موتور اصلی رشد اقتصادی آمریکا خاموش می شود؟

به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، مخالفت‌های مردمی با گسترش بی‌رویه دیتاسنترها در آمریکا سرانجام به صندوق‌های رای رسید و حالا اقتصاد این کشور باید منتظر پیامدهای این انتخاب باشد.

شکست غیرمنتظره جمهوری‌خواهان در انتخابات فرمانداری تگزاس و پیروزی قاطع دموکرات‌ها در نقاط مختلف کشور، بزرگ‌ترین موج سرمایه‌گذاری در تاریخ آمریکا را در معرض توقف یا کندی قرار داده است.

این چرخش سیاسی، چنان‌ که دیوید گلدمن، تحلیلگر ارشد شبکه سی‌ان‌ان در مطلب اخیرش کالبدشکافی کرده، می‌تواند یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصاد ایالات متحده را مختل کند.

برآوردهای گلدمن ساکس نشان می‌دهد از ماه ژانویه، ایالت‌های تحت کنترل دموکرات‌هایی که حامی توقف یا محدودسازی ساخت زیرساخت‌های هوش مصنوعی هستند، ۴۵ درصد از ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده دیتاسنترهای آمریکا را در اختیار خواهند داشت.

اهمیت ماجرا زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم قرار است یک‌چهارم از کل طرح‌های توسعه زیرساخت هوش مصنوعی آمریکا به تنهایی در ایالت تگزاس اجرا شود. البته این آمار به معنای توقف کامل نیمی از پروژه‌های دیتاسنتر در آمریکا نیست.

عطش بازار برای هوش مصنوعی همچنان سرسام‌آور است و دونالد ترامپ هم به عنوان رئیس‌جمهور، تهدید کرده که دست به دامان ابزار وتو خواهد شد.

از طرفی فرمانداران دموکرات حتی اگر بخواهند، اختیار قانونی لازم برای متوقف کردن تمام پروژه‌های ساخت مراکز داده را ندارند.

با این حال، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای، نقطه عطفی است که می‌تواند سرعت و مسیر ریخت‌ و پاش‌های بی‌وقفه در صنعت هوش مصنوعی را تغییر دهد.

به گفته اقتصاددانان موسسه مالی آی‌ان‌جی، این موج سرمایه‌گذاری در سال ۲۰۲۶ به تنهایی تا یک‌چهارم از کل رشد اقتصادی آمریکا را رقم زده است.

منافع اقتصادی این روند با ایجاد هزاران شغل جدید کاملا ملموس بوده و هوش مصنوعی نشان داده که توان دگرگون کردن شیوه کار و تولید را دارد.

در عین حال، کند شدن روند ساخت دیتاسنترها جنبه‌های مثبتی هم دارد. این وقفه می‌تواند ترمز رشد افسارگسیخته‌ای را بکشد که هم به بازگشت تورم دامن زده و هم بدبینی افکار عمومی را نسبت به این فناوری و مراکز داده برانگیخته است.

چنین محدودیتی همچنین دست‌وپای برخی مدل‌های تجاری پرریسک را می‌بندد که تردیدهای جدی در وال‌استریت ایجاد کرده‌اند. در واقع کاهش شتاب فعلی در نهایت می‌تواند هم صنعت هوش مصنوعی و هم اقتصاد آمریکا را در مسیر پایدارتری قرار دهد.

تگزاس در کانون طوفان یک تریلیون دلاری

استاین ون نیووربرگ، اقتصاددان مدرسه کسب‌وکار کلمبیا، معتقد است سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی طی سال‌های آینده به رقم سالانه نزدیک به یک تریلیون دلار می‌رسد.

نسبت این حجم از سرمایه‌گذاری به تولید ناخالص داخلی آمریکا، از تمام دوره‌های رونق اقتصادی در تاریخ مدرن این کشور، حتی دوران احداث خطوط راه‌آهن، فراتر می‌رود. اکنون نتایج انتخابات اخیر می‌تواند این جریان مالی عظیم را کند کند و پیامدهای گسترده‌ای برای هزاران شغل و طرح‌های توسعه‌ای وابسته به آن داشته باشد.

دموکرات‌ها در این انتخابات کرسی فرمانداری ایالت‌های نوادا، جورجیا، اوهایو و تگزاس را به دست آوردند. نامزدهای پیروز در تمام این ایالت‌ها با وعده سخت‌گیرانه‌تر کردن مقررات دیتاسنترها وارد رقابت شده بودند.

