بورس در میدان جبران جاماندگی

 در فضای تورمی اقتصاد ایران، عملکرد بازار سهام را می‌توان از منظر جبران جاماندگی سال‌های گذشته و بازپس‌گیری بخشی از قدرت خرید ازدست‌رفته سرمایه‌گذاران نیز بررسی کرد.

بازگشت بورس به رقابت با تورم

تورم مزمن اقتصاد ایران، انتخاب محل سرمایه‌گذاری را به تصمیمی فراتر از کسب سود اسمی تبدیل کرده است. در چنین فضایی، افزایش قیمت یک دارایی به‌ تنهایی نشانه بهبود وضعیت سرمایه‌گذار نیست؛ بلکه میزان رشد آن در مقایسه با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها اهمیت دارد. دارایی‌ای که بازدهی آن از تورم عقب بماند، حتی در صورت ثبت سود اسمی، ممکن است قدرت خرید کمتری برای دارنده خود ایجاد کند. از همین رو، بررسی عملکرد بورس در سال جاری بدون توجه به جاماندگی این بازار در دوره‌های گذشته، تصویر کاملی از تحولات بازار سهام به دست نمی‌دهد. 

بورس تهران در سال‌های گذشته دوره‌هایی را پشت سر گذاشت که در آنها رشد قیمت سهام با انتظارات سرمایه‌گذاران از تورم و بازدهی سایر بازارهای دارایی همخوانی نداشت. این فاصله، به‌ ویژه در مقاطعی که بازارهای رقیب با افزایش قابل‌توجه قیمت مواجه بودند، بر جذابیت نسبی سهام اثر گذاشت. اکنون رشد نماگرهای بورسی و بازگشت تقاضا می‌تواند بخشی از این فاصله را کاهش دهد؛ هرچند برای ارزیابی دقیق میزان جبران جاماندگی، باید بازدهی بورس در بازه‌های زمانی یکسان با تورم و سایر بازارها مقایسه شود. 

در معاملات روز گذشته نیز رشد شاخص کل و هموزن نشان داد که افزایش قیمت‌ها تنها به گروه محدودی از شرکت‌های بزرگ محدود نمانده است. پیشی گرفتن رشد شاخص هموزن از شاخص کل، دست‌کم در مقیاس همان روز، از عملکرد بهتر نسبی مجموعه گسترده‌تری از سهام حکایت دارد. این موضوع از منظر فراگیری رشد اهمیت دارد؛ زیرا بهبود عملکرد بخش بیشتری از بازار می‌تواند زمینه مشارکت گروه‌های متنوع‌تری از سرمایه‌گذاران را فراهم کند.

جریان نقدینگی به سود سهام

یکی از نشانه‌های مهم معاملات سه‌شنبه، ورود حدود ۵هزار و ۵۰۰‌میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی بود؛ آن هم در دومین روز متوالی که جریان ورود پول حقیقی‌ها و رشد شاخص‌ها همزمان ثبت شد. ارزش معاملات خرد نیز در کانال ۴۹همت قرار گرفت و ۸۰درصد نمادها روز خود را در محدوده مثبت به پایان رساندند. مجموع این شاخص‌ها نشان می‌دهد که تقاضا در بازار از گستردگی قابل‌توجهی برخوردار بوده است. باقی ماندن حدود ۱۲همت سفارش خرید به دلیل نبود عرضه کافی در برخی نمادها نیز بُعد دیگری از وضعیت بازار را آشکار می‌کند. در چنین شرایطی، بخشی از تقاضای موجود امکان تبدیل شدن به معامله را پیدا نمی‌کند. البته این وضعیت به‌تنهایی تضمینی برای ادامه رشد نیست؛ زیرا در صورت افزایش عرضه یا تغییر انتظارات معامله‌گران، موازنه معاملات می‌تواند تغییر کند. آنچه اهمیت دارد، استمرار ورود نقدینگی و حفظ ارزش معاملات در سطوح بالا در روزهای آینده است.

مسیری که ادامه دارد

برتری بورس در رقابت میان بازارهای دارایی را باید در چارچوب بازدهی تجمعی و نه صرفا رشد چند روز اخیر ارزیابی کرد. صعودهای اخیر می‌توانند بخشی از فاصله ایجادشده میان بازار سهام و سایر گزینه‌های سرمایه‌گذاری را جبران کنند، اما برای اثبات اینکه بورس بهترین بازار سال بوده و چه میزان از جاماندگی دو سال گذشته را پوشش داده است، مقایسه بازدهی از ابتدای سال تا یک تاریخ مشترک در بازارهای سهام، طلا، ارز و سایر دارایی‌ها ضروری است. همچنین مقایسه بازدهی اسمی با تورم نشان می‌دهد که آیا رشد قیمت‌ها به افزایش واقعی قدرت خرید سرمایه‌گذاران منجر شده است یا خیر. 

با این حال، افزایش تقاضا و رشد فراگیر نمادها نشان می‌دهد که بازار سهام بار دیگر در کانون توجه سرمایه‌گذاران قرار گرفته است. برای تداوم این روند، صرف رشد شاخص‌ها کافی نیست و متغیرهایی همچون سودآوری شرکت‌ها، سیاستگذاری اقتصادی، چشم‌انداز تورم و اعتماد سرمایه‌گذاران نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. در نهایت، اگر رشد بورس در ماه‌های پیش رو تداوم یابد و از تورم و بازدهی بازارهای رقیب پیشی بگیرد، می‌توان از جبران معنادارتر جاماندگی گذشته سخن گفت؛ مسیری که معاملات اخیر نشانه‌هایی از آغاز یا تقویت آن را به نمایش گذاشته‌اند.