را نمیتوان بدون در نظر گرفتن این وقفه طولانی و شرایط سیاسی و امنیتی حاکم بر اقتصاد ایران بررسی کرد.
بر اساس دادههای شاخص کل، بورس تهران در آخرین روز معاملاتی سال ۱۴۰۴ (چهارشنبه ۶ اسفند)، در سطح ۳ میلیون و ۷۱۳ هزار واحد قرار داشت و در پایان معاملات ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ به حدود ۷ میلیون و ۱۶۷ هزار واحد رسید. به این ترتیب، شاخص کل در این بازه بیش از ۹۳ درصد رشد کرد.
شاخص کل هموزن نیز پس ازبازگشایی در ۲۹ اردیبهشت، به سطح یک میلیون و ۹۲۲ هزار واحد رسید و بازدهی بیش از ۱۰۱ درصدی را حاصل کرد.
رشد بورس در حالی رقم خورد که بازار سهام در دو ماه ابتدایی سال عملاً تعطیل بود. سازمان بورس اعلام کرده بود بازگشایی بازار از سهشنبه ۲۹ اردیبهشت انجام خواهد شد و توقف معاملات با هدف جلوگیری از رفتارهای هیجانی و صیانت از دارایی سهامداران صورت گرفته بود. با این حال، بازگشایی بازار کامل نبود و ۴۲ نماد که عمدتاً متعلق به شرکتهای آسیبدیده در جنگ بودند، همچنان متوقف ماندند. این نمادها حدود ۳۵ تا ۳۶ درصد ارزش بازار را در اختیار داشتند.
از جنگ و تعطیلی بورس تا بازگشت نقدینگی
بازگشایی بورس پس از حدود ۸۰ روز، نقطه عطف معاملات نیمه نخست سال بود. بازار در نخستین روز بازگشایی برخلاف انتظارات، با رشد شاخص کل مواجه شد.
پس از بازگشایی، بورس وارد یک روند صعودی قدرتمند شد. بر اساس دادهها در بازه مورد بررسی، شاخص کل در ۶۱ روز معاملات مثبت و در ۲۲ روز معاملاتی منفی بود؛ یعنی حدود ۷۳ درصد روزهای معاملاتی این دوره با رشد شاخص همراه شد. شاخص کل هموزن نیز در طی ۸۳ روز معاملاتی ۶۴ روز مثبت و ۱۹ روز منفی بود.
ادامه روند صعودی در مرداد و شهریور نیز باعث شد شاخص کل برای نخستین بار از مرزهای بالاتر عبور کند و در ۲۵ شهریور به محدوده ۷ میلیون و ۵۵۷ هزار واحد برسد. اما این سقف پایدار نبود و در نهایت، اصلاح در روزهای آخر تابستان شاخص کل را به محدوده هفت میلیون و ۱۶۷ هزار واحد رساند.
در نتیجه، تصویر کلی نیمه نخست سال دو بخش کاملاً متفاوت دارد؛ دو ماه نخست با توقف بازار و سپس حدود چهار ماه معاملات با رشد قوی شاخص. همین موضوع باعث میشود بررسی بازدهی صنایع و نمادها در این دوره، بیش از هر چیز تحت تأثیر عملکرد پس از بازگشایی باشد.
داروییها در صدر بازدهی صنایع
دادههای موجود نشان میدهد در بازه مورد بررسی، صنعت دارویی با ثبت بازدهی حدود ۱۹۵.۶ درصدی در صدر صنایع قرار گرفته است. بعد از آن، صنعت سایر محصولات غذایی با حدود ۱۷۵.۶ درصد و چوب با حدود ۱۷۵ درصد قرار دارند.
در رتبه چهارم نیز محصولات پاک کننده با بازدهی حدود ۱۶۶.۵۳ درصد قرار گرفته و سایر محصولات کانیفلزی با حدود ۱۶۵.۷ درصد پنجمین صنعت پربازده جدول بوده است.
فاصله عملکرد این صنایع با شاخص کل نیز قابل توجه است. در حالی که شاخص کل از ابتدای بازگشایی تا ۳۱ شهریور حدود ۹۳ درصد رشد کرده، ۲۵ گروه از جمله صنایع ذکر شده بازدهی بیشتری از شاخص کل کسب کردهاند.
این موضوع نشان میدهد رشد بازار در این دوره تنها محدود به چند نماد بزرگ نبوده و در بخشهایی از صنایع کوچکتر نیز رشدهای قابل توجهی اتفاق افتاده است.