لغو معافیت‌های مالیاتی، تشدید محدودیت‌های زیست‌محیطی و مصرف برق، و اعطای اختیار به دولت‌های محلی برای تعلیق مجوز ساخت دیتاسنترها از جمله برنامه‌های فرمانداران منتخب است.

در این میان، تگزاس میدان اصلی بازی به شمار می‌رود. برآوردهای بانک ولز فارگو نشان می‌دهد به ازای هر ۱۰ درصد کاهش در ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده دیتاسنترهای تگزاس، غول‌های فناوری بودجه زیرساختی هوش مصنوعی خود را ۱.۶ درصد کم می‌کنند.

وقتی مقیاس سرمایه‌گذاری‌ها در حد تریلیون دلار باشد، همین درصدهای کوچک به ارقامی نجومی تبدیل می‌شوند.

به گفته مونا داجانی، مدیر بخش زیرساخت، انرژی و املاک در موسسه حقوقی «کولی»، سیاستمداران ایالتی و محلی نفوذ زیادی بر این سرمایه‌گذاری‌ها دارند و تصمیمات آن‌ها مستقیما بر تامین مالی پروژه‌ها اثر می‌گذارد. صدها پروژه توسعه دیتاسنتر که هنوز در صف دریافت مجوز، انشعابات خدماتی یا مشوق‌های مالیاتی هستند، بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر این تغییرات دارند.

حتی پروژه‌های در حال ساخت نیز در امان نیستند. قوانین تگزاس پروژه‌های دارای مجوز را از تغییرات بعدی در مقررات محلی مصون نگه می‌دارد، اما این مصونیت شامل مجوزهای ایالتی یا تضمین‌های تامین برق نمی‌شود و جینا هینوهوسا، فرماندار منتخب جدید، اختیار لغو آن‌ها را دارد.

داجانی تاکید می‌کند که طولانی شدن روند صدور مجوزها، هزینه‌های سنگینی روی دست شرکت‌های هوش مصنوعی می‌گذارد. وقتی پروژه‌ای متوقف می‌شود، هزینه‌های بهره بانکی، تعهدات خرید تجهیزات و هزینه‌های خدمات زیربنایی همچنان بالا می‌رود و در نهایت ممکن است ادامه پروژه دیگر صرفه اقتصادی نداشته باشد.

در چنین شرایطی، شرکت‌های هوش مصنوعی که همین حالا هم برای ساخت سریع دیتاسنترها و پاسخ به تقاضای بازار تحت فشار هستند، از اهداف سرمایه‌گذاری خود عقب می‌مانند. هری کریسا، مدیر مطالعات موسسه استراتژی و فناوری کارنگی ملون، این وضعیت را یکی از موارد نادری می‌داند که در آن مقامات ایالتی و محلی، قدرت اثرگذاری در ابعاد ژئوپلیتیک پیدا کرده‌اند.

ترمز بر مدار رشد ناپایدار

البته مساله دیتاسنترها صرفا یک دغدغه حزبی برای دموکرات‌ها نیست و رای‌دهندگان هر دو حزب بر سر لزوم مهار و قانون‌گذاری برای این مراکز اتفاق نظر دارند. پیش از این گرگ ابوت، فرماندار جمهوری‌خواه تگزاس نیز ساخت دیتاسنترها را موقتا متوقف کرده بود و هینوهوسا در کارزار انتخاباتی خود وعده داد این تعلیق را تا زمان تصویب قوانین سفت‌وسخت‌تر تمدید کند.

در مقابل، ترامپ با استناد به امنیت ملی و اقتصادی، به‌ویژه در رقابت حساس با چین، با هرگونه محدودیت برای رشد و سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی مخالفت کرده است.

همین موضع سرسختانه باعث شد بسیاری از جمهوری‌خواهانی که در شرایط عادی موافق ساماندهی و قانون‌گذاری برای ساخت دیتاسنترها بودند، ترجیح دهند سکوت کنند.

با این همه، شواهد نشان می‌دهد روند فعلی توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی پایدار نیست. طبق گزارش شاخص هوش مصنوعی دانشگاه استنفورد، آمریکا در پایان سال سال گذشته میلادی، ۵ هزار و ۴۲۷ دیتاسنتر داشت.

