بازار نفت روی لبه تیغ

بنا بر گزارش‌ها، ایران آماده تلافی و اسرائیل و امارات از اهداف احتمالی آن به شمار می‌روند. نکته تحلیلی اینجاست که تصمیم واشنگتن تنها یک محاسبه نظامی نیست. زمان‌بندی آن با تقویم انتخاباتی گره خورده و قیمت بنزین برای رأی‌دهنده آمریکایی عددی سیاسی است. ازسرگیری جنگ می‌تواند بهای نفت را دوباره بالا ببرد و این برای دولتی که چند روز تا انتخابات فاصله دارد، هزینه دارد. از سوی دیگر، توافق نیز بدون هزینه نیست. به همین دلیل بازار با ابهام قیمت‌گذاری می‌کند، نه با اطمینان.

شعله‌ای‌که نزدیک‌تر می‌شود

آخر هفته پیش درگیری میان عربستان و حوثی‌ها شدت گرفت. حوثی‌ها اعلام کردند فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض را هدف قرار داده‌اند، آن هم در واکنش به حمله‌های عربستان به صنعا و نقاط دیگر یمن در روز شنبه. پیام این ادعا روشن است: دامنه تنش از خلیج‌فارس و تنگه هرمز به قلب پایتخت بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان رسیده است. تناقض بازار هم همین‌جاست. با وجود این تحولات، صادرات نفت خاورمیانه به سطح نزدیک پیش از جنگ بازگشته است. یعنی بازار فیزیکی تا حدی بهبود یافته، اما بازار روانی همچنان شکننده است. هر تشدید تازه می‌تواند عرضه منطقه را دوباره مختل کند، و قیمتی که امروز ۱۱۵ دلار است حاشیه ایمنی چندانی ندارد.

عربستان انبارش را به آسیا می‌برد

در میان این نا‌اطمینانی، خبری اقتصادی‌تر اما همان‌قدر معنادار اعلام شد: عربستان قصد دارد از نیمه دوم۲۰۲۷ نفت خام خود را در غارهای سنگی جورونگ سنگاپور ذخیره کند. وزیران انرژی ۲کشور این را در کنفرانس هفته بین‌المللی انرژی سنگاپور اعلام کردند. تان سی لنگ، وزیر انرژی سنگاپور، گفت این ترتیب تاب‌آوری زنجیره تامین نفت سعودی در جنوب‌شرق آسیا و امنیت انرژی سنگاپور را در برابر اختلال عرضه تقویت می‌کند. عبدالعزیز بن‌سلمان نیز با اشاره به نزدیک‌تر شدن عرضه به بازارهای کلیدی آسیا، به انعطاف بیشتر شبکه تامین اشاره کرده است. آرامکو روز دوشنبه تفاهم‌نامه‌ای با سازمان بازار انرژی سنگاپور و شرکت جی‌تی‌سی امضا کرد و قرار است مذاکرات ظرف چند ماه به نتیجه برسد. غارهای جورونگ در عمق ۱۵۰متری زمین قرار دارند و ظرفیت آنها ۱.۵‌میلیون مترمکعب، یعنی حدود ۹‌میلیون بشکه هیدروکربن مایع است.

چرا حالا؟ منطق یک انتقال

انگیزه را باید در عددی جست که آسیا را می‌ترساند: پیش از جنگ، این قاره دوسوم نفت وارداتی خود را از خاورمیانه تامین می‌کرد. جنگ با ایران، عبور نفت از هرمز را مختل و کشورها مجبور شدند از ذخایر خود برداشت کنند. نگرانی از سطح ذخایر در سراسر جهان بالا رفته است. برای عربستان، این حرکت ساده است: نفت را به جایی ببرید که مشتری هست تا اگر مسیر خلیج‌فارس بسته یا ناامن شد، تحویل متوقف نشود. این یعنی ریاض تلویحا می‌پذیرد که تنگه هرمز دیگر مسیر کاملا قابل‌اتکایی نیست و باید برایش جایگزین ساخت. برای خریدار آسیایی هم معنایش دسترسی سریع‌تر به نفتی است که در نزدیکی‌اش ذخیره شده است. عربستان پیش‌تر هم در ژاپن و کره‌جنوبی نفت ذخیره کرده، جایی که دولت‌های محلی در صورت کمبود غیرمنتظره حق اولویت خرید دارند. ظرفیت انبار اوکیناوا از سال۲۰۱۷ به ۸‌میلیون بشکه رسیده و در ۲۰۲۳ نیز قراردادی برای نگهداری ۵‌میلیون بشکه در اولسان کره‌جنوبی بسته شد.

شکاف میان آسیای ثروتمند و بقیه

ژاپن هم بیکار ننشسته است. توکیو در قالب ابتکاری به نام «مشارکت برای تاب‌آوری انرژی و منابع در آسیا» (POWERR Asia) که نخست‌وزیر ساناه تاکایچی اوایل امسال مطرح کرده و ۱۰‌میلیارد دلار پشتوانه مالی دارد با کشورهای آسیایی برای افزایش ذخایر نفت منطقه در حال مذاکره است. اما تصویر کلی ناهمگون است. چین، ژاپن و کره‌جنوبی ذخایر بزرگی ساخته‌اند، ولی بیشتر کشورهای دیگر آسیا حائل کمتری در برابر شوک عرضه دارند. این شکاف اهمیت دارد: اگر بحران تشدید شود، کشورهای بدون ذخیره باید در بازاری رقابت کنند که ثروتمندان پیش‌تر خود را بیمه کرده‌اند و همین می‌تواند فشار قیمتی و اجتماعی را به اقتصادهای شکننده‌تر منتقل کند. ذخیره‌سازی نفت عربستان در سنگاپور به معنای تبدیل شدن این شهر-کشور به پایگاه توزیع نفت منطقه است و رقابت آن با دیگر مراکز انبارش را بالا می‌برد. ذخیره‌سازی بیشتر یعنی تقاضای ثابت و پایه برای نفت خام. کشورها حتی بدون افزایش مصرف، برای پر کردن انبارها خرید می‌کنند و این می‌تواند قیمت را بالا نگه دارد. وقتی تولیدکننده‌ای مثل عربستان مجبور شود نفتش را برای حفظ بازار به خارج از منطقه بیاورد، هزینه آن در نهایت بخشی از قیمت تمام‌شده خواهد بود.

اعتماد به مسیرهای سنتی

اگر بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان هم برای تضمین تحویل به انبارهای خارجی پناه می‌برد، اعتماد به مسیرهای سنتی چقدر آسیب دیده است؟ آیا ذخایر راهبردی تازه، بازار را آرام می‌کند یا با افزایش تقاضا، قیمت را بالا نگه می‌دارد؟ و مهم‌تر از همه: وقتی تصمیم ترامپ میان توافق و جنگ به تقویم انتخاباتی گره خورده، بازار انرژی تا چه حد گروگان سیاست داخلی آمریکاست؟ پاسخ تا چند روز آینده روشن‌تر می‌شود. تا آن زمان، ۱۱۵دلار شاید عدد بازار باشد، اما قیمت واقعی را ابهام تعیین می‌کند.