کدام صنایع از رشد بورس جا ماندند؟
از سوی دیگر، عملکرد همه صنایع با رشد کلی بازار همراه نبود. پیمانکاری صنعتی، گروهی است که با بازدهی منفی حدود ۲۰.۲ درصدی در انتهای جدول قرار دارد.
پس از آن، خدمات رفاهی متنوع با افت حدود ۵ درصدی قرار گرفته است. سه صنعت بعدی اگرچه بازدهی مثبت داشتهاند، اما رشد آنها فاصله زیادی با میانگین صنایع و شاخص کل داشته است.
تولید کود و ترکیبات نیتروژن، تجهیزات صنعتی و سایر مواد معدنی به ترتیب با بازدهی ۲۳.۱، ۲۷.۹ و ۳۲ درصد در رتبه بعدی بدترین عملکرد قرار گرفتند؛ بنابراین نکته مهم در انتهای جدول این است که تنها دو صنعت بازدهی منفی داشتهاند و حتی در بین پنج صنعت کمبازده، سه صنعت همچنان بازدهی مثبت ثبت کردهاند. این موضوع با تصویری که از رشد گسترده بازار در ماههای پس از بازگشایی ارائه میشود، همخوانی نسبی دارد.
بهترین و بدترین نمادها کدام بودند؟
نمادهای دسبحان با ۴۷۲ درصد، دجابر با ۴۶۴ درصد، درازی با ۴۴۱ درصد سه نماد پربازده نیمه نسخت امسال بودند. قرارگیری سه نماد گروه دارویی در صدر بازدهی بورس، به واسطه سودسازی و اخبار مثبت این گروه است. همچنین ثغرب و فنافزار با بازدهی ۳۸۸ و ۳۷۵ درصد در رتبه چهارم و پنجم قرار گرفتند.
نمادهای ساذری با منفی ۳۶ درصد، وثخوز با منفی ۲۵ درصد و ثشرق با منفی ۲۲ درصد بدترین عملکرد را در میان همه نمادها به ثبت رساندند. غگز، بالاس، تکنو، ثزاگرس، وفردا، بالبر، مبین، وحافظ، تکشا، غالبر و بفجر از دیگر نمادهایی بودند که رشد منفی داشتند.
لازم به ذکر است که از بازگشایی نماد مبین و بفجر مدت کمی میگذرد و بازدهی منفی این دو به واسطه همزمانی اصلاح شاخص با بازگشایی این نمادها است.
قدرت خرید حقیقیها در کدام صنایع بیشتر بود؟
یکی دیگر از دادههای قابل توجه، قدرت خرید سرمایهگذاران حقیقی در صنایع است. این شاخص نشان میدهد قدرت خرید حقیقیها در هر صنعت نسبت به سمت فروش چگونه بوده است.
در این بخش، خدمات رفاهی-برق با ۸.۲، دارویی با ۶.۹ و محصولات لبنی با ۵.۲ قرار دارند. در سمت مقابل، پایینترین قدرت خرید حقیقی در میان صنایع مربوط به تولید کود و ترکیبات نیتروژن با ۰.۲، زغال سنگ با ۰.۳، فعالیتهای مرتبط با اوراق بهادار با ۰.۴ هستند.
این داده در کنار بازدهی صنایع اهمیت دارد؛ زیرا نشان میدهد رشد قیمت الزاماً در تمام صنایع با قدرت خرید بالای حقیقیها همراه نبوده است.
ورود پول حقیقی؛ علت اصلی رشد
ورود نقدینگی یکی از اصلیترین دلایل رشد بازار سهام در دوره مورد بررسی بود. در ۴۰ روز کاری نخست سال ۱۴۰۵ میزان پول وارد شده به سهام فراتر از ۳۵ همت رفت. در مرداد نیز ورود پول بیش از ۳۰ همت رخ داد. در شهریور نیز به طور کلی آمارها از ورود پول خبر میدهند، به طوری که میزان پول وارد شده از مرز ۱۳۵ همت عبور کرد. اما خروج پول در روزهای پایانی تابستان این شاخص را به حدود ۱۲۰ همت کاهش داد.
همچنین گروههای فلزات اساسی، محصولات شیمیایی و بانک بیشترین ورود پول حقیقی و گروههای زراعت، کمکی نهادهای مالی و خرده فروشی بیشترین خروج پول حقیقی را به ثبت رساندند.