داده‌های شرکت پژوهشی «آتریو» نیز حاکی از آن است که شرکت‌های فناوری برنامه ساخت ۳ هزار و ۹۶۹دیتاسنتر جدید را اعلام کرده‌اند، اما در حال حاضر تنها حدود ۸۰۰مورد از آن‌ها در دست ساخت است و کارشناسان تردید دارند بسیاری از این طرح‌ها اصلا رنگ واقعیت به خود بگیرند.

در این میان، تحلیلگر سی‌ان‌ان استدلال می‌کند که اگر نتایج انتخابات اخیر سرعت سرمایه‌گذاری‌ها را کم کند، برخی بخش‌های ناکارآمد این صنعت نیز از بین می‌رود. نمونه بارز این وضعیت، شرکت «کورویو» است که در حوزه اجاره توان پردازشی فعالیت می‌کند.

پیش‌بینی زیان‌های سنگین در این شرکت باعث شده بازده اوراق قرضه آن به محدوده خطرناک ۱۵ درصد برسد. فاجعه زمانی مشخص می‌شود که بدانیم نرخ بازده سرمایه‌گذاری مورد انتظار این شرکت تنها حدود ۹درصد است. به زبان ساده، کورویو روی هر دلاری که برای توسعه دیتاسنترهایش خرج می‌کند، ضرر می‌دهد.

مسلما غول‌های ثروتمندی مثل آمازون، گوگل، متا و مایکروسافت چنین مشکلی ندارند. با این حال سهام این شرکت‌ها هم در هفته‌های اخیر ریزش داشته است، چرا که سرمایه‌گذاران نگران هزینه‌های سرسام‌آوری هستند که شاید تا سال‌ها به سوددهی نرسد.

فرصت تنفس برای بازنگری در مسیر آینده

جو بروسوئلاس، اقتصاددان ارشد موسسه «آراس‌ام»، معتقد است فضای جدید در واقع فرصتی برای تنفس به صنعت هوش مصنوعی می‌دهد. به پیش‌بینی او، با کند شدن شتاب این صنعت، رشد اقتصادی آمریکا از نرخ ۳.۴ درصدی فصل گذشته به حدود ۲.۴ درصد می‌رسد که در بلندمدت همچنان نرخی قوی و مطمئن است.

اقتصاد آمریکا بزرگ و متنوع است و سرمایه‌ای که از بخش دیتاسنترها جا بماند، به بخش‌های دیگر سرازیر می‌شود. از نگاه این اقتصاددان، کاهش شتاب فعلی به معنای رکود نیست. به باور خود گلدمن، این وضعیت همچنین فرصتی برای شرکت‌های فناوری است تا برنامه‌های توسعه خود را هوشمندانه‌تر و پایدارتر بچینند.

رقابت کور و شتاب‌زده برای اول شدن در ساخت دیتاسنترها تا امروز سرمایه‌های هنگفتی را در پروژه‌های نافرجام به باد داده است. به گفته مایک متیوز، مدیر بخش زیرساخت دیجیتال جهانی در شرکت مشاوره «مارش»، پروژه‌های دیتاسنتر همین حالا هم با تاخیرهایی به ارزش ۲۰۰ میلیارد دلار دست‌به‌گریبان هستند.

از نگاه گلدمن، در پیش گرفتن رویکردی منطقی‌تر که ملاحظات سیاسی و اجتماعی را هم در نظر بگیرد، در بلندمدت هم به نفع شهروندان شهرهای میزبان است و هم به نفع خود شرکت‌های فناوری. این الگو پیش‌تر هم جواب داده است.

در دهه گذشته و همزمان با اوج‌گیری رایانش ابری، شرکت‌هایی مانند گوگل دیتاسنترهای خود را با تکیه بر انرژی‌های پاک ساختند، حتی در دورانی که این کار هنوز صرفه اقتصادی نداشت. به اعتقاد او، تکرار چنین رویکرد جامعه‌محوری، علاوه بر تامین توان پردازشی مورد نیاز شرکت‌ها، مشروعیت سیاسی و اجتماعی لازم را برای فعالیت بلندمدت آن‌ها فراهم می‌کند.

به قول کریسا، اگر شرکت‌ها برای سریع‌تر رفتن، جامعه را نادیده بگیرند و حمایت داخلی را از دست بدهند، در رقابت استراتژیک با چین به مانع بسیار بزرگ‌تری برخورد خواهند کرد.