ارزش بازار؛ سرمایهگذاریها بزرگترین صنعت جدول
از نظر ارزش بازار، صنعت سرمایهگذاری با فاصله در صدر جدول قرار دارد. ارزش بازار این صنعت در حدود ۶۲۷۲۷ هزار میلیارد ریال ثبت شده است.
پس از آن، تولید فلزات گرانبهای غیرآهن با حدود ۳۷۰۴۷ هزار میلیارد ریال و فرآوردههای نفتی با حدود ۲۴۳۹۰ هزار میلیارد ریال قرار دارند.
مواد شیمیایی-متنوع و بانکها و مؤسسات اعتباری نیز در رتبههای بعدی بزرگترین صنایع از نظر ارزش بازار قرار گرفتهاند.
در طرف مقابل، پیمانکاری صنعتی، هتل و رستوران، چاپ و نشر، چوب و نوشیدنی کوچکترین ارزش بازار را در میان صنایع ثبتشده دارند.
این تفاوت اندازه بازار اهمیت زیادی دارد؛ چراکه بازدهی یک صنعت کوچک و یک صنعت بزرگ اثر یکسانی بر شاخص کل ندارد.
نسبت P/E؛ فاصله معنادار ارزشگذاری صنایع
در این معیار، حملونقل بار زمینی با P/E حدود ۳۷.۳، پیمانکاری صنعتی با ۲۶.۴ و تولید فلزات گرانبهای غیراهن با ۱۶.۲ در سطوح بالاتری قرار دارند.
در طرف مقابل، حفاری با P/E حدود ۲.۲، بانکها و مؤسسات اعتباری با ۴.۲ و فعالیت مهندسی با ۴.۷ از پایینترین نسبتهای P/E در فایل برخوردارند.
البته پایین یا بالابودن P/E بهتنهایی به معنای ارزنده یا گرانبودن یک صنعت نیست و باید در کنار رشد سودآوری، کیفیت سود، چشمانداز درآمد و شرایط شرکتهای تشکیلدهنده صنعت بررسی شود.
نیمه نخست بورس زیر سایه سیاست و جنگ
عملکرد بورس در نیمه نخست ۱۴۰۵ را نمیتوان از فضای سیاسی کشور جدا کرد. بازار سال را در شرایطی آغاز کرد که تنشهای نظامی موجب توقف طولانی معاملات شد. تصمیم به تعطیلی بازار، از سوی مقامهای بازار سرمایه با هدف جلوگیری از رفتارهای هیجانی و حفاظت از دارایی سهامداران توضیح داده شد.
پس از بازگشایی، ریسک سیاسی همچنان یکی از متغیرهای مهم بازار باقی ماند. روند معاملات در ماههای بعد تحت تأثیر تغییرات فضای سیاسی، اخبار مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا، کاهش یا افزایش تنشها و نگرانی درباره تداوم ریسکهای نظامی قرار داشت.
برخی گزارشهای تحلیلی بازار سرمایه، دوره پس از بازگشایی را به چند مقطع تقسیم کردهاند؛ از دوره مذاکرات ایران و آمریکا و تفاهم، تا بازگشت تنشها و سپس کاهش دوباره برخی تنشها و ازسرگیری مذاکرات.
با این حال، واکنش بورس به سیاست در تمام این دوره یکسان نبود. رشد قابل توجه شاخص پس از بازگشایی نشان داد بازار علاوه بر اخبار سیاسی، به متغیرهایی مانند نرخ ارز، انتظارات تورمی، قیمت کالاهای جهانی، سودآوری شرکتها و جریان نقدینگی نیز واکنش نشان میدهد.
در مجموع، نیمه نخست ۱۴۰۵ برای بورس تهران دورهای کاملاً متفاوت با بسیاری از سالهای معمول بازار بود. بازار نزدیک به ۸۰ روز متوقف شد، سپس با بازگشایی در ۲۹ اردیبهشت وارد یکی از سریعترین دورههای رشد خود شد و شاخص کل تا پایان شهریور تقریباً دو برابر سطح پایان سال گذشته قرار گرفت؛ بنابراین تصویری که از نیمه نخست ۱۴۰۵ به دست میآید، صرفاً یک «بورس صعودی» نیست؛ بلکه بازاری است که پس از یک توقف طولانی، رشد بسیار قدرتمندی را تجربه کرد، در عین حال میان صنایع و گروههای مختلف آن شکاف قابل توجهی در بازدهی، جریان نقدینگی، فشار تقاضا و ارزشگذاری شکل گرفت.
نظر